İş hukukunda en sık ihlal edilen ve en sık dava konusu olan haklardan biri yıllık ücretli izindir. Kanun, hakkın kendisini tek cümleyle korumaya alır:
"Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez." (4857 m.53/2)
m.53/1: "İşyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir."
🔑 Deneme süresi hesaba dâhildir; bir yıllık süre işe başlama gününden işler.
m.53/3: "Niteliklerinden ötürü bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara bu Kanunun yıllık ücretli izinlere ilişkin hükümleri uygulanmaz."
🔴 Süreler: kıdeme ve yaşa göre
| Kıdem / durum | Asgari izin süresi |
|---|---|
| Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dâhil) | On dört günden az olamaz |
| Beş yıldan fazla, on beş yıldan az | Yirmi günden az olamaz |
| On beş yıl (dâhil) ve daha fazla | Yirmi altı günden az olamaz |
| 🔴 On sekiz ve daha küçük ile elli ve daha yukarı yaştaki işçiler | Yirmi günden az olamaz |
| 🔴 Yer altı işlerinde çalışanlar (Ek: 10/9/2014-6552/5 md.) | Yukarıdaki süreler dörder gün artırılarak uygulanır |
⚠ Yaş kuralı kıdemden bağımsız çalışır: on sekiz yaşındaki bir işçi bir yıllık kıdemle de yirmi gün izne hak kazanır.
m.53 son fıkra: "Yıllık izin süreleri iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilir."
Hak kazanma: süreler nasıl birleştirilir
4857 m.54/1: hesapta "işçilerin, aynı işverenin bir veya çeşitli işyerlerinde çalıştıkları süreler birleştirilerek göz önüne alınır." 🔑 Ayrıca "aynı işverenin işyerlerinde bu Kanun kapsamına girmeksizin geçirmiş bulundukları süreler de hesaba katılır."
m.54/2: bir yıllık süre içinde m.55'te sayılan hâller dışındaki sebeplerle devam kesilirse "bu boşlukları karşılayacak kadar hizmet süresi eklenir" ve bir yıllık sürenin bitiş tarihi gelecek hizmet yılına aktarılır.
m.54/4: işçi, her hizmet yılına karşılık "yıllık iznini gelecek hizmet yılı içinde kullanır."
m.54/5: aynı bakanlığa bağlı işyerleri ile bunlara bağlı tüzel kişilerin işyerlerinde, kamu iktisadi teşebbüsleri yahut özel kanuna veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesine dayanılarak kurulan banka ve kuruluşlarda geçen süreler de hesaba katılır.
m.55: çalışılmış gibi sayılan hâller
4857 m.55 izin hakkının hesabında çalışılmış sayılan süreleri sayar. Öne çıkanlar:
- (a) kaza veya hastalık nedeniyle işe gidilemeyen günler — "Ancak, 25 inci maddenin (I) numaralı bendinin (b) alt bendinde öngörülen süreden fazlası sayılmaz."
- (b) kadın işçilerin m.74 gereğince doğumdan önce ve sonra çalıştırılmadıkları günler,
- (c) muvazzaf askerlik dışında manevra veya kanundan doğan ödevlendirme sırasında işe gidilemeyen günler — "Bu sürenin yılda 90 günden fazlası sayılmaz."
- (d) zorlayıcı sebeplerle işin aralıksız bir haftadan çok tatil edilmesi sonucu çalışılmayan zamanın on beş günü (işçinin yeniden işe başlaması şartıyla),
- (f) hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri,
- (h) arabuluculuk toplantıları, hakem kurulları, işçi temsilciliği görevleri ve ilgili kurul/konferanslara katılma nedeniyle devam edilemeyen günler,
- (j) işverenin verdiği diğer izinler ile m.65'teki kısa çalışma süreleri,
- (k) işçiye verilmiş bulunan yıllık ücretli izin süresi.
⚠ İşçilik alacaklarında zamanaşımının kalem kalem farklılaşması için işçilik alacaklarında zamanaşımı ve arabuluculuk yazımıza bakınız.
🔴 m.56: bölme yasağı ve on günlük eşik
4857 m.56/1: "Yıllık ücretli izin işveren tarafından bölünemez." /2: iznin "m.53'te gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesi zorunludur."
🔴 m.56/3 (Değişik: 14/4/2016-6704/16 md.): "Ancak, 53 üncü maddede öngörülen izin süreleri, tarafların anlaşması ile bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir."
⚠ Bölme işverenin tek taraflı kararıyla yapılamaz; tarafların anlaşması ve bir bölümün en az on gün olması gerekir.
m.56/4: "İşveren tarafından yıl içinde verilmiş bulunan diğer ücretli ve ücretsiz izinler veya dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemez."
m.56/5: "Yıllık ücretli izin günlerinin hesabında izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz."
🔑 m.56/6 — yol izni: izinlerini işyerinin bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olanlara, "istemde bulunmaları ve bu hususu belgelemeleri koşulu ile" gidiş ve dönüşte yolda geçecek süreleri karşılamak üzere işveren "toplam dört güne kadar ücretsiz izin vermek zorundadır." Ayrıca işveren izin kayıt belgesi tutmak zorundadır.
