Avukatlık Kanunu, ücreti üç ayrı kuralla çerçeveler:
"Yüzde yirmibeşi aşmamak üzere, dava veya hükmolunacak şeyin değeri yahut paranın belli bir yüzdesi avukatlık ücreti olarak kararlaştırılabilir." (1136 m.164/2)
"Avukatlık asgarî ücret tarifesi altında vekâlet ücreti kararlaştırılamaz." (m.164/4)
"Dava sonunda, kararla tarifeye dayanılarak karşı tarafa yüklenecek vekâlet ücreti avukata aittir. Bu ücret, iş sahibinin borcu nedeniyle takas ve mahsup edilemez, haczedilemez." (m.164/5)
⚠ Son kural sık yanlış bilinir: mahkemenin karşı tarafa yüklediği vekâlet ücreti müvekkile değil avukata aittir ve müvekkilin borcu için haczedilemez.
Sözleşmenin şekli ve geçersizliğin sınırı
m.163/1: avukatlık sözleşmesi serbestçe düzenlenir. Ancak "avukatlık sözleşmesinin belli bir hukukî yardımı ve meblâğı yahut değeri kapsaması gerekir." Yazılı olmayan anlaşmalar genel hükümlere göre ispatlanır. Yasaya aykırı olmayan şarta bağlı sözleşmeler geçerlidir.
🔑 m.163/2 — kısmi geçersizlik rejimi:
- "Avukatlık ücret tavanını aşan sözleşmeler, bu Kanunda belirtilen tavan miktarında geçerlidir." — yani tavanı aşan sözleşme baştan geçersiz olmaz, tavana indirilir.
- "İfa edilmiş sözleşmenin geçersizliği ileri sürülemez."
- "Yokluk hâlleri hariç, avukatlık sözleşmesinin bir hükmünün geçersizliği, bu sözleşmenin tümünü geçersiz kılmaz."
Ücretin belirlenmesi: dört kural
m.164/1: avukatlık ücreti, avukatın hukukî yardımının karşılığı olan meblâğı veya değeri ifade eder.
m.164/2 — yüzde tavanı: dava veya hükmolunacak şeyin değeri yahut paranın belli bir yüzdesi ücret olarak kararlaştırılabilir; ancak yüzde yirmi beşi aşamaz.
🔴 m.164/3 — aynen pay yasağı: bu tür sözleşmeler, "dava konusu para dışındaki mal ve haklardan bir kısmının aynen avukata ait olacağı hükmünü taşıyamaz."
Yani ücret bir yüzde olarak kararlaştırılabilir, ama dava konusu taşınmazın veya hakkın bir kısmının aynen avukata geçeceği kararlaştırılamaz.
m.164/4 — taban ve bildirim: asgarî ücret tarifesi altında ücret kararlaştırılamaz. "Ücretsiz dava alınması hâlinde, durum baro yönetim kuruluna bildirilir."
🔑 m.164/4'ün devamı (2004'te değiştirilmiştir) — sözleşme yoksa ne olur: ücretin kararlaştırılmadığı, yazılı ücret sözleşmesi bulunmadığı, sözleşmenin belirgin olmadığı veya tartışmalı olduğu, ya da ücrete ilişkin hükmün geçersiz sayıldığı hâllerde;
- Değeri para ile ölçülebilen dava ve işlerde: asgari ücret tarifelerinin altında olmamak koşuluyla, ücret itirazlarını incelemeye yetkili merci tarafından, davanın kazanılan bölümü için avukatın emeğine göre, ilâmın kesinleştiği tarihteki müddeabihin değerinin yüzde onu ile yüzde yirmisi arasında bir miktar belirlenir.
- Değeri para ile ölçülemeyen dava ve işlerde: avukatlık asgari ücret tarifesi uygulanır.
