Hakaret suçunda şikâyet, uzun süre yalnız öğrenmeye bağlı altı aylık bir süreye tabiydi. 7/11/2024 tarihli ve 7531 sayılı Kanunla buna ikinci ve daha sert bir sınır eklendi:
"Zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla bu süre, şikayet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar. Ancak, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan hakaret suçu bakımından şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez." (TCK m.73/2)
⚠ Yani artık iki süre birlikte işler: öğrenmeden itibaren altı ay (m.73/1) ve fiilden itibaren iki yıl — hangisi önce dolarsa şikâyet hakkı düşer. Sonradan öğrenilen eski bir paylaşım, iki yıl geçmişse şikâyete konu edilemez.
m.73/1: soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. m.73/3: şikâyet hakkı olan birkaç kişiden biri altı aylık süreyi geçirirse, bundan dolayı diğerlerinin hakları düşmez.
Suçun iki işleniş biçimi
m.125/1, hakareti iki ayrı davranışla tanımlar:
- Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek,
- Ya da sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldırmak.
Ceza: "üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası."
🔴 Gıyapta hakaret ve ihtilat şartı: "Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir."
⚠ Bu şart, gıyapta hakaret dosyalarının çoğunda belirleyicidir: mağdurun yokluğunda söylenen söz, en az üç kişiyle ihtilat unsuru olmadan cezalandırılmaz.
🔑 m.125/2 — doğrudan ileti: fiilin, "mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle" işlenmesi hâlinde birinci fıkradaki cezaya hükmolunur.
Bu fıkra, mesaj, e-posta ve doğrudan gönderilen içerikleri kapsar; burada ihtilat şartı aranmaz, çünkü fiil mağduru muhatap almaktadır.
Cezayı ağırlaştıran hâller
m.125/3 — alt sınır bir yıl: hakaret suçunun;
- (a) Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı,
- (b) Kişinin dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı,
- (c) Kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle
işlenmesi hâlinde, "cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz."
🔴 m.125/4 — aleniyet: "Hakaretin alenen işlenmesi hâlinde ceza altıda biri oranında artırılır."
m.125/5: kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret hâlinde suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır; bu durumda zincirleme suça ilişkin hükümler uygulanır.
| Konu | Kural |
|---|---|
| Temel ceza | 3 ay – 2 yıl hapis veya adlî para cezası (m.125/1) |
| Gıyapta hakaret | En az üç kişiyle ihtilat şartı (m.125/1) |
| Mağduru muhatap alan ileti | Aynı ceza; ihtilat aranmaz (m.125/2) |
| Kamu görevlisine görevinden dolayı, inanç veya kutsal değerlerden bahisle | Alt sınır 1 yıldan az olamaz (m.125/3) |
| Aleniyet | Ceza altıda bir artırılır (m.125/4) |
| Şikâyet | 6 ay (öğrenmeden) ve 2 yıl (fiilden) — m.73 |
| Kamu görevlisine görevinden dolayı | Şikâyete bağlı değil (m.131/1) |
İsim açıkça geçmese bile
m.126: hakaret suçunun işlenmesinde mağdurun ismi açıkça belirtilmemiş veya isnat üstü kapalı geçiştirilmiş olsa bile, "eğer niteliğinde ve mağdurun şahsına yönelik bulunduğunda duraksanmayacak bir durum varsa, hem ismi belirtilmiş ve hem de hakaret açıklanmış sayılır."
⚠ Ölçüt duraksanmayacak olmasıdır: ima yoluyla yapılan bir paylaşımda, kime yönelik olduğu tereddütsüz anlaşılıyorsa isim yazılmamış olması sonucu değiştirmez.
🔑 İsnadın ispatı: dar bir kapı
m.127/1: isnat edilen ve suç oluşturan fiilin ispat edilmiş olması hâlinde kişiye ceza verilmez. Bu suç nedeniyle hakaret edilen hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı verilmişse isnat ispatlanmış sayılır.
🔴 Bunun dışındaki hâllerde ispat isteminin kabulü iki koşuldan birine bağlıdır:
- İsnat olunan fiilin doğru olup olmadığının anlaşılmasında kamu yararı bulunması, veya
- Şikâyetçinin ispata razı olması.
m.127/2: "İspat edilmiş fiilinden söz edilerek kişiye hakaret edilmesi hâlinde, cezaya hükmedilir."
⚠ İkinci fıkra sık gözden kaçar: bir fiil ispatlanmış olsa bile, o fiilden söz ederek hakaret etmek ayrıca cezalandırılır. İspat, hakaret için bir serbesti alanı yaratmaz.
