Yargılama giderlerinde temel kural haklılıktır — ama kanun buna iki ayrı istisna koyar ve ikisi de kazanan tarafı vurabilir.
"Gereksiz yere davanın uzamasına veya gider yapılmasına sebebiyet vermiş olan taraf, davada lehine karar verilmiş olsa bile, karar ve ilam harcı dışında kalan yargılama giderlerinin tamamını veya bir kısmını ödemeye mahkûm edilebilir." (HMK m.327/1)
🔑 m.327/2 — sıfat yanıltması: "Bir kişi davada sıfatı olmadığı hâlde, davacıyı, davalı sıfatı kendisine aitmiş gibi yanıltıp, kendisine karşı dava açılmasına sebebiyet verirse, davanın sıfat yokluğu nedeniyle reddi hâlinde, davalı yararına yargılama giderlerine hükmedilemez."
⚠ Yani sıfat yokluğundan davayı kazanan davalı, davacıyı kendisi yanılttıysa giderlerini alamaz.
Yargılama giderleri nelerdir
HMK m.323 sekiz kalem sayar:
| Bent | Kalem |
|---|---|
| (a) | Başvurma, karar ve ilam harçları |
| (b) | Tebliğ ve posta giderleri |
| (c) | Dosya ve sair evrak giderleri |
| (ç) | Geçici hukuki koruma tedbirleri ile protesto, ihbar, ihtarname ve vekâletname düzenleme giderleri |
| (d) | Keşif giderleri |
| (e) | Tanık ile bilirkişiye ödenen ücret ve giderler |
| (f) | Resmî dairelerden alınan belgeler için ödenen harç, vergi, ücret ve giderler |
| (g) | Vekilsiz takipte tarafların gündelik, seyahat ve konaklama giderleri; vekili olsa da bizzat dinlenmek, isticvap olunmak veya yemin etmek üzere çağrılan taraf için takdir edilecekler |
| (ğ) | Vekille takip edilen davalarda vekâlet ücreti |
| (h) | Yargılama sırasında yapılan diğer giderler |
⚠ (ç) bendi dikkat çeker: ihtarname ve vekâletname düzenleme giderleri de yargılama gideri sayılır. Keşif ve bilirkişi giderlerinin kendi rejimleri için keşif, uzman görüşü ve delil sözleşmesi ve bilirkişi raporuna itiraz yazılarımıza bakabilirsiniz.
🔴 Delil avansı: yatırmazsanız delilden vazgeçmiş sayılırsınız
HMK m.324/1: "Taraflardan her biri ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen avansı, verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır. Taraflar birlikte aynı delilin ikamesini talep etmişlerse, gereken gideri yarı yarıya avans olarak öderler."
🔴 m.324/2: "Taraflardan birisi avans yükümlülüğünü yerine getirmezse, diğer taraf bu avansı yatırabilir. Aksi hâlde talep olunan delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır."
🔑 Bu, tanık ve bilirkişi delillerinin en sık kaybedildiği noktadır: kesin süre içinde avans yatmazsa delil düşer. Ancak karşı taraf da yatırabilir — dolayısıyla lehine olan delil için avansı karşı taraf tamamlayabilir.
m.324/3: "Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işler hakkındaki hükümler saklıdır."
m.325 — resen yapılan işlemler: tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işlerde, hâkimin resen başvurduğu deliller için giderlerin "bir haftalık süre içinde taraflardan birisi veya belirtilecek oranda her ikisi tarafından ödenmesine karar verilir." Süre içinde yatırılmazsa "ileride bu gideri ödemesi gereken taraftan alınmak üzere Hazineden ödenmesine hükmedilir."
⚠ Bu ayrım önemlidir: tasarruf ilkesinin geçerli olduğu davalarda avans yatmazsa delil düşer; resen araştırma gereken davalarda Hazine öder ve sonradan tahsil edilir.
Sorumluluk: haklılık oranı ve müteselsillik
HMK m.326/1: "Kanunda yazılı hâller dışında, yargılama giderlerinin, aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verilir."
🔑 m.326/2: "Davada iki taraftan her biri kısmen haklı çıkarsa, mahkeme, yargılama giderlerini tarafların haklılık oranına göre paylaştırır."
m.326/3: aleyhine hüküm verilenler birden fazlaysa mahkeme giderleri "bunlar arasında paylaştırabileceği gibi, müteselsilen sorumlu tutulmalarına da karar verebilir."
Fer'î müdahale gideri
HMK m.328: fer'î müdahil, "yanında katıldığı taraf haksız çıkarsa, yalnızca fer'î müdahale giderinden sorumlu tutulur, aksi hâlde bu giderler diğer tarafa yükletilir."
🔑 İstisna: hüküm müdahilin katıldığı taraf lehine verilmiş olsa bile, "lehine hükmolunan tarafın hâl ve davranışı, üçüncü kişinin davaya katılmasını gerektirmişse, müdahale giderinin tamamı veya bir kısmı, lehine hüküm verilen tarafa yükletilebilir."
Müdahale kurumunun işleyişi için dava arkadaşlığı, ihbar ve fer'î müdahale yazımıza bakınız.
🔴 Kötüniyet: sözleşmeyle kararlaştırılan vekâlet ücreti
HMK m.329/1: "Kötüniyetli davalı veya hiçbir hakkı olmadığı hâlde dava açan taraf, yargılama giderlerinden başka, diğer tarafın vekiliyle aralarında kararlaştırılan vekâlet ücretinin tamamı veya bir kısmını ödemeye mahkûm edilebilir."
