Bilirkişi raporuna itiraz: iki hafta ve üç ay

Bilirkişi delili, sınırları en net çizilmiş delildir. Kanun hem ne zaman başvurulacağını hem de bilirkişinin neye değinemeyeceğini açıkça yazar.

"Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde... bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Ancak genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukukî bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz." (HMK m.266/1, Değişik cümle: 3/11/2016-6754/49 md.)

🔴 Aynı fıkraya 2016'da eklenen cümle: "Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduğunu belgelendirmedikçe, bilirkişi olarak görevlendirilemez."

🔑 m.279/4 (Değişik: 3/11/2016-6754/54 md.): "Bilirkişi, raporunda ve sözlü açıklamaları sırasında çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz; hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz."

⚠ Rapora itirazın en güçlü dayanaklarından biri budur: bilirkişi hukuki nitelendirme yapmışsa, rapor bu yönüyle kanuna aykırıdır.

🔴 Raporun süresi: üç ay, basit yargılamada iki ay

HMK m.274/1: "Bilirkişi raporunun hazırlanması için verilecek süre üç ayı geçemez. Bilirkişinin talebi üzerine, kendisini görevlendiren mahkeme gerekçesini göstererek, süreyi üç ayı geçmemek üzere uzatabilir." (Ek cümle: 28/2/2018-7101/56 md.) "Ancak basit yargılama usulüne tabi dava ve işlerde bu süreler iki ay olarak uygulanır."

m.274/2 — süresinde vermezse: bilirkişi görevden alınıp yerine başkası görevlendirilebilir; mahkeme ondan "görevden alındığı ana kadar yapmış olduğu işlemler hakkında açıklama yapmasını" ve dosyayı hemen tevdi etmesini ister. 🔑 "Ayrıca hukuki ve cezai sorumluluğuna ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, bilirkişiye ücret ve masraf adı altında hiçbir ödeme yapılmamasına karar verilebilir ve gerekli yaptırımların uygulanması bilirkişilik bölge kurulundan talep edilir."

Bilirkişi kim olabilir, kaç kişi olur

HMK m.267: mahkeme "yalnızca bir kişiyi görevlendirebilir. Ancak, gerekçesi açıkça gösterilmek suretiyle, tek sayıda, birden fazla kişiden oluşacak bir kurulun" görevlendirilmesi de mümkündür.

m.268/1 (Değişik: 3/11/2016-6754/50 md.): bilirkişiler "bölge adliye mahkemelerinin yargı çevreleri esas alınmak suretiyle bilirkişilik bölge kurulu tarafından hazırlanan listede yer alan kişiler arasından seçilir." Kendi bölge listesinde uzman bulunsa bile "diğer bir bölgedeki bilirkişinin, görevlendirme yapılan yere daha yakın bir mesafede bulunması durumunda" o listeden de görevlendirme yapılabilir.

m.268/2: listede o uzmanlık dalında bilirkişi yoksa diğer bölge listelerinden; orada da yoksa Bilirkişilik Kanunu m.10/1'deki şartları (d, e, f bentleri hariç) taşımak kaydıyla listeler dışından görevlendirilebilir; bu görevlendirmeler bölge kuruluna bildirilir.

🔴 m.268/3: kanunların görüş bildirmekle yükümlü kıldığı kişi ve kuruluşlara öncelikle başvurulur. "Ancak kamu görevlilerine, bağlı bulundukları kurumlarla ilgili dava ve işlerde, bilirkişi olarak görev verilemez."

m.270 — kabulle yükümlü olanlar: (a) resmî bilirkişiler ile listelerde yer alanlar, (b) "Bilgisine başvurulacak konuyu bilmeksizin, meslek veya zanaatlarını icra etmesine olanak bulunmayanlar", (c) "meslek veya sanat icrasına resmen yetkili kılınmış olanlar." Bunlar ancak "tanıklıktan çekinme sebeplerine veya mahkemece kabul edilebilir diğer bir sebebe dayanarak" çekinebilir. Tanıklıktan çekinme sebepleri için tanık listesi, tanıklıktan çekinme ve disiplin hapsi yazımıza bakınız.

m.269/2: geçerli özrü olmaksızın gelmeyen, yemin etmekten veya süresinde oy ve görüş bildirmekten kaçınan bilirkişiler hakkında "tanıklığa ilişkin disiplin hükümleri uygulanır ve durum bilirkişilik bölge kuruluna bildirilir."

🔴 Bilirkişinin reddi: bir hafta

HMK m.272/1: "Hâkimler hakkındaki yasaklılık ve ret sebepleriyle ilgili kurallar, bilirkişiler bakımından da uygulanır. Ancak, bilirkişinin, aynı dava veya işte daha önceden tanık olarak dinlenmiş bulunması, bir ret sebebi teşkil etmez."

m.272/2 — yasaklılık: hâkimler hakkındaki yasaklılık sebeplerinden biri bilirkişinin şahsında gerçekleşmişse mahkeme "hüküm verilinceye kadar, her zaman bilirkişiyi resen görevden alabileceği gibi", bilirkişi de görevden alınma talebinde bulunabilir.

