İfa hukuku, sözleşme metninde yazmayan her boşluğu kanunun doldurduğu alandır. Yer, zaman ve miktar konusunda taraflar bir şey kararlaştırmamışsa sonucu bu maddeler belirler.
🔴 Kısmen ifa: reddedilebilir, ama ikrar edilen kısım ifa edilir
TBK m.84/1: "Borcun tamamı belli ve muaccel ise, alacaklı kısmen ifayı reddedebilir."
🔑 m.84/2: "Alacaklı kısmen ifayı kabul ederse borçlu, borcun kendisi tarafından ikrar olunan kısmını ifadan kaçınamaz."
⚠ İki fıkra birlikte okunur: alacaklı kısmi ifayı reddedebilir; ama kabul ederse borçlu kendi ikrar ettiği kısmı ödemekten kaçınamaz.
m.83: "Borcun, bizzat borçlu tarafından ifa edilmesinde alacaklının menfaati bulunmadıkça borçlu, borcunu şahsen ifa etmekle yükümlü değildir."
Bölünemeyen borçta alacaklı ve borçlu çokluğu
TBK m.85/1: bölünemeyen borcun birden çok alacaklısı varsa "alacaklılardan her biri, borcun alacaklıların tamamına ifasını isteyebilir. Borçlu, edimini alacaklıların hepsine birden ifa etmek zorundadır."
m.85/2-3: birden çok borçlu varsa "borçlulardan her biri borcun tamamını ifa etmekle yükümlüdür." 🔑 "Durumun gereğinden aksi anlaşılmadıkça, ifada bulunan borçlu, alacaklıya halef olur ve diğer borçlulardan payları oranında alacağını isteyebilir."
Müteselsil borçlulukta rücu ve payı aşan ödeme rejimi için müteselsil borçlulukta ibra, rücu ve payı aşan ödeme yazımıza bakınız.
Çeşit ve seçimlik borçlar
m.86: çeşit borçlarında "hukuki ilişkiden ve işin özelliğinden aksi anlaşılmadıkça, edimin seçimi borçluya aittir." 🔴 "Ancak borçlunun seçeceği edim, ortalama nitelikten daha düşük olamaz."
m.87: seçimlik borçlarda da "aksi anlaşılmadıkça, edimlerden birinin seçimi borçluya aittir."
🔴 Faiz oranına kanunî tavan
TBK m.88/1: "Faiz ödeme borcunda uygulanacak yıllık faiz oranı, sözleşmede kararlaştırılmamışsa faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre belirlenir."
🔴 m.88/2: "Sözleşme ile kararlaştırılacak yıllık faiz oranı, birinci fıkra uyarınca belirlenen yıllık faiz oranının yüzde elli fazlasını aşamaz."
⚠ Bu tavan, sözleşmeyle kararlaştırılan anapara faizi için kanunî bir üst sınır kurar. Ticari işlerdeki faiz serbestisi ve bileşik faiz istisnası için ticari işlerde faiz ve fatura: sekiz günlük kural ile ödünç sözleşmeleri: altı hafta ve bileşik faiz yasağı yazılarımıza bakabilirsiniz.
İfa yeri: üç kural
TBK m.89: ifa yeri "tarafların açık veya örtülü iradelerine göre belirlenir." Aksine anlaşma yoksa:
| Borç türü | İfa yeri |
|---|---|
| 🔴 Para borçları | Alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde |
| Parça borçları | Sözleşmenin kurulduğu sırada borç konusunun bulunduğu yerde |
| Diğer bütün borçlar | Doğumları sırasında borçlunun yerleşim yerinde |
🔑 m.89 son fıkra: "Alacaklının yerleşim yerinde ifası gereken bir borcun doğumundan sonra alacaklının yerleşim yerini değiştirmesi sebebiyle ifa önemli ölçüde güçleşmişse borç, alacaklının önceki yerleşim yerinde ifa edilebilir."
⚠ Para borcunun alacaklının yerleşim yerinde ifa edilmesi, aynı zamanda yetkili mahkeme ve temerrüt tartışmalarında dayanak oluşturur.
🔴 İfa zamanı: vade yoksa borç doğumunda muaccel
TBK m.90: "İfa zamanı taraflarca kararlaştırılmadıkça veya hukuki ilişkinin özelliğinden anlaşılmadıkça her borç, doğumu anında muaccel olur."
m.91 — aya ilişkin vade: ayın başlangıcı veya sonu belirlenmişse "bundan ayın birinci ve sonuncu günü"; ortası belirlenmişse "ayın onbeşinci günü" anlaşılır. Gün belirtilmeksizin sadece ay belirlenmişse "bundan o ayın son günü" anlaşılır.
🔴 m.92 — süre hesabı: sözleşmenin kurulmasından belli bir süre sonra ifa gerekiyorsa:
- Gün olarak belirlenen süre, "sözleşmenin kurulduğu gün sayılmaksızın, bu sürenin son günü dolmuş olur." 🔑 "Sekiz veya onbeş gün olarak belirlenmiş süre ise, bir veya iki haftayı değil, tam sekiz veya onbeş günü ifade eder."
- Hafta olarak belirlenen süre, "son haftanın sözleşmenin kurulduğu güne ismen uyan gününde" dolar.