⚠ Buradaki %10-%20 bandı, sözleşmedeki %25 tavanından farklı bir hesaptır ve kazanılan bölüm üzerinden, ilâmın kesinleştiği tarihteki değere göre işler.
| Konu | Kural |
|---|---|
| Sözleşmeyle yüzde | En çok %25 (m.164/2) |
| Aynen mal/hak payı | Yasak (m.164/3) |
| Taban | Asgari ücret tarifesinin altı olamaz (m.164/4) |
| Sözleşme yok/geçersiz/tartışmalı | Kazanılan bölüm için %10-%20 bandı (m.164/4) |
| Değeri ölçülemeyen işler | Tarife uygulanır (m.164/4) |
| Karşı tarafa yüklenen ücret | Avukata aittir; takas-mahsup edilemez, haczedilemez (m.164/5) |
| Tavanı aşan sözleşme | Tavan miktarında geçerli (m.163/2) |
🔴 Sulh hâlinde her iki taraf sorumlu
m.165: iş sahibinin birden çok olması hâlinde bunlardan her biri; "sulh veya her ne suretle olursa olsun taraflar arasında anlaşmayla sonuçlanan ve takipsiz bırakılan işlerde her iki taraf avukat ücretinin ödenmesi hususunda müteselsil borçlu sayılırlar."
⚠ Bu hüküm, dosya dışında yapılan uzlaşmalarda doğrudan sonuç doğurur: taraflar kendi aralarında anlaşıp işi takipsiz bıraktığında, avukatlık ücretinden karşı taraf da müteselsilen sorumlu hâle gelir.
Hapis hakkı ve rüçhan
m.166/1 — hapis hakkı: avukat, "müvekkili tarafından verilen veya onun namına aldığı malları, parayı ve diğer her türlü kıymetleri, avukatlık ücreti ve giderin ödenmesine kadar, kendi alacağı nispetinde elinde tutabilir."
🔑 İki sınır vardır: hak ücret ve giderin ödenmesine kadar sürer ve alacak nispetindedir.
m.166/2 — rüçhan hakkı: avukat; sözleşmeyle kararlaştırılan ve hâkim tarafından takdir olunan ücretinden dolayı, kendi çalışması sonucunda müvekkilin muhafaza ettiği veya kazandığı mallar ile davadaki diğer taraftan ilam gereğince tahsil edilecek para yahut alınacak mallar üzerinde diğer alacaklılara nazaran rüçhan hakkını haizdir.
⏱ Sıra nasıl belirlenir: rüçhan hakkı, vekâletnamenin düzenlenme tarihine; vekâletname umumi ise, iş sahibi adına ücret konusu işten dolayı ilk yapılan resmî başvurma tarihine göre sıra alır.
🔑 İflasta: "İş sahibinin iflası hâlinde avukatın vekâlet ücreti alacağı da rüçhanlıdır. Ancak, … İcra ve İflâs Kanununun 206 ncı maddesinin birinci fıkrası hükmü saklıdır."
⚠ Bu saklı tutma önemlidir: İİK m.206/1 rehinli alacaklıların rüçhan hakkını düzenler. Sıralamanın nasıl kurulduğu için sıra cetveline itiraz yazımıza bakınız.
🔴 m.166/3 — icrada duran bir işlem: bir ilamın cebri icra yoluyla infazına girişildiğinde, icra dairesi, takip talebinde bulunan tarafın ilamda adı yazılı olan avukatına, icra emri ile aynı zamanda düzenleyeceği bir bildiriyi — gideri takip talebinde bulunandan alınmak suretiyle — derhal tebliğ eder.
"Bu bildiri tebliğ edilmedikçe icranın sonraki safhalarına geçilemez."
m.166/4: avukatın ölümü hâlinde mirasçılarına intikal eden avukatlık ücreti alacakları da rüçhanlıdır; ancak üçüncü fıkradaki bildirim zorunluluğu bunlar hakkında uygulanmaz.
İşin takibi ve tevkil
m.171/1: "Avukat, üzerine aldığı işi kanun hükümlerine göre ve yazılı sözleşme olmasa bile sonuna kadar takip eder."
m.171/2 — tevkil: vekâletnamede başkasını tevkile yetki tanınmışsa, yazılı sözleşmede aksine açık hüküm olmadıkça avukat işi başka bir avukatla birlikte veya başka bir avukata vererek takip ettirebilir. Vekâletnamede, düzenlendiği tarihten sonra açılacak veya takip edilecek bütün dava ve işlerde vekâlete ve tevkile genel şekilde yetki verilmişse, avukat ayrıca vekâlet almaya lüzum kalmaksızın aynı yolu izleyebilir.