🔴 m.272/3 — ret: taraflar bilirkişinin reddini talep edebilir, bilirkişi de kendisini reddedebilir. "Ret talebi veya bilirkişinin kendisini reddetmesinin, ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren en geç bir hafta içinde yapılmış olması şarttır. Ret sebeplerinin ispatı için, yemin teklif edilemez."

🔑 m.272/4: talep, görevlendiren mahkemece dosya üzerinden incelenir. "Kabule ilişkin kararlar kesindir. Redde ilişkin kararlara karşı ise ancak esas hakkındaki kararla birlikte kanun yoluna başvurulabilir."

Görevlendirme kararının zorunlu içeriği

HMK m.273/1: mahkeme, tarafların da görüşünü almak suretiyle görevlendirme kararında şunlara yer vermek zorundadır:

• (a) "İnceleme konusunun bütün sınırlarıyla ve açıkça belirlenmesi",
• (b) "Bilirkişinin cevaplaması gereken sorular",
• (c) "Raporun verilme süresi."

m.273/2: inceleyeceği şeyler bilirkişiye "dizi pusulasına bağlı olarak ve gerekiyorsa mühürlü bir biçimde" teslim edilir ve bu husus tutanakta gösterilir.

⚠ Görevlendirme kararında sorular ve süre yoksa, rapor bu yönüyle denetlenebilir hâle gelmez; itiraz dilekçesinin ilk kontrol noktası budur.

Bilirkişinin yükümlülükleri

• m.275/1 — haber verme: görevin uzmanlık alanına girmediğini, başka bir bilirkişiyle işbirliğine ihtiyaç duyduğunu veya kaçınmasını haklı kılacak mazeretini "bir hafta içinde" mahkemeye bildirir. /2: bazı hususların önceden soruşturulması veya kayıt ve belgelerin getirtilmesi gerekiyorsa yine bir hafta içinde bilgi verir ve talepte bulunur.
• 🔴 m.276 — bizzat yerine getirme: "Bilirkişi, mahkemece kendisine tevdi olunan görevi bizzat yerine getirmekle yükümlü olup, görevinin icrasını kısmen yahut tamamen başka bir kimseye bırakamaz."
• m.277 — sır saklama: görevi sebebiyle öğrendiği sırları saklamak, "kendisi ve başkaları yararına kullanmaktan kaçınmakla" yükümlüdür.

m.278 — yetkiler: bilirkişi görevini "mahkemenin sevk ve idaresi altında" yürütür; tereddüde düşerse giderilmesini her zaman mahkemeden isteyebilir. 🔑 Tarafların bilgisine başvuracaksa mahkemenin uygun bulması gerekir ve "mahkemece bilirkişiye taraflardan biri bulunmaksızın diğerinin dinlenemeyeceği hususu önceden hatırlatılır." İnceleme zorunluysa "mahkeme kararı ile" yapılır ve "Bu işlemin icrası sırasında taraflar da hazır bulunabilir."

Raporun içeriği ve tebliği

HMK m.279/2 raporda bulunması gerekenleri sayar: tarafların ad ve soyadları, görevlendirildiği hususlar, "gözlem ve inceleme konusu yapılan maddi vakıalar", gerekçe ve varılan sonuçlar, bilirkişiler arasında görüş ayrılığı varsa sebebi, düzenlenme tarihi ve imzalar. 🔑 "Azınlıkta kalan bilirkişi, oy ve görüşünü ayrı bir rapor hâlinde de mahkemeye sunabilir."

m.279/3: sözlü açıklamada beyanlar tutanağa geçirilir ve imzalanır; kurul hâlindeyse "bilirkişilerin bilgilerine başvurulan hususu hemen aralarında müzakere etmelerine imkân tanınır."

m.280: bilirkişi raporunu "varsa kendisine incelenmek üzere teslim edilen şeylerle birlikte bir dizi pusulasına bağlı olarak" verir; "verildiği tarih rapora yazılır ve duruşma gününden önce birer örneği taraflara tebliğ edilir."

🔴 Rapora itiraz: iki hafta ve 2020'de eklenen ek süre

HMK m.281/1: taraflar, raporun "kendilerine tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde" — eksik gördükleri hususların bilirkişiye tamamlattırılmasını, belirsizlik gösteren hususlarda bilirkişinin açıklama yapmasını veya yeni bilirkişi atanmasını talep edebilir.

🔴 (Ek cümle: 22/7/2020-7251/24 md.): talebin bu süre içinde hazırlanmasının "çok zor veya imkânsız olması ya da özel yahut teknik bir çalışmayı gerektirmesi" hâlinde, yine bu süre içinde mahkemeye başvuran tarafa "sürenin bitiminden itibaren işlemeye başlamak, bir defaya mahsus olmak ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verilebilir."

