Haciz konulmuş olması alacağın tahsil edileceği anlamına gelmez. İcra ve İflâs Kanunu, belirli koşulları taşıyan diğer alacaklıların aynı dereceye girmesine izin verir ve bu, paylaşımı doğrudan değiştirir.
"İlk haciz üzerine satılan malın tutarı vezneye girinciye kadar aynı derecede hacze iştirak edebilecek alacaklılar..." (İİK m.100/1)
🔑 Zaman sınırı nettir: iştirak, satış bedeli vezneye girinceye kadar mümkündür.
🔴 m.100: dört belge kategorisi
Aynı derecede iştirak edebilmek için alacaklının şu belgelerden birine dayanması gerekir:
| # | Dayanak | Tarih ölçütü |
|---|---|---|
| 1 | Aciz vesikası | İlk haciz ilamsız takibe dayanıyorsa takip talebinden, ilama dayanıyorsa dava ikamesinden önce yapılmış bir takip üzerine alınmış olmalı |
| 2 | İlam | Aynı tarihlerden önce açılmış bir dava üzerine alınmış olmalı |
| 3 | Resmî veya tarih ve imzası tasdikli senet | Aynı tarihlerden önceki tarihli olmalı |
| 4 | Resmî dairelerin veya yetkili makamların usulüne göre verdikleri makbuz veya vesika | Aynı tarihlerden önceki tarihli olmalı |
⚠ Ortak ölçüt şudur: belge, ilk haczin dayandığı takip talebinden (veya ilamlı takipte dava tarihinden) önceki bir tarihi taşımalıdır. Sonradan alınan senet veya ilam aynı dereceye giremez.
m.100/2: iştirak hâlinde icra dairesi "müracaat üzerine aynı derecedeki alacaklıların bütün alacaklarına yetecek nispette ilave suretiyle hacizler yapar."
🔴 m.100/3: "Bunların haricindeki alacaklılar ancak, evvelki dereceden artacak bedeller için hacze iştirak edebilirler."
⚠ Yani belge koşulunu taşımayan alacaklı yok sayılmaz — ama ikinci sıraya düşer ve ancak artan bedelden pay alır. Satış bedelinin dağıtımına itiraz yolu için sıra cetveline itiraz: yedi gün, dava mı şikâyet mi yazımıza bakınız.
🔴 m.101: takip merasimi olmadan iştirak
İİK m.101/1 belirli kişilere, önce takip yapma zorunluluğu olmaksızın iştirak imkânı tanır:
- "Borçlunun eşi ve çocukları ve vasi veya kayyımı olduğu şahıslar", evlenme, velayet veya vesayetten doğan alacakları için "önce icrası lazım gelen takip merasimine lüzum olmaksızın" aynı derecede iştirak edebilir.
🔑 Süre koşulu: bu hak "ancak haciz, vesayetin veya velayetin veya evliliğin devamı esnasında veya zevalini takip eden sene içinde yapıldığı takdirde" kullanılabilir. "Bir dava veya takibin devam ettiği müddet hesaba katılmaz."
- Borçlunun reşit çocukları, Kanunu Medenî'nin ilgili maddesine dayanan alacaklarından dolayı "takip merasimine hacet kalmaksızın her zaman" aynı derecede iştirak edebilir.
- Sulh mahkemesi de "küçükler, vesayet altında bulunanlar veya kendilerine kayyım tayin edilmiş olanlar namına" aynı şekilde iştirak edebilir.
🔴 m.101 son fıkra — nafaka: "Nafaka ilamına istinat eden alacaklı önce takip merasiminin icrasına lüzum olmaksızın her zaman aynı derecede hacze iştirak edebilir. Suiniyet hâli müstesnadır."
⚠ Nafaka alacaklısı için ne takip şartı ne de süre sınırı vardır; tek istisna suiniyettir.
İştirak talebine itiraz: yedi gün + yedi gün
İİK m.101/2 (Değişik: 18/2/1965-538/56 md.): icra dairesi iştirak taleplerini borçlu ve alacaklılara bildirir ve "onlara, itiraz etmeleri için yedi günlük bir mühlet verir."
🔑 İtiraz hâlinde:
- "iştirak talebinde bulunan kimsenin hacze iştiraki muvakkaten kabul olunur",
- ve kendisine "yedi gün içinde dava açması lüzumu bildirilir."
- 🔴 "Bu süre içinde dava açmazsa iştirak hakkı düşer."
- "Açılacak davaya basit yargılama usulüne göre bakılır."
⚠ İki ayrı yedi günlük süre iç içe işler: itiraz için yedi gün, itiraz üzerine dava açmak için yedi gün. İkincisi kaçırılırsa iştirak hakkı düşer.
Haciz tutanağı: içeriği ve sonuçları
İİK m.102/1: taşınır haczinde tutanakta "alacaklı ve borçlunun isim ve şöhretleri, alacağın miktarı, haczin hangi gün ve saatte yapıldığı, haczedilen mallar ve takdir edilen kıymetleri ve varsa üçüncü şahısların iddiaları" yazılır ve memur tarafından imzalanır.
m.102/2: taşınmazda haciz m.91 uyarınca ilgili daireye tebliğ edilir; tutanakta taşınmazın "nevi ve mahiyeti ve hududu ve lüzumlu vasıfları" gösterilir.
