Uzlaştırma, ceza dosyasını kapatabilecek en hızlı yoldur; ama işleyişi kısa ve kesin sürelere bağlanmıştır. Bunlardan ilki çoğu kez farkında olunmadan kaçırılır:
"Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar gören, kendisine uzlaşma teklifinde bulunulduktan itibaren yedi gün içinde kararını bildirmediği takdirde, teklifi reddetmiş sayılır." (CMK m.253/4)
🔑 Ret için bir işlem yapmak gerekmez; susmak ret sonucunu doğurur.
Kapsam: iki kapı, üç yasak
CMK m.253/1 uzlaştırma girişiminde bulunulacak hâlleri sayar. Şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören gerçek ya da özel hukuk tüzel kişisi arasında uygulanır.
(a) Şikâyete bağlı suçlar — soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan bütün suçlar.
(b) Şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın TCK'daki şu suçlar: kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç, m.86; m.88), taksirle yaralama (m.89), tehdit (m.106/1), konut dokunulmazlığının ihlali (m.116), iş ve çalışma hürriyetinin ihlali (m.117/1; m.119/1-c), hırsızlık (m.141), güveni kötüye kullanma (üçüncü fıkra hariç, m.155), dolandırıcılık (m.157), suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi (m.165), çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (m.234) ve ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması (dördüncü fıkra hariç, m.239).
(c) mağdur veya zarar görenin gerçek ya da özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, adli süreçteki çocuklar bakımından ayrıca "üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adlî para cezasını gerektiren suçlar."
⚠ Ticari sır suçunun uzlaştırma kapsamında olması, şirket dosyalarında doğrudan bir çıkış imkânı yaratır. Bu suçun unsurları için tefecilik, ticari sır ve ekonomiye karşı suçlar yazımıza bakınız.
m.253/2: şikâyete bağlı olanlar hariç, "diğer kanunlarda yer alan suçlarla ilgili olarak uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için, kanunda açık hüküm bulunması gerekir."
🔴 Uzlaştırmanın kapalı olduğu hâller
CMK m.253/3: şikâyete bağlı olsa bile "cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takip suçunda (madde 123/A) ve hakaret suçunda (madde 125) uzlaştırma yoluna gidilemez."
⚠ Hakaret suçunun uzlaştırmaya kapalı olması, o dosyalarda şikâyet süresini tek belirleyici hâle getirir; bunun için hakaret suçu: şikâyet süresi ve ihtilat şartı yazımıza bakabilirsiniz.
Aynı fıkranın ek cümleleri:
- (Ek: 2009) "Uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, bu kapsama girmeyen bir başka suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmiş olması hâlinde de uzlaşma hükümleri uygulanmaz."
- 🔴 (Ek cümle: 24/12/2025-7571/24 md.) "Ancak önödeme kapsamına giren bir suç ile uzlaştırma kapsamına giren bir suçun birlikte aynı mağdura karşı işlenmiş olması hâlinde uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır."
🔑 2025'te eklenen bu cümle, önceki kuralın yarattığı tıkanıklığı kısmen açar: birlikte işlenen ikinci suç önödeme kapsamındaysa uzlaştırma kapanmaz.
m.253/7: birden fazla kişinin mağduriyetine sebep olan suçta uzlaştırma için "mağdur veya suçtan zarar görenlerin hepsinin uzlaşmayı kabul etmesi gerekir."
m.255: "Aralarında iştirak ilişkisi olsun veya olmasın birden çok kişi tarafından işlenen suçlarda, ancak uzlaşan kişi uzlaşmadan yararlanır."
Süreç ve süreler
| Adım | Süre / kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Teklife cevap | 🔴 Yedi gün; sessizlik ret | m.253/4 |
| Uzlaştırmacının işlemleri tamamlaması | Otuz gün | m.253/12 |
| Uzatma | Her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez | m.253/12 |
| Ret sonrası anlaşma bildirimi | En geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar | m.253/16 |
| Zamanaşımı | İlk teklif tarihinden raporun büroya verildiği tarihe kadar işlemez | m.253/21 |
m.253/4: suç uzlaşmaya tâbi ve kamu davası açılması için yeterli şüphe varsa "dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir." Büro tarafından görevlendirilen uzlaştırmacı teklifte bulunur; taraf reşit değilse teklif kanunî temsilcilerine yapılır. Teklif "açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla da" yapılabilir.
m.253/5: teklifte bulunulurken kişiye "uzlaşmanın mahiyeti ve uzlaşmayı kabul veya reddetmesinin hukukî sonuçları anlatılır."
m.253/6: adreste bulunmama, yurt dışında olma ya da başka bir nedenle taraflara veya kanunî temsilcilerine ulaşılamaması hâlinde "uzlaştırma yoluna gidilmeksizin soruşturma sonuçlandırılır."
m.253/8: teklifte bulunulması veya kabul edilmesi "delillerin toplanmasına ve koruma tedbirlerinin uygulanmasına engel değildir."
m.253/13: müzakereler gizli yürütülür; şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanunî temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. 🔑 "Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenin kendisi veya kanunî temsilcisi ya da vekilinin müzakerelere katılmaktan imtina etmesi hâlinde, uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır."
m.253/18: "Uzlaştırmanın sonuçsuz kalması hâlinde tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez."
🔴 m.253/20: "Uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan açıklamalar, herhangi bir soruşturma ve kovuşturmada ya da davada delil olarak kullanılamaz."
Uzlaşma sağlanırsa: def'aten ödeme mi, taksit mi
CMK m.253/19 iki ayrı sonuç öngörür:
- Edim def'aten yerine getirilirse: "hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir."