- Ay veya yıl, yarıyıl, yılın dörtte biri gibi süreler, "sözleşmenin kurulduğu gün ayın kaçıncı günü ise, son ayın bunu karşılayan gününde" dolar; son ayda karşılayan gün yoksa "bu ayın son günü dolmuş sayılır."
- "Yarım aydan onbeş günlük süre anlaşılır."
⚠ Bu kurallar "sürenin sözleşmenin kurulmasından başka bir andan işlemeye başladığı durumlarda da" uygulanır. Ayrıca m.92 son fıkra: "Borçlu, belirli bir süre içinde yerine getirilmesi gereken bir borcu, bu sürenin dolmasından önce ifa etmekle yükümlüdür."
m.93 — tatil günü: ifa zamanı veya sürenin son günü "kanunlarda tatil olarak kabul edilen bir güne rastlarsa, kendiliğinden bu günü izleyen ve tatil olmayan ilk güne geçer."
m.94: "Borç, alışılmış iş saatlerinde ifa ve kabul edilir."
m.95 — sürenin uzatılması: "Süre uzatılmış ise yeni süre, aksi kararlaştırılmış olmadıkça, önceki sürenin sona ermesini izleyen birinci günden başlar."
Erken ifa: mümkün, ama indirim yok
🔴 TBK m.96: "Sözleşmenin hükümlerinden veya özelliğinden ya da durumun gereğinden tarafların aksini kastettikleri anlaşılmadıkça borçlu, edimini sürenin sona ermesinden önce ifa edebilir. Ancak, kanun veya sözleşme ya da âdet gereği olmadıkça borçlu, erken ifada bulunması sebebiyle indirim yapamaz."
⚠ Erken ödeme kural olarak serbesttir ama iskonto hakkı doğurmaz; tüketici kredilerindeki erken ödeme indirimi gibi hâller özel kanundan doğar. Bunun için tüketici kredisinde muacceliyet: iki taksit ve otuz gün yazımıza bakabilirsiniz.
Karşılıklı sözleşmelerde: sıra ve güvence
TBK m.97 — ifada sıra: karşılıklı borç yükleyen bir sözleşmenin "ifası isteminde bulunan tarafın, sözleşmenin koşullarına ve özelliklerine göre daha sonra ifa etme hakkı olmadıkça, kendi borcunu ifa etmiş ya da ifasını önermiş olması gerekir."
🔑 Bu, uygulamadaki ödemezlik def'inin dayanağıdır: kendi edimini ifa etmemiş taraf karşı taraftan ifa isteyemez.
🔴 m.98 — ifa güçsüzlüğü: taraflardan birinin "borcunu ifada güçsüzlüğe düşmesi ve özellikle iflas etmesi ya da hakkındaki haciz işleminin sonuçsuz kalması" sebebiyle diğer tarafın hakkı tehlikeye düşerse, bu taraf "karşı edimin ifası güvence altına alınıncaya kadar kendi ediminin ifasından kaçınabilir."
⚠ Madde iki somut gösterge verir: iflas ve sonuçsuz kalan haciz. Bunlar varsa ifadan kaçınma hakkı doğar. Alacaklının kabulden kaçındığı hâllerdeki tevdi ve satma yolları için alacaklının temerrüdü: tevdi, satma ve sözleşmeden dönme yazımıza bakabilirsiniz.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: sözleşme ve varsa ekleri (ifa yeri, vade ve faiz kayıtlarıyla), sözleşmenin kurulduğu tarih, ifa veya ödeme yapıldıysa dekont ve teslim belgeleri, kısmi ödeme varsa hangi kalem için yapıldığına dair yazışmalar, tarafların yerleşim yeri değişikliğine ilişkin bilgiler, süre uzatımı kararlaştırılmışsa buna dair yazışmalar, karşı tarafın iflas veya sonuçsuz haciz durumuna ilişkin belgeler, ve faiz kararlaştırılmışsa oranı ile hesaplama tabloları.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: borcun m.90 uyarınca ne zaman muaccel olduğu ve sözleşmede vade yoksa doğum anında muacceliyet sonucu; m.92 uyarınca "sekiz gün", "on beş gün", "bir ay" gibi sürelerin tam olarak hangi güne denk düştüğü ve m.93 tatil kuralı; ifa yerinin m.89'daki üç kurala göre belirlenmesi ve alacaklının yerleşim yeri değişikliği hâlinde önceki yerleşim yerinde ifa imkânı; kısmi ödeme yapılmışsa m.84 uyarınca alacaklının reddetme hakkı ile borçlunun ikrar ettiği kısmı ifa yükümlülüğü; borcun bölünemez nitelikte olup olmadığı ve m.85 uyarınca halefiyet sonucu; sözleşmedeki faiz oranının m.88/2'deki yüzde elli tavanını aşıp aşmadığı; erken ifa yapılmışsa m.96 uyarınca indirim talep edilip edilemeyeceği; ve karşı taraf ifadan kaçınıyorsa m.97 ifada sıra ile m.98 ifa güçsüzlüğü savunmalarının uygulanabilirliği.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil sözleşmenin kurulduğu tarihin ve vade kaydının tespitidir; muacceliyet ve süre hesabı bu iki veriden çıkar.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. m.88/1 uyarınca kanunî faiz oranı, faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuata göre belirlenir; bu yazıda oran verilmemiştir.