⚠ Ek süre kendiliğinden işlemez: ilk iki hafta içinde mahkemeye başvurulmuş olması şarttır.

m.281/2: mahkeme, eksiklik veya belirsizliğin giderilmesi için "bilirkişiden, yeni sorular düzenlemek suretiyle ek rapor alabileceği gibi", duruşmada sözlü açıklama yapmasını da kendiliğinden isteyebilir.

m.281/3: mahkeme, gerçeğin ortaya çıkması için gerekli görürse "yeni görevlendireceği bilirkişi aracılığıyla, tekrar inceleme de yaptırabilir."

🔑 m.282: "Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir."

Ücret ve sorumluluk

m.283: bilirkişiye "sarf etmiş olduğu emek ve mesaiyle orantılı bir ücret ile inceleme, ulaşım, konaklama ve diğer giderleri" ödenir; "Adalet Bakanlığınca çıkarılacak ve her yıl güncellenecek olan tarife esas alınır."

🔴 m.284: "Bilirkişi, Türk Ceza Kanunu anlamında kamu görevlisidir."

🔴 m.285/1 — hukuki sorumluluk: "Bilirkişinin kasten veya ağır ihmal suretiyle düzenlemiş olduğu gerçeğe aykırı raporun, mahkemece hükme esas alınması sebebiyle zarar görmüş olanlar, bu zararın tazmini için Devlete karşı tazminat davası açabilirler." /2: "Devlet, ödediği tazminat için sorumlu bilirkişiye rücu eder."

⚠ Dava doğrudan bilirkişiye değil Devlete açılır ve raporun hükme esas alınmış olması aranır.

m.286 — yetkili mahkeme: rapor ilk derece mahkemesince hükme esas alınmışsa "bu mahkemenin yargı çevresi içinde yer aldığı bölge adliye mahkemesi hukuk dairesinde"; bölge adliye mahkemesince hükme esas alınmışsa "Yargıtay ilgili hukuk dairesinde" görülür. Rücu davası, tazminat davasını karara bağlamış mahkemede görülür.

m.287 — rücuda zamanaşımı: Devlet, "ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde" rücu eder; rapor kasten gerçeğe aykırı düzenlenmişse "bu durumda, ceza zamanaşımı süresi uygulanır."

Delilin dava açılmadan tespiti için delil tespiti: hukuki yarar ve bir haftalık itiraz yazımıza; ıslahın bilirkişi raporunu geçersiz kılamayacağı konusunda davanın ıslahı: bir kez, bir hafta ve teminat yazımıza bakabilirsiniz.

Bu dosyayı nasıl açıyoruz

İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: bilirkişi görevlendirme ara kararı (sorular ve süre gösterilmiş hâliyle), görevlendirilen bilirkişinin uzmanlık alanı ve listede yer alıp almadığı, bilirkişi raporu ve tebliğ tarihi, varsa muhalefet şerhi veya ayrı rapor, rapora daha önce yapılmış itiraz dilekçeleri ve alınan ek raporlar, bilirkişi ile taraflar arasında yasaklılık veya ret sebebi oluşturabilecek ilişkiye dair bilgiler, ve raporun dayandığı belge ve verilerin dosyada bulunup bulunmadığı.

Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: konunun m.266 anlamında gerçekten özel veya teknik bilgi gerektirip gerektirmediği ve hukukî bilgiyle çözülebilecek bir konuda bilirkişiye başvurulup başvurulmadığı; görevlendirme kararının m.273'teki üç zorunlu unsuru (sınırların açıkça belirlenmesi, sorular, süre) taşıyıp taşımadığı; m.274'teki üç ay (basit yargılamada iki ay) süresinin aşılıp aşılmadığı ve aşılmışsa görevden alma ile ücret ödenmemesi sonuçları; raporun m.279/2'deki zorunlu içeriği taşıyıp taşımadığı ve 🔴 m.279/4 uyarınca hukuki nitelendirme yapılıp yapılmadığı; m.281/1'deki iki haftalık itiraz süresinin işleyişi ve 2020'de eklenen bir defalık ek süre koşulları; bilirkişide m.272 uyarınca yasaklılık veya ret sebebi bulunup bulunmadığı ve bir haftalık ret süresi; m.276 uyarınca görevin bizzat yerine getirilip getirilmediği; ve rapor hükme esas alınmışsa m.285 uyarınca Devlete karşı tazminat yolunun koşulları.

Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil raporun tebliğ tarihinin ve görevlendirme ara kararının içeriğinin tespitidir; iki haftalık süre ve itiraz noktaları bu iki veriden çıkar.

Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. m.282 uyarınca hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir; rapor tek başına sonucu belirlemez.