İhtiyati haciz: on gün, yedi gün ve bir ay

İhtiyati haciz, alacağı güvence altına alan en hızlı araçtır; ama üç ayrı süreyle çevrilidir ve her biri kaçırıldığında haciz düşer.

"Alacaklı, ihtiyati haciz kararının verildiği tarihten itibaren on gün içinde kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden kararın infazını istemeye mecburdur. Aksi hâlde ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar." (İİK m.261/1)

Hangi alacak için istenebilir

İİK m.257/1: "Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır ve taşınmaz mallarını ve alacaklarıyla diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir."

🔴 m.257/2 — vadesi gelmemiş borçta iki hâl:

1. "Borçlunun muayyen yerleşim yeri yoksa",
2. "Borçlu taahhütlerinden kurtulmak maksadıyla mallarını gizlemeğe, kaçırmağa veya kendisi kaçmağa hazırlanır yahut kaçar ya da bu maksatla alacaklının haklarını ihlâl eden hileli işlemlerde bulunursa."

🔑 m.257/3: "Bu suretle ihtiyati haciz konulursa borç yalnız borçlu hakkında muacceliyet kesbeder."

⚠ Rehinle temin edilmiş alacak için ihtiyati haciz istenemez. Rehnin paraya çevrilmesi yolunun kendi rejimi için ipoteğin paraya çevrilmesi: otuz gün, bir yıl yazımıza bakınız.

Karar: yetki, delil ve istinaf

İİK m.258/1: ihtiyati hacze "50 nci maddeye göre yetkili mahkeme" karar verir. "Alacaklı alacağı ve icabında haciz sebepleri hakkında mahkemeye kanaat getirecek deliller göstermeğe mecburdur."

🔑 m.258/2: "Mahkeme iki tarafı dinleyip dinlememekte serbesttir."

🔴 m.258/3 (Değişik: 22/7/2020-7251/50 md.): "İhtiyati haciz talebinin reddi kararı gerekçeli olarak verilir ve bu karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Yüzüne karşı aleyhinde ihtiyati haciz kararı verilen taraf da istinaf yoluna başvurabilir. Bölge adliye mahkemesi bu başvuruları öncelikle inceler ve verdiği karar kesindir."

⚠ 2020 değişikliğiyle iki yol ayrılmıştır: yüzüne karşı karar verilen borçlu istinafa; dinlenmeden karar verilen borçlu ise m.265 itirazına başvurur.

Teminat: ilamda aranmaz

İİK m.259/1: ihtiyati haciz isteyen alacaklı, "hacizde haksız çıktığı takdirde borçlunun ve üçüncü şahsın bu yüzden uğrayacakları bütün zararlardan mesul" olur ve teminat vermeye mecburdur.

🔑 m.259/2-3: "Ancak alacak bir ilama müstenid ise teminat aranmaz." Alacak "ilam mahiyetinde bir vesikaya müstenid ise mahkeme teminata lüzum olup olmadığını takdir eder."

m.259/4: "Tazminat davası ihtiyati haczi koyan mahkemede dahi görülür."

m.260 — kararın içeriği: kararda tarafların kimlik ve yerleşim yerleri, "haczin ne gibi belgelere müsteniden ve ne miktar alacak için konulduğu", haciz konulmasının sebebi, haczolunacak şeyler ve "alacaklının zararın tazminiyle mükellef olduğu ve gösterilen teminatın nelerden ibaret bulunduğu" yazılır.

İnfaz, tutanak ve borçlunun teminatı

İİK m.261/2: ihtiyati haciz kararları "79'dan 99'uncuya kadar olan maddelerdeki haczin ne suretle yapılacağına dair hükümlere göre" icra edilir.