⚠ Bu, tarifeye göre hükmedilen vekâlet ücretinden ayrı ve genellikle daha yüksek bir sorumluluktur: ölçü, karşı tarafın avukatıyla yaptığı sözleşmedeki ücrettir.
🔑 Aynı fıkra bir denetim getirir: "Vekâlet ücretinin miktarı hakkında uyuşmazlık çıkması veya mahkemece miktarının fahiş bulunması hâlinde, bu miktar doğrudan mahkemece takdir olunur."
m.329/2: kötüniyet sahibi taraf ayrıca kanunda belirtilen aralıkta disiplin para cezasına mahkûm edilebilir. 🔴 "Bu hâllere vekil sebebiyet vermiş ise disiplin para cezası vekil hakkında uygulanır."
m.330: "Vekil ile takip edilen davalarda mahkemece, kanuna göre takdir olunacak vekâlet ücreti, taraf lehine hükmedilir." Vekâlet ücretinin avukat-müvekkil ilişkisindeki tavan ve tabanı için vekâlet ücretinde iki tavan, bir taban ve hapis hakkı yazımıza bakabilirsiniz.
Esastan sonuçlanmayan davalar
HMK m.331/1 — konusuz kalma: "Davanın konusuz kalması sebebiyle davanın esası hakkında bir karar verilmesine gerek bulunmayan hâllerde, hâkim, davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumuna göre yargılama giderlerini takdir ve hükmeder."
🔑 m.331/2 — görevsizlik/yetkisizlik: karardan sonra davaya başka bir mahkemede devam edilirse giderlere o mahkeme hükmeder. Devam edilmemişse "talep üzerine davanın açıldığı mahkeme dosya üzerinden bu durumu tespit ile davacıyı yargılama giderlerini ödemeye mahkûm eder."
m.331/3: "Davanın açılmamış sayılmasına karar verilen hâllerde yargılama giderleri davacıya yükletilir."
Hükümde gösterilme ve avansın iadesi
HMK m.332/1: "Yargılama giderlerine, mahkemece resen hükmedilir."
🔑 m.332/2: "Yargılama gideri, tutarı, hangi tarafa ve hangi oranda yükletildiği ve dökümü hüküm altında gösterilir."
m.332/3: hükümden sonraki giderleri hangi tarafın ödeyeceği, miktarı ve dökümü "mahkemece ilamın altına yazılır."
🔴 m.333: "Hükmün kesinleşmesinden sonra mahkeme kendiliğinden, yatırılan avansın kullanılmayan kısmının iadesine karar verir. Bu kararın tebliğ gideri iade edilecek avanstan karşılanır."
⚠ İade için ayrıca talep gerekmez; mahkeme kendiliğinden karar verir. Ancak bu, hükmün kesinleşmesine bağlıdır.
Adli yardım: ödeme gücünden yoksunluk
HMK m.334/1: "Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin, gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, iddia ve savunmalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde, taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabilirler."
🔑 İki koşul birlikte aranır: ödeme gücünden yoksunluk ve talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması.
Hüküm kesinleşmeden önceki düzeltme yolları için tavzih, tashih ve hükmün tamamlanması; kanun yolu aşamasındaki parasal sınırlar için istinaf ve temyiz: iki hafta ve parasal sınırlar yazımıza bakabilirsiniz.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: dava dosyası ve hüküm (yargılama gideri dökümüyle birlikte), yatırılan harç ve avans makbuzları, mahkemenin verdiği kesin süre ara kararları ve tebliğ tarihleri, delil avansı yatırılmadığı için düşürülen deliller varsa buna ilişkin ara kararlar, karşı tarafın kötüniyetli davranışına ilişkin kayıtlar, fer'î müdahil varsa katılma sebebi ve giderleri, avukatlık ücret sözleşmesi, ve dava konusuz kalmış ya da görevsizlik/yetkisizlik kararı verilmişse buna ilişkin kararlar.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: hangi kalemlerin m.323 kapsamında yargılama gideri sayıldığı; m.324 uyarınca delil avansının kesin süre içinde yatırılıp yatırılmadığı, yatırılmamışsa karşı tarafın tamamlama imkânı ve delilden vazgeçilmiş sayılma sonucu; davanın tasarruf ilkesine tabi olup olmadığına göre m.325'teki bir haftalık süre ve Hazineden ödeme rejimi; m.326 uyarınca giderlerin haklılık oranına göre paylaştırılması ve birden çok kişide müteselsil sorumluluk imkânı; kazanmış olsanız bile m.327/1 uyarınca gereksiz gider veya uzatma nedeniyle sorumlu tutulma riski ve m.327/2'deki sıfat yanıltması hâli; m.328 uyarınca fer'î müdahale giderinin kime yükleneceği; m.329 uyarınca kötüniyet hâlinde sözleşmeyle kararlaştırılan vekâlet ücreti ve vekile uygulanabilecek disiplin para cezası; m.331 uyarınca konusuz kalma, görevsizlik/yetkisizlik ve açılmamış sayılma hâllerinde giderin kime yükleneceği; ve m.333 uyarınca kullanılmayan avansın kesinleşmeden sonra kendiliğinden iadesi.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil kesin süre ara kararlarının ve avans yatırma tarihlerinin çıkarılmasıdır; kaybedilen deliller çoğu kez bu kayıtlarda görünür.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. m.329'daki sorumluluk kötüniyetin ispatına bağlıdır ve mahkeme, kararlaştırılan ücreti fahiş bulursa doğrudan takdir eder.
