Halk arasında "tekzip" denilen kurumun kanundaki adı düzeltme ve cevap hakkıdır ve üç ayrı süre üzerine kuruludur: göndermek için iki ay, yayımlamak için üç gün (internet haber sitelerinde bir gün), ve yayımlanmazsa hâkime başvurmak için on beş gün.
"Süreli yayınlarda kişilerin şeref ve haysiyetini ihlâl edici veya kişilerle ilgili gerçeğe aykırı yayım yapılması hâlinde, bundan zarar gören kişinin yayım tarihinden itibaren iki ay içinde göndereceği, suç unsuru içermeyen, üçüncü kişilerin hukuken korunan menfaatlerine aykırı olmayan düzeltme ve cevap yazısını; sorumlu müdür hiçbir düzeltme ve ekleme yapmaksızın … yayımlamak zorundadır." (5187 m.14/1)
İki sebep, üç şart
Hangi yayımda kullanılır: m.14/1 iki hâl sayar — yayımın kişilerin şeref ve haysiyetini ihlâl edici olması veya kişilerle ilgili gerçeğe aykırı olması.
Gönderilecek metnin üç şartı:
- Yayım tarihinden itibaren iki ay içinde gönderilmiş olması,
- Suç unsuru içermemesi,
- Üçüncü kişilerin hukuken korunan menfaatlerine aykırı olmaması.
⚠ İkinci şart pratikte en çok metni geçersiz kılan noktadır: düzeltme yazısının kendisi hakaret veya başka bir suç unsuru taşıyorsa yayım zorunluluğu doğmaz.
m.14/2 — metnin biçimi:
- Düzeltme ve cevapta buna neden olan eser belirtilir.
- Düzeltme ve cevap, ilgili yazıdan uzun olamaz.
- Buna neden olan eser yirmi satırdan az yazı, resim veya karikatür ise, düzeltme ve cevap otuz satırı geçemez.
⏱ Yayım süreleri: üç gün, ilk nüsha, bir gün
m.14/1, sorumlu müdürün metni hiçbir düzeltme ve ekleme yapmaksızın yayımlamasını emreder ve yayın türüne göre süre belirler:
- Günlük süreli yayınlarda: yazıyı aldığı tarihten itibaren en geç üç gün içinde,
- Diğer süreli yayınlarda: yazıyı aldığı tarihten itibaren üç günden sonraki ilk nüshada,
- Yer: ilgili yayının yer aldığı sayfa ve sütunlarda, aynı puntolarla ve aynı şekilde.
🔴 İnternet haber siteleri (13/10/2022 tarihli ve 7418 sayılı Kanunla eklenmiştir): sorumlu müdür, düzeltme ve cevap yazısını hiçbir düzeltme ve ekleme yapmaksızın, "yazıyı aldığı tarihten itibaren en geç bir gün içinde, ilgili yayının yer aldığı sayfa ve sütunlarda, URL bağlantısı sağlanmak suretiyle, aynı puntolarla ve aynı şekilde yayımlamak zorundadır."
🔑 İçerik kaldırılmışsa ne olur: yayın hakkında verilen erişimin engellenmesi ve/veya içeriğin çıkarılması kararının uygulanması ya da internet haber sitesinin içeriği kendiliğinden çıkarması durumunda, düzeltme ve cevap metni, "ilgili yayının yapıldığı internet haber sitesinde ilk yirmi dört saati ana sayfada olmak üzere bir hafta süreyle" yayımlanır.
⚠ Bu, uygulamada önemli bir sonuç doğurur: içeriğin kaldırılmış olması düzeltme ve cevap yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; yalnız yayım biçimini değiştirir.
m.14/3: süreli yayın birden fazla yerde basılıyorsa, düzeltme ve cevap yazısı bütün baskılarda yayımlanır.
| Yayın türü | Yayım süresi | Yer |
|---|---|---|
| Günlük süreli yayın | Yazıyı aldığı tarihten 3 gün | Aynı sayfa ve sütun, aynı punto |
| Diğer süreli yayınlar | 3 günden sonraki ilk nüsha | Aynı sayfa ve sütun, aynı punto |
| İnternet haber sitesi | 1 gün, URL bağlantısı ile | Aynı sayfa ve sütun, aynı punto |
| İçerik kaldırılmışsa | 1 hafta; ilk 24 saat ana sayfada | — |
🔴 Yayımlanmazsa: on beş gün ve sulh ceza hâkimi
m.14/4 iki ayrı başlangıç tarihi tanımlar:
- Düzeltme ve cevap süresinde yayımlanmazsa: yayım için tanınan sürenin bitiminden itibaren,
- Birinci fıkraya aykırı şekilde yayımlanırsa (örneğin farklı sayfada, küçük puntoyla, eklemeyle): yayım tarihinden itibaren,
on beş gün içinde talep eden kişi, bulunduğu yer sulh ceza hâkiminden yayımın yapılmasına veya bu Kanuna uygun olarak yapılmasına karar verilmesini isteyebilir.