- Edim ileri tarihe bırakılır, takside bağlanır veya süreklilik arz ederse: "171 inci maddedeki şartlar aranmaksızın, şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir. Erteleme süresince zamanaşımı işlemez."
⚠ Erteleme kararından sonra "uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde, 171 inci maddenin dördüncü fıkrasındaki şart aranmaksızın, kamu davası açılır."
🔴 Tazminat davası üzerindeki etkisi: "Uzlaşmanın sağlanması hâlinde, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar hariç, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış olan davadan feragat edilmiş sayılır."
🔴 İcra edilebilirlik: "Şüphelinin, edimini yerine getirmemesi hâlinde uzlaşma raporu veya belgesi, İcra ve İflâs Kanununun 38 inci maddesinde yazılı ilam mahiyetini haiz belgelerden sayılır."
🔑 Bu son cümle uzlaşmayı yalnız bir ceza kurumu olmaktan çıkarır: edim yerine getirilmezse rapor doğrudan ilamlı icra dayanağı olur.
Teklif reddedilse bile kapı bir süre açık kalır
m.253/16: "Uzlaşma teklifinin reddedilmesine rağmen, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören uzlaştıklarını gösteren belge ile en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar Cumhuriyet savcısına başvurarak uzlaştıklarını beyan edebilirler."
m.253/17: savcı, uzlaşmanın "tarafların özgür iradelerine dayandığını ve edimin hukuka uygun olduğunu" belirlerse raporu veya belgeyi mühür ve imza altına alarak dosyada muhafaza eder.
Dava açıldıktan sonra: 2024'te değişen fıkra
CMK m.254/1: kamu davası açıldıktan sonra suçun uzlaşma kapsamında olduğu anlaşılırsa dosya, işlemlerin m.253'teki esas ve usule göre yapılması için uzlaştırma bürosuna gönderilir.
🔴 m.254/2 (Değişik: 7/11/2024-7531/17 md.): uzlaşma gerçekleşirse mahkeme, "sanığın edimini def'aten yerine getirmesi hâlinde, davanın düşmesine karar verir. Edimin yerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arz etmesi hâlinde durma kararı verilir. Durma süresince zamanaşımı işlemez. Uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde, mahkemece yargılamaya kaldığı yerden devam olunur."
⚠ Soruşturma aşamasındaki karşılığı kovuşturmaya yer olmadığı / kamu davasının açılmasının ertelenmesi; kovuşturma aşamasındaki karşılığı düşme / durma kararıdır.
Büro, uzlaştırmacı ve giderler
m.253/24 (Değişik: 2016): "Her Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde uzlaştırma bürosu kurulur"; uzlaştırmacılar "hukuk fakültesi mezunlarının yer aldığı, Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen uzlaştırmacı listelerinden" görevlendirilir.
m.253/10: "Bu Kanunda belirlenen hâkimin davaya bakamayacağı hâller ile reddi sebepleri, uzlaştırmacı görevlendirilmesi ile ilgili olarak göz önünde bulundurulur."
🔑 m.253/22: uzlaştırmacı ücreti ve diğer giderler yargılama giderlerinden sayılır; "Uzlaşmanın gerçekleşmesi hâlinde bu giderler Devlet Hazinesi tarafından karşılanır."
m.253/23: uzlaşma sonucunda verilecek kararlarla ilgili olarak "bu Kanunda öngörülen kanun yollarına başvurulabilir."
Hızlandırılmış yargılama usulleriyle karşılaştırma için seri muhakeme ve basit yargılama yazımıza; yaralama dosyalarında şikâyet sınırının nasıl belirlendiği için yaralamada basit tıbbi müdahale ve şikâyet sınırı yazımıza bakabilirsiniz.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: isnat edilen suç ve kanun maddesi, dosyada birden çok suç varsa hepsinin listesi ve aynı mağdura karşı işlenip işlenmediği, size yapılmış uzlaşma teklifi ve tebliğ tarihi, verdiğiniz cevap veya cevapsız kalan süre, uzlaştırmacı raporu ve varsa yazılı anlaşma metni, kararlaştırılan edimin içeriği ve def'aten mi taksitle mi ifa edileceği, birden çok mağdur varsa hepsinin tutumu, dava açılmışsa iddianame tarihi ve mahkeme aşamasındaki kararlar, ve edim yerine getirilmediyse buna ilişkin kayıtlar.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: suçun m.253/1'in (a), (b) veya (c) bendine girip girmediği; m.253/3'teki yasaklar (cinsel dokunulmazlık, ısrarlı takip, hakaret) ile "kapsam dışı suçla birlikte işlenme" kuralının uygulanıp uygulanmadığı ve 24/12/2025 tarihli ek cümle uyarınca ikinci suç önödeme kapsamındaysa uzlaştırmanın açık kalması; yedi günlük cevap süresinin işleyip işlemediği ve sessizliğin ret sayılması; birden çok mağdur varsa m.253/7'deki oybirliği koşulu; müzakereye katılmaktan imtinanın m.253/13 uyarınca kabul etmemiş sayılma sonucu; edimin def'aten mi taksitli mi olduğuna göre m.253/19 (soruşturma) veya m.254/2 (kovuşturma) sonuçlarının belirlenmesi; m.253/21 uyarınca zamanaşımının hangi tarihler arasında işlemediği; uzlaşmanın tazminat davası üzerindeki etkisi; ve edim yerine getirilmezse raporun İİK m.38 anlamında ilam niteliğiyle icraya konulması.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil teklif tarihinin ve edimin niteliğinin tespitidir; yedi günlük süre ile def'aten/taksitli ayrımı sonucu belirler.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. m.253/18 uyarınca uzlaştırma sonuçsuz kalırsa tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez; bu nedenle ilk teklife verilecek cevap dönüşü olmayan bir karardır.