🔑 m.171/3 — sorumluluk devam eder: bu hâllerde avukatın müvekkile karşı sorumluluğu devam eder; birlikte takip ettiği veya işi tamamen devrettiği avukatların kusurlarından ve zararlarından müvekkile karşı hem şahsen hem de diğer avukatla birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur. (Kanun, m.12'deki bir iş sebebiyle başka yerde çalışmak zorunda kalarak işi tamamen devreden avukatları bu hükmün dışında tutar.)
m.171/4: avukat işe başka avukatlar teşrik etmişse bundan dolayı ayrı bir ücret isteyemez; işi birlikte takip eden avukat da müvekkilden herhangi bir ücret isteyemez.
🔴 Azil ve istifa: ücret ne olur
m.174/1 — haklı sebep olmadan bırakma: "Üzerine aldığı işi haklı bir sebep olmaksızın takipten vazgeçen avukat hiçbir ücret istiyemez ve peşin aldığı ücreti geri vermek zorundadır."
m.174/2 — azil: "Avukatın azli hâlinde ücretin tamamı verilir. Şu kadar ki, avukat kusur veya ihmalinden dolayı azledilmiş ise ücretin ödenmesi gerekmez."
⚠ İki cümle birbirinin aynası değildir: azil kural olarak ücretin tamamını doğurur; istisna kusur veya ihmale dayanan azildir.
m.174/3 — peşin ücret ödenmezse: anlaşmaya göre avukata peşin verilmesi gereken ücret ödenmezse, avukat işe başlamakla zorunlu değildir ve "bu sebeple doğabilecek her türlü sorumluluk iş sahibinindir." Yazılı sözleşmedeki diğer ödeme şartlarının yerine getirilmemesi nedeniyle avukat işi takip edip sonucunu elde etmekten mahrum kalırsa aynı hüküm uygulanır.
m.175 — adres: iş sahibinin vekâletnamede yazılı adrese avukat tarafından yapılacak her tebliğ kendisine yapılmış sayılır. Adres değişiklikleri en geç üç gün içinde iş sahibi tarafından taahhütlü mektupla avukata bildirilir.
Vekâlet ilişkisinin Borçlar Kanunu tarafındaki azil ve istifa rejimi ile özel yetki gerektiren işler için vekâlette azil, istifa ve özel yetki yazımıza bakınız. Tebligatın usulüne ilişkin genel kurallar için usulsüz tebligat yazımız ilgilidir.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: varsa avukatlık ücret sözleşmesi ve ekleri, vekâletname ve düzenlenme tarihi, yapılan ödemelerin dökümü, iş veya davanın hangi aşamada olduğu ve kazanılan bölüm, azil veya istifa varsa buna ilişkin bildirim ve tarihi, taraflar arasında sulh veya anlaşma yapılmışsa buna ilişkin belge, ve icra aşamasındaysa icra emri ile m.166/3 kapsamında avukata yapılmış bildiri.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: sözleşmenin m.163/1'deki unsurları (belli bir hukukî yardım ve meblâğ/değer) taşıyıp taşımadığı, yüzde esaslı ücrette m.164/2'deki %25 tavanının aşılıp aşılmadığı ve aşılmışsa m.163/2 uyarınca tavana indirilmesi, sözleşme yoksa veya tartışmalıysa m.164/4'teki %10-%20 bandının kazanılan bölüm üzerinden hesabı, m.164/5 uyarınca karşı tarafa yüklenen vekâlet ücretinin sahipliği ve haczedilemezliği, sulh hâlinde m.165'teki müteselsil sorumluluğun kime yöneltileceği, m.166 kapsamında hapis hakkı ve rüçhan sırasının vekâletname tarihine göre kurulması, ve azil/istifa varsa m.174'ün hangi fıkrasının uygulanacağı.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil sözleşme ile tarifenin karşılaştırılmasıdır; tavanı aşan bir sözleşme geçersiz olmaz, tavana iner.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun, ifa edilmiş sözleşmenin geçersizliğinin ileri sürülemeyeceğini açıkça yazmaktadır.