🔑 "Sulh ceza hâkimi bu istemi üç gün içerisinde, duruşma yapmaksızın, karara bağlar."
m.14/5 — itiraz: sulh ceza hâkiminin kararına karşı acele itiraz yoluna gidilebilir. "Yetkili makam üç gün içinde itirazı inceleyerek karar verir. Yetkili makamın kararı kesindir."
m.14/6 — sürelerin yeniden başlaması: yayımlanmasına hâkim tarafından karar verilirse, birinci fıkradaki süreler;
- İtiraz edilmemişse kararın kesinleştiği tarihten,
- İtiraz edilmişse yetkili makamın kararının tebliği tarihinden
itibaren başlar.
⚠ Bu, sürecin iki aşamalı olduğunu gösterir: mahkeme kararı yayım yükümlülüğünü doğurur, ancak üç günlük (internette bir günlük) yayım süresi o andan itibaren yeniden işlemeye başlar.
🔑 m.14/7 — hak sahibinin ölümü: düzeltme ve cevap hakkına sahip kişinin ölmesi hâlinde bu hak mirasçılardan biri tarafından kullanılabilir. "Bu durumda, birinci fıkradaki iki aylık düzeltme ve cevap hakkı süresine bir ay ilave edilir."
Tekzip, ceza ve erişim engelleme yollarından farklıdır
Düzeltme ve cevap hakkı; ceza şikâyetinden de, içeriğin kaldırılmasından da ayrı bir yoldur ve üçü birbirinin yerine geçmez:
- Tekzip, yayının yapıldığı yerde sizin metninizin yayımlanmasını sağlar; içeriği kaldırmaz.
- Ceza yolu hakaret suçuna ilişkindir ve kendi şikâyet sürelerine tabidir; ayrıntı için hakaret suçunda şikâyet süresi ve ihtilat şartı yazımıza bakınız.
- İçeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi ayrı bir mevzuata tabidir ve o rejimde 2024'te önemli bir değişiklik olmuştur; erişim engelleme: m.9'un iptali ve kalan yollar yazımıza bakınız.
Haberde kişisel verilerin işlenmesi ayrıca değerlendirilebilir; KVKK'da yurt dışına veri aktarımı ve cezalar yazımız ilgilidir.
⚠ Not: 5187 m.15'te öngörülen para cezaları, kanun metninde eski para birimiyle yazılmış tutarlardır. Bu nedenle burada rakam vermiyoruz; uygulanacak miktarın işlem tarihinde teyit edilmesi gerekir.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: yayının tam metni ve yayım tarihi (internet haber sitesinde URL ve ekran görüntüsü), yayının hangi cümlelerinin şeref ve haysiyeti ihlâl edici ya da gerçeğe aykırı olduğu, gerçeğe aykırılığı gösteren belgeler, yayının kaç satır/sütun olduğu ve hangi sayfada yer aldığı, daha önce gönderilmiş bir düzeltme yazısı varsa metni ve gönderim ile tebellüğ tarihleri, ve yayın kaldırılmışsa buna ilişkin karar veya kayıt.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: iki aylık gönderim süresinin durumu, gönderilecek metnin suç unsuru içermeme ve üçüncü kişilerin menfaatlerine aykırı olmama şartlarına göre yazılması, uzunluk sınırının (ilgili yazıdan uzun olamaz; kısa eserlerde otuz satır) hesabı, yayın türüne göre üç gün / ilk nüsha / bir gün süresinin belirlenmesi, yayımlanmaz veya aykırı yayımlanırsa on beş günlük sulh ceza başvurusunun hazırlanması, ve karar sonrası sürelerin yeniden başlamasının takibi.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil metnin kanunun aradığı şartlara göre yazılmasıdır; suç unsuru taşıyan bir düzeltme yazısı, süresinde gönderilmiş olsa bile yayım zorunluluğu doğurmaz.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun, itiraz üzerine yetkili makamın kararının kesin olduğunu açıkça yazmaktadır.