🔴 m.56/7 (Ek: 10/9/2014-6552/6 md.) — alt işveren işçileri: "Alt işveren işçilerinden, alt işvereni değiştiği hâlde aynı işyerinde çalışmaya devam edenlerin yıllık ücretli izin süresi, aynı işyerinde çalıştıkları süreler dikkate alınarak hesaplanır." Asıl işveren, alt işveren işçilerinin izinlerinin kullanılıp kullanılmadığını kontrol etmek ve ilgili yıl içinde kullanılmasını sağlamakla; alt işveren ise izin kayıt belgesinin bir örneğini asıl işverene vermekle yükümlüdür.
⚠ Bu fıkra asıl işverene denetim yükümlülüğü getirir. Alt işveren ilişkisinde muvazaanın sonuçları için alt işveren muvazaası: otuz iş günü yazımıza bakabilirsiniz.
İzin ücreti: peşin ödeme zorunluluğu
🔴 4857 m.57/1: "İşveren, yıllık ücretli iznini kullanan her işçiye, yıllık izin dönemine ilişkin ücretini ilgili işçinin izine başlamasından önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermek zorundadır."
m.58: "Yıllık ücretli iznini kullanmakta olan işçinin izin süresi içinde ücret karşılığı bir işte çalıştığı anlaşılırsa, bu izin süresi içinde kendisine ödenen ücret işveren tarafından geri alınabilir."
🔴 m.59: sözleşme sona erince izin ücreti
4857 m.59/1: "İş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi hâlinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir. Bu ücrete ilişkin zamanaşımı iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar."
⚠ İki nokta belirleyicidir: ücret son ücret üzerinden hesaplanır ve zamanaşımı fesih tarihinden işler — izin hakkının doğduğu yıldan değil.
🔑 m.59/2: işveren feshinde, m.17'deki bildirim süresi ve m.27 gereği verilmesi zorunlu yeni iş arama izinleri "yıllık ücretli izin süreleri ile iç içe giremez."
⚠ Yani ihbar öneli içinde "yıllık iznini kullan" denemez.
m.61 — sigorta primleri: yıllık izin süresi için ödenecek ücretler üzerinden "iş kazaları ile meslek hastalıkları primleri hariç, diğer sigorta primlerinin" ödenmesine devam olunur.
m.60: izinlerin hangi dönemlerde kullanılacağı, kimler tarafından verileceği, sıraya bağlı tutulup tutulmayacağı ve tutulması zorunlu kayıtların şekli Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle gösterilir.
Fazla çalışma karşılığında serbest zaman kullanımı ayrı bir haktır; bunun için fazla çalışma: 270 saat, yüzde 50 ve serbest zaman hakkı yazımıza bakabilirsiniz. İşyeri devrinde kıdemin nasıl taşındığı için ise işyeri devri: iş sözleşmeleri, kıdem ve sorumluluk yazımıza bakınız.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: iş sözleşmesi ve varsa toplu iş sözleşmesi, işe giriş tarihi ve varsa fesih tarihi, SGK hizmet dökümü (aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreleri gösterecek biçimde), işverenin tuttuğu yıllık izin kayıt belgesi ve imzalı izin talep formları, kullanılan izinlere ait bordrolar ve ödeme dekontları, hastalık, doğum, askerlik-manevra veya kısa çalışma gibi m.55 kapsamına girebilecek dönemlere ilişkin belgeler, alt işveren ilişkisi varsa alt işveren değişikliklerine dair kayıtlar, ve varsa imzalatılmış izin feragat veya mahsup metinleri.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: kıdeme ve yaşa göre m.53'teki asgari sürenin (on dört / yirmi / yirmi altı gün, yer altı işlerinde dörder gün artırımlı, on sekiz yaş altı ve elli yaş üstünde yirmi gün) doğru uygulanıp uygulanmadığı; m.54 uyarınca aynı işverenin farklı işyerlerinde ve Kanun kapsamı dışında geçen sürelerin birleştirilmesi; m.55 kapsamına giren dönemlerin çalışılmış sayılıp sayılmadığı ve (a) ile (c) bentlerindeki üst sınırlar; iznin bölünmüşse m.56/3 uyarınca tarafların anlaşması ve bir bölümün en az on gün olması koşullarının karşılanıp karşılanmadığı; ücretsiz izin, hastalık izni gibi dönemlerin m.56/4 uyarınca mahsup edilemeyeceği; izin süresine rastlayan bayram ve tatil günlerinin sayılmaması; m.56/6 uyarınca dört güne kadar yol izni ve izin kayıt belgesi yükümlülüğü; alt işveren işçilerinde m.56/7'nin getirdiği hesaplama ve asıl işverenin denetim yükümlülüğü; m.57 uyarınca ücretin izne başlamadan önce peşin ödenip ödenmediği; ve fesih hâlinde m.59 uyarınca son ücret üzerinden hesap ile fesih tarihinden işleyen zamanaşımı.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil izin kayıt belgesinin ve bordroların karşılaştırılmasıdır; kullanılan ve kullanılmayan günler bu iki belgeden çıkar.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. m.53/2 uyarınca yıllık izin hakkından vazgeçilemez; ancak kullanılmış izinlerin ispatı işverene ait belgelerle yürür.