🔑 m.102/3: "Evvelce ihtiyaten haczedilen şeylere icra haczi vazedildiği surette tutanağa ihtiyati haciz sahibinin dahi iştirak hakkı işaret olunur."
m.102/4: "Haczi kabil mallar kâfi gelmezse veya hiç bulunmazsa bu hâl tutanağa kaydolunur."
🔴 m.105: haciz tutanağı aciz vesikası yerine geçer
İİK m.105/1: "Haczi kabil mal bulunmazsa haciz tutanağı 143 üncü maddedeki aciz vesikası hükmündedir."
🔴 m.105/2: "İcraca takdir edilen kıymete göre haczi kabil malların kifayetsizliği anlaşıldığı surette dahi tutanak muvakkat aciz vesikası yerine geçerek alacaklıya 277 nci maddede yazılı hakları verir."
⚠ Bu iki fıkra, tasarrufun iptali davasının kapısını açar: haciz tutanağı ayrıca bir aciz vesikası alınmasına gerek kalmaksızın İİK m.277'deki dava hakkını doğurur. Bu davanın koşul ve süreleri için tasarrufun iptali davası: şartları ve süreleri yazımıza bakabilirsiniz.
Davet: üç gün
İİK m.103 (Değişik: 9/11/1988-3494/12 md.): tutanak tutulurken alacaklı, borçlu veya "namlarına Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebellüğe yetkili kimse" bulunmazsa, bulunmayan taraf "üç gün içinde tutanağı tetkik ve diyeceği varsa söylemesi için icra dairesine davet olunur." Kanunen eklenmesi gereken süreler saklıdır.
🔑 Haciz sırasında tebellüğe yetkili kimse bulunuyorsa "haciz tutanağının bir örneği bulunan şahsa verilir. Borçluya veya alacaklıya ayrıca haber verilmez."
⚠ Bu ayrım, m.103 davetinin tebliğ edilip edilmediği tartışmalarında belirleyicidir. Tebligatın usulsüzlüğü hâlinde öğrenme tarihinin nasıl belirlendiği için usulsüz tebligat ve kapıya yapıştırma kuralları yazımıza bakabilirsiniz.
m.104: yeni alacaklıların iştiraki ve ilave hacizler "tutanağın altına işaret olunur." İştirak eden her yeni alacaklı "isterse tutanağın tam bir suretini alabilir." Önceki haciz sahipleri ve borçlular da "yeni iştirak ve ilaveler kendilerine bildirilmek üzere 103 üncü madde mucibince davet olunurlar."
Satış aşamasına geçerken
Haciz aşaması tamamlandıktan sonra satış isteme süresi ve giderlerin peşin yatırılması ayrı bir rejime tabidir; bunun için satış isteme süresi tek bir yıla indi, gider peşin oldu yazımıza; haczedilemeyen mallar için haczedilemeyen mallar ve maaş haczinde dörtte bir yazımıza bakabilirsiniz.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: icra dosyası bilgileri ve takip talebi tarihi (ilamlı takipte ayrıca dava tarihi), elinizdeki alacak belgesi (ilam, aciz vesikası, noter senedi, resmî makbuz) ve tarihi, haciz tutanağı ile haczedilen malların kıymet takdiri, daha önce konulmuş ihtiyati hacizler, iştirak talebi yapılmışsa bildirim tarihi ve itiraz dilekçeleri, aile içi alacaklarda evlilik, velayet veya vesayet ilişkisinin devam ettiğine ya da ne zaman sona erdiğine dair kayıtlar, ve nafaka alacağı varsa nafaka ilamı.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: elinizdeki belgenin m.100'deki dört kategoriden birine girip girmediği ve tarih ölçütünü (ilk haczin takip talebinden veya dava tarihinden önce olma) karşılayıp karşılamadığı; koşul karşılanmıyorsa m.100/3 uyarınca yalnız artan bedelden pay alınabileceği; eş, çocuk, vesayet veya nafaka alacağı söz konusuysa m.101 uyarınca takip merasimi olmadan iştirak imkânı ve evliliğin/velayetin/vesayetin devamı ya da sona ermesini izleyen bir yıl koşulu; iştirak talebine itiraz edilmişse iki ayrı yedi günlük sürenin işleyişi ve dava açılmazsa iştirak hakkının düşmesi; m.102 uyarınca haciz tutanağının zorunlu içeriği ve ihtiyati haciz sahibinin iştirak hakkının işaretlenip işaretlenmediği; 🔴 m.105 uyarınca tutanağın aciz vesikası hükmünde sayılıp m.277 haklarını doğurup doğurmadığı; ve m.103 davetinin usulüne uygun yapılıp yapılmadığı.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil belgenizin tarihinin ilk haczin takip talebiyle karşılaştırılmasıdır; aynı dereceye girip girmeyeceğiniz bu karşılaştırmadan çıkar.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. İştirak, satış bedeli vezneye girinceye kadar mümkündür; bu an geçtikten sonra talep sonuç doğurmaz.