🔑 m.261/3 (Ek: 17/7/2003-4949/61 md.): "İhtiyati haczin infazı ile ilgili şikayetler infazı yapan icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine yapılır."

m.262: haczi icra eden memur tutanak düzenler; haczolunan şeyler ve kıymetleri gösterilir ve tutanak "derhal icra dairesine verilir." İcra dairesi tutanağın birer suretini "üç gün içinde haciz sırasında hazır bulunmayan alacaklı ve borçluya ve icabında üçüncü şahsa tebliğ eder."

m.263 — malların borçluda bırakılması: haczolunan mallar, "istenildiği zaman para veya ayın olarak verilmek ve bu hususu temin için malların kıymetleri depo edilmek veya icra memuru tarafından kabul edilecek esham ve tahvilat veya taşınır ve taşınmaz rehin veya muteber bir banka kefaleti gösterilmek şartıyla" borçluya; mal üçüncü kişide haczolunmuşsa "bir taahhüt senedi alınarak bu şahsa" bırakılabilir. 🔑 "İstenilecek teminat her hâlde borç ve masraf tutarını geçemez."

m.266: borçlu, "para veya mahkemece kabul edilecek rehin veya esham yahut tahvilat depo etmek veya taşınmaz rehin yahut muteber bir banka kefaleti göstermek şartı ile" ihtiyati haczin kaldırılmasını mahkemeden isteyebilir. "Takibe başlandıktan sonra bu yetki, icra mahkemesine geçer."

🔴 m.264: tamamlayıcı merasim

m.264/1: dava açılmadan veya takibe başlanmadan önce ihtiyati haciz yaptıran alacaklı, "haczin tatbikinden, haciz gıyabında yapılmışsa haciz tutanağının kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde ya takip talebinde (haciz veya iflas) bulunmaya veya dava açmaya mecburdur."

m.264/2: takipte borçlu ödeme emrine itiraz ederse itiraz hemen alacaklıya tebliğ olunur; alacaklı "tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemeye veya mahkemede dava açmaya mecburdur." İcra mahkemesi talebi reddederse "alacaklının kararın tefhim veya tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde dava açması lazımdır."

🔴 m.264/3 (Değişik: 17/7/2003-4949/62 md.): ihtiyati haciz alacak davası görülürken konulmuş veya alacaklı birinci fıkraya göre dava açmışsa, "esas hakkında verilecek hükmün mahkemece tebliğinden itibaren bir ay içinde alacaklı takip talebinde bulunmaya mecburdur."

🔴 m.264/4 — düşme hâlleri: alacaklı "bu müddetleri geçirir veya davasından yahut takip talebinden vazgeçerse veya takip talebi kanuni müddetlerin geçmesiyle düşerse veya dava dosyası muameleden kaldırılıp da bir ay içinde dava yenilenmezse veya davasında haksız çıkarsa ihtiyati haciz hükümsüz kalır" ve ilgililer isterse gerekenlere bildirilir.

🔑 m.264/5 — kesin hacze dönüşme: borçlu süresinde ödeme emrine itiraz etmez veya itirazı icra mahkemesince kesin olarak kaldırılır ya da mahkemece iptal edilirse, "ihtiyati haciz kendiliğinden icrai hacze inkılabeder."

İcra takibine itiraz ve itirazın kaldırılması yollarının ayrımı için icra takibine itiraz ve itirazın iptali yazımıza bakabilirsiniz.

🔴 m.265: karara itiraz

İİK m.265/1 (Değişik: 17/7/2003-4949/63 md.): "Borçlu kendisi dinlenmeden verilen ihtiyatî haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı; huzuriyle yapılan hacizlerde haczin tatbiki, aksi hâlde haciz tutanağının kendisine tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde mahkemeye müracaatla itiraz edebilir."

🔑 m.265/2 (Ek: 2003): "Menfaati ihlâl edilen üçüncü kişiler de ihtiyatî haczi öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde ihtiyatî haczin dayandığı sebeplere veya teminata itiraz edebilir."

m.265/3-4: mahkeme "gösterilen sebeplere hasren tetkikat yaparak" itirazı kabul veya reddeder. İtiraz eden "dilekçesine istinat ettiği bütün belgeleri bağlamaya mecburdur." Mahkeme tarafları davet edip dinledikten sonra "itirazı varit görürse kararını değiştirebilir veya kaldırabilir. Şu kadar ki, iki taraf da gelmezse evrak üzerinde inceleme yapılarak karar verilir."