İddia ve savunma dokunulmazlığı
m.128: yargı mercileri veya idari makamlar nezdinde yapılan yazılı veya sözlü başvuru, iddia ve savunmalar kapsamında, kişilerle ilgili somut isnatlarda ya da olumsuz değerlendirmelerde bulunulması hâlinde ceza verilmez.
🔑 Ancak iki şart aranır: isnat ve değerlendirmelerin gerçek ve somut vakıalara dayanması ve uyuşmazlıkla bağlantılı olması.
⚠ Bu, dilekçe ve savunmalarda geniş bir alan tanır; fakat bağlantısız veya vakıaya dayanmayan ifadeler bu korumanın dışındadır.
Tepki ve karşılıklılık
m.129/1: hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi hâlinde, verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.
🔴 m.129/2: "Bu suçun, kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmesi hâlinde, kişiye ceza verilmez."
m.129/3 — karşılıklı hakaret: olayın mahiyetine göre taraflardan her ikisi veya biri hakkında verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.
⚠ Karşılıklı hakaret dosyalarında bu fıkra iki yönlü çalışır: karşı tarafın da hakaret etmiş olması, sizin lehinize olduğu kadar onun lehine de sonuç doğurabilir.
Ölenin hatırasına hakaret
m.130/1: bir kimsenin öldükten sonra hatırasına, en az üç kişiyle ihtilat ederek hakaret eden kişi üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır; ceza, hakaretin alenen işlenmesi hâlinde altıda biri oranında artırılır.
m.130/2: bir ölünün kısmen veya tamamen ceset veya kemiklerini alan veya bunlar hakkında tahkir edici fiillerde bulunan kişi üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
🔴 Şikâyet: kural ve istisnası
m.131/1: "Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hariç; hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması, mağdurun şikayetine bağlıdır."
m.131/2: mağdur şikâyet etmeden önce ölürse, veya suç ölmüş olan kişinin hatırasına karşı işlenmişse; ölenin ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoyu, eş veya kardeşleri tarafından şikâyette bulunulabilir.
İnternet üzerindeki içerik: iki ayrı yol
Hakaret içeriği internette yayımlanmışsa, ceza şikâyeti içeriğin kaldırılmasını kendiliğinden sağlamaz. İçeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi ayrı bir mevzuata tabidir ve o rejimde 2024'te önemli bir değişiklik olmuştur; erişim engelleme: m.9'un iptali ve kalan yollar yazımıza bakınız.
Kişilik hakkına saldırıdan doğan hukuk davaları (saldırının önlenmesi, son verilmesi, hukuka aykırılığın tespiti, tazminat ve kazancın devri) ceza yolundan bağımsız işler; aynı yazıda TMK m.24-25 çerçevesi verilmiştir.
Basılı yayında düzeltme ve cevap yolu için tekzip: düzeltme ve cevap hakkı yazımıza bakınız.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: hakaret içeriğinin tam metni veya kaydı ve ekran görüntüsü, içeriğin hangi tarihte yayımlandığı veya söylendiği, bunu hangi tarihte öğrendiğinizi gösteren kayıt, fiilin mağdurun yüzüne mi gıyabında mı gerçekleştiği, gıyapta ise kaç kişinin duyduğu veya gördüğü, içerik size doğrudan gönderilmişse ileti kaydı, aleni bir ortamda yayımlanmışsa erişim bilgisi, ve karşılıklı bir tartışma varsa tüm yazışma zinciri.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: fiilin m.125/1'deki iki davranıştan hangisine oturduğu, gıyapta ise en az üç kişiyle ihtilat şartının karşılanıp karşılanmadığı, doğrudan iletiyle işlenmişse m.125/2'nin uygulanabilirliği, m.125/3 ve /4'teki ağırlaştırıcı hâllerin bulunup bulunmadığı, isim geçmiyorsa m.126'daki "duraksanmayacak durum" ölçütünün kurulabilirliği, karşı taraf ispat isteminde bulunursa m.127'deki dar kapının açılıp açılmayacağı, dilekçe veya savunma kapsamındaki ifadelerde m.128 dokunulmazlığı, karşılıklılık varsa m.129/3'ün iki yönlü etkisi, ve en önemlisi m.73'teki altı aylık ve iki yıllık sürelerin durumu.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil iki sürenin hesaplanmasıdır; 2024 değişikliğinden sonra, öğrenme ne zaman olursa olsun fiilden itibaren iki yıl geçmişse şikâyet hakkı kalmaz.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun, karşılıklı hakarette taraflardan her ikisi veya biri hakkında ceza vermekten vazgeçilebileceğini açıkça yazmaktadır.
