Hüküm sonucu belirsiz, çelişkili ya da eksik çıktığında kanun yoluna gitmek her zaman doğru hamle değildir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu üç ayrı düzeltme aracı verir ve hangisini seçtiğiniz süreyi, mercii ve sonucu değiştirir.
| Araç | Ne için | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Tashih | Yazı ve hesap hataları ile benzeri açık hatalar | Süre öngörülmemiş | m.304 |
| Tavzih | Hüküm yeterince açık değilse, tereddüt uyandırıyorsa veya aykırı fıkralar içeriyorsa | İcrası tamamlanıncaya kadar | m.305 |
| Tamamlama | Hakkında hiç karar verilmemiş husus | 🔴 Tebliğden itibaren bir ay | m.305/A |
Önce hükmün nasıl yazılması gerektiğine bakılır
HMK m.297/2 ölçütü koyar: "Hükmün sonuç kısmında, gerekçeye ait herhangi bir söz tekrar edilmeksizin, taleplerden her biri hakkında verilen hükümle, taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların, sıra numarası altında; açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesi gereklidir."
⚠ m.298/2 ise ayrı bir sınır çizer: "Gerekçeli karar, tefhim edilen hüküm sonucuna aykırı olamaz." Bu, tavzihle giderilecek bir "tereddüt" değil, başlı başına bir bozma sebebidir.
m.299: hüküm sonucu tefhim edildikten sonra gerekçeli karar imzalanmadan hâkim ölür veya imzalayamayacak hâle düşerse, "yeni hâkim, tefhim edilen hükme uygun olarak gerekçeli kararı bizzat yazarak imzalar."
Tashih: yazı ve hesap hataları
HMK m.304/1: "Hükümdeki yazı ve hesap hataları ile diğer benzeri açık hatalar, mahkemece resen veya taraflardan birinin talebi üzerine düzeltilebilir."
🔑 İki usul kaydı vardır:
- "Hüküm tebliğ edilmişse hâkim, tarafları dinlemeden hatayı düzeltemez."
- "Davet üzerine taraflar gelmezse, dosya üzerinde inceleme yapılarak karar verilebilir."
m.304/2 — düzeltmenin şekli: tashih kararı verilirse "düzeltilen hususlarla ilgili karar, mahkemede bulunan nüshalar ile verilmiş olan suretlerin altına veya bunlara eklenecek ayrı bir kâğıda yazılır, imzalanır ve mühürlenir."
⚠ Tashih için kanunda bir süre öngörülmemiştir; ancak düzeltilecek olan açık hata olmalıdır — hesabın yeniden yapılması veya değerlendirmenin değişmesi tashihin konusu değildir.
🔴 Tavzih: sınırı kanunun kendisi çiziyor
HMK m.305/1: "Hüküm yeterince açık değilse veya icrasında tereddüt uyandırıyor yahut birbirine aykırı fıkralar içeriyorsa, icrası tamamlanıncaya kadar taraflardan her biri hükmün açıklanmasını veya tereddüt ya da aykırılığın giderilmesini isteyebilir."
🔑 Süre bir gün sayısına değil, icranın tamamlanmasına bağlanmıştır. İcra tamamlandıktan sonra tavzih yolu kapanır.
🔴 m.305/2 — yasak: "Hüküm fıkrasında taraflara tanınan haklar ve yüklenen borçlar, tavzih yolu ile sınırlandırılamaz, genişletilemez ve değiştirilemez."
⚠ Bu fıkra, tavzih taleplerinin çoğunun neden reddedildiğini açıklar: hükmü anlaşılır kılmak ile hükmü değiştirmek arasındaki çizgi kanunla çekilmiştir. Faiz başlangıcının değiştirilmesi, alacak kaleminin artırılması veya yeni bir borç yüklenmesi tavzihle yapılamaz.
Hükmün tamamlanması: 2020'de eklenen ve süreli olan yol
🔴 HMK m.305/A (Ek: 22/7/2020-7251/27 md.): "Taraflardan her biri, nihaî kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde, yargılamada ileri sürülmesine veya kendiliğinden hükme geçirilmesi gerekli olmasına rağmen hakkında tamamen veya kısmen karar verilmeyen hususlarda, ek karar verilmesini isteyebilir. Bu karara karşı kanun yoluna başvurulabilir."