⚠ İtiraz sebeplerle sınırlıdır: dayandığı sebepler, yetki ve teminat. Alacağın esasına ilişkin itirazlar bu yola girmez.

İflas yolu ve icrai hacizlere iştirak

İİK m.267: alacaklı, iflasa tabi borçlusu aleyhine m.264/1 gereğince iflas yolu ile takipte bulunmuşsa: borçlu ödeme emrine itiraz ederse itiraz hemen tebliğ olunur ve alacaklı "yedi gün içinde ticaret mahkemesine başvurarak itirazın kaldırılmasıyla beraber borçlunun iflasına" karar verilmesini istemeye mecburdur. Borçlu itiraz etmezse durum tebliğ olunur ve alacaklı "yedi gün içinde" iflas kararı istemek zorundadır.

🔴 m.268/1 (Değişik: 17/7/2003-4949/64 md.): ihtiyaten haczedilen mallar, "ihtiyatî haciz kesin hacze dönüşmeden önce diğer bir alacaklı tarafından... haczedilirse, ihtiyatî haciz sahibi alacaklı, bu hacze 100 üncü maddedeki şartlar dairesinde kendiliğinden ve muvakkaten iştirak eder."

🔑 Aynı fıkranın ikinci cümlesi: "Rehinden önce ihtiyatî veya icrai haciz bulunması hâlinde âmme alacağı dahil hiçbir haciz rehinden önceki hacze iştirak edemez."

m.268/2-3: "İhtiyati haciz masrafları satış tutarından alınır." ve 🔴 "İhtiyati haciz diğer rüçhan hakkını vermez."

⚠ Son cümle sık yanlış anlaşılır: ihtiyati haciz öncelik hakkı yaratmaz; yalnız m.100 şartlarıyla hacze iştirak imkânı verir. Bunun işleyişi için hacze iştirak: yedi gün ve aciz vesikası yazımıza bakınız.

Bu dosyayı nasıl açıyoruz

İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: alacağı gösteren belge (ilam, ilam mahiyetinde vesika, senet, fatura) ve vade bilgisi, alacağın rehinle temin edilip edilmediği, ihtiyati haciz kararı ve karar tarihi, icra dairesinden infaz talebi tarihi, haciz tutanağı ve tarafların tebliğ tarihleri, yatırılan teminat belgesi, borçlunun kaçırma veya gizleme girişimine ilişkin deliller, açılmışsa dava veya takip evrakı ile ödeme emrine itiraz ve tebliğ tarihleri, ve haczedilen mal üzerinde rehin veya başka haciz bulunup bulunmadığı.

Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: alacağın m.257/1'deki rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş koşulunu karşılayıp karşılamadığı, vadesi gelmemişse m.257/2'deki iki hâlden birinin bulunup bulunmadığı; kararın m.260'taki zorunlu içeriği taşıyıp taşımadığı; m.259 uyarınca teminatın gerekip gerekmediği (ilamda aranmaz, ilam mahiyetindeki vesikada mahkeme takdiri); 🔴 m.261/1'deki on günlük infaz süresinin işleyip işlemediği; m.264'teki tamamlayıcı merasimin hangi fıkraya göre (yedi gün dava/takip, yedi gün itirazın kaldırılması, bir ay hüküm sonrası takip) yürüyeceği ve m.264/4'teki düşme hâllerinden birinin gerçekleşip gerçekleşmediği; m.264/5 uyarınca ihtiyati haczin kesin hacze dönüşüp dönüşmediği; itiraz düşünülüyorsa m.265'teki yedi günlük süre ve sebeplerle sınırlı inceleme ile üçüncü kişilerin itiraz imkânı; kararın yüzünüze karşı verilmesi hâlinde m.258/3 uyarınca istinaf yolu; ve m.268 uyarınca hacze iştirak ile rehinden önceki hacze iştirak yasağı.

Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil karar tarihinin ve haciz tutanağı tebliğ tarihinin tespitidir; on günlük ve yedi günlük süreler bu iki tarihten işler.

Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. m.259/1 uyarınca hacizde haksız çıkan alacaklı, borçlunun ve üçüncü kişinin bütün zararlarından sorumludur.