🔑 Üç unsuru ayrı ayrı okumak gerekir:
- Süre bir aydır ve tebliğden işler — tavzihteki gibi "icra tamamlanıncaya kadar" değildir.
- Konu, hakkında karar verilmemiş bir husustur; belirsiz veya çelişkili bir husus değildir (o m.305'e girer).
- Talep, yargılamada ileri sürülmüş olabileceği gibi kendiliğinden hükme geçirilmesi gerekli bir husus da olabilir — örneğin hakkında karar verilmesi zorunlu bir yan talep.
⚠ Ek karara karşı kanun yolu açıktır; bu, tashih ve tavzihten ayrılan bir sonuçtur.
Ortak usul: m.306
HMK m.306/1: tavzih veya tamamlama, "dilekçeye tarafların sayısı kadar nüsha eklenmek suretiyle hükmü veren mahkemeden" istenir. Dilekçenin bir nüshası, "cevap süresi mahkemece belirlenerek" karşı tarafa tebliğ edilir; cevap da talepte bulunana tebliğ olunur.
m.306/2: "Mahkeme, cevap verilmemiş olsa bile dosya üzerinde inceleme yaparak karar verir; ancak gerekli görürse iki tarafı sözlü açıklamalarını yapabilmeleri için davet edebilir."
m.306/3: talep yerinde görülürse "304 üncü madde uyarınca işlem yapar" — yani düzeltme, nüshaların altına veya eklenecek ayrı kâğıda yazılıp imzalanır ve mühürlenir.
Hangi yol yanlış seçilirse ne kaybedilir
- Tamamlama gereken yerde tavzih istenirse: m.305/2'deki yasak nedeniyle talep reddedilir ve bu arada m.305/A'daki bir aylık süre işlemeye devam eder.
- Tavzih gereken yerde kanun yoluna gidilirse: hüküm esasen doğru olduğu hâlde yalnız icrası tereddütlü olduğundan, süre ve gider yükü boşa harcanır.
- Açık hata varken tavzih istenirse: m.304 zaten resen düzeltmeye izin verdiğinden, doğru talep tashihtir.
Kanun yoluna gidilecekse süre ve parasal sınırlar ayrıca hesaplanır; bunun için istinaf ve temyiz: iki hafta ve parasal sınırlar yazımıza bakınız. Kesinleşmiş bir hükme karşı olağanüstü yol için ise yargılamanın iadesi: on bir sebep, üç ay ve on yıl yazımıza bakabilirsiniz.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: gerekçeli karar ve tefhim edilen kısa karar (varsa duruşma tutanağıyla birlikte), kararın tebliğ tarihi, dava ve cevap dilekçeleri ile ıslah varsa ıslah dilekçesi (hangi talep hakkında karar verilmediğini gösterebilmek için), hüküm fıkrasında çelişkili görülen kısımların işaretlenmiş hâli, icraya konulmuşsa icra dosyası ve memurun tereddüdüne ilişkin kayıtlar, ve daha önce yapılmış tavzih, tashih veya tamamlama başvuruları ile bunlara verilen kararlar.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: sorunun m.304 anlamında açık hata mı, m.305 anlamında belirsizlik/çelişki mi, yoksa m.305/A anlamında hiç karar verilmemiş husus mu olduğu; m.305/A'daki bir aylık sürenin tebliğ tarihine göre dolup dolmadığı; talebin m.305/2'deki "sınırlandırılamaz, genişletilemez ve değiştirilemez" yasağına takılıp takılmayacağı; m.297/2 ölçütü karşısında hüküm fıkrasının gerçekten tereddüt uyandırıp uyandırmadığı; gerekçeli karar ile tefhim edilen sonuç arasında m.298/2 anlamında aykırılık bulunup bulunmadığı ve bunun tavzihle değil kanun yoluyla ele alınması gerektiği; ve tavzih ile kanun yolu sürelerinin birlikte nasıl yönetileceği.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil sorunun hangi maddeye girdiğinin tespitidir; yanlış yol seçildiğinde m.305/A'daki bir aylık süre işlemeye devam eder.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Tavzih, hükmü anlaşılır kılma aracıdır; m.305/2 gereği hakları genişletmez, borçları değiştirmez.
