"Hakkımdaki içeriğin kaldırılması için sulh ceza hâkimliğine başvurdum" cümlesinin dayanağı yıllarca 5651 sayılı Kanunun 9 uncu maddesiydi. O madde artık kanun metninde yok:
MADDE 9- (Değişik: 6/2/2014-6518/93 md.) (İptal: Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve E.: 2020/76; K.: 2023/172 sayılı Kararı ile)
⏱ İptal, kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra — 10/10/2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yani bu hüküm iki yıla yakın süredir uygulanmamaktadır.
⚠ Buna rağmen internetteki rehberlerin, dilekçe örneklerinin ve hatta bazı kurum sayfalarının önemli bölümü hâlâ m.9'u yürürlükteymiş gibi anlatmaktadır. Bir dosyayı yanlış maddeye dayandırmak, süresinde yapılmış bir başvuruyu boşa çıkarır.
Bu yazı, kanun metninin bugünkü hâlinde hangi yolların açık kaldığını gösterir.
Aynı kararla m.8'de de bir yetki daraldı
Anayasa Mahkemesi'nin aynı kararı, m.9'un tamamının yanı sıra m.8'de bir ibareyi de iptal etmiştir. Sonuç, maddenin bugünkü metninde görülebiliyor:
"(4) İçeriği birinci fıkrada belirtilen suçları oluşturan yayınlara ilişkin olarak (…) erişimin engellenmesi kararı re'sen Başkan tarafından verilir."
Parantez içindeki boşluk, iptal edilen "…içeriğin çıkarılması ve/veya…" ibaresinin yeridir. Yani Başkan'ın re'sen kullanabildiği yetki bugün erişimin engellenmesiyle sınırlıdır; aynı fıkraya dayanarak re'sen içerik çıkarma kararı verilemez.
🔑 Fıkranın devamı yürürlüktedir: "Bu karar, ilgili içerik ve yer sağlayıcılar ile erişim sağlayıcısına bildirilerek gereğinin yerine getirilmesi istenir."
Açık kalan birinci yol: m.8 — katalog suçlar
m.8/1, içeriği belirli suçları oluşturduğu hususunda yeterli şüphe sebebi bulunan yayınlar için içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine karar verileceğini düzenler. Katalog kapalıdır:
- (a) Türk Ceza Kanunu'ndan: intihara yönlendirme (m.84), çocukların cinsel istismarı (m.103/1), uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma (m.190), sağlık için tehlikeli madde temini (m.194), müstehcenlik (m.226), fuhuş (m.227), kumar oynanması için yer ve imkân sağlama (m.228),
- (b) 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun'daki suçlar,
- (c) 7258 sayılı Kanun'daki (bahis ve şans oyunları) suçlar,
- (ç) 2937 sayılı Kanun m.27/1 ve /2'deki suçlar.
⚠ Ticari itibar, hakaret, iftira veya kişisel verilerin izinsiz yayımı bu katalogda yoktur. m.8, kişilik hakkı ihlallerinin genel yolu değildir.
Kararı kim verir (m.8/2): soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme. Soruşturma evresinde gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı da karar verebilir; bu durumda savcı kararını yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunar ve hâkim kararını en geç yirmi dört saat içinde verir. Onaylanmazsa tedbir savcı tarafından derhal kaldırılır.
🔑 Aynı fıkra iki şey daha söyler: erişimin engellenmesi kararı, amacı gerçekleştirecek nitelikte görülürse belirli bir süreyle sınırlı olarak da verilebilir; ve koruma tedbiri olarak verilen karara CMK hükümlerine göre itiraz edilebilir.
⏱ m.8/5 — uygulama süresi: kararın gereği, derhal ve en geç kararın bildirilmesi anından itibaren dört saat içinde yerine getirilir.
m.8/7 ve /8 — kendiliğinden hükümsüzlük: kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse veya kovuşturma evresinde beraat kararı verilirse, içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı kendiliğinden hükümsüz kalır; savcı ya da mahkeme, hükümsüz kalan karara konu internet adresini belirtmek suretiyle kararın bir örneğini Başkanlığa gönderir.
m.8/9: içerik yayından çıkarılırsa, erişimin engellenmesi kararı soruşturmada savcı, kovuşturmada mahkeme tarafından kaldırılır.
🔑 URL kuralı: önce sayfa, ancak zorunlulukta site
m.8/17: m.8'in ikinci, dördüncü ve on dördüncü fıkraları kapsamında verilen erişimin engellenmesi kararları, ihlalin gerçekleştiği yayın, kısım, bölüm ile ilgili olarak (URL vb. şeklinde) içeriğe erişimin engellenmesi yöntemiyle verilir.
"Ancak, teknik olarak ihlale ilişkin içeriğe erişimin engellenmesi yapılamadığı veya ilgili içeriğe erişimin engellenmesi yoluyla ihlalin önlenemediği durumlarda, internet sitesinin tümüne yönelik olarak erişimin engellenmesi kararı verilebilir."
Aynı kural m.8/A/3'te de tekrarlanır. Yani site geneline engelleme istisnadır ve iki koşuldan birine bağlıdır: teknik imkânsızlık ya da URL bazlı engellemenin ihlali önleyememesi.
Açık kalan ikinci yol: m.9/A — özel hayatın gizliliği
Kişiye ilişkin içeriklerde bugün ayakta olan özel yol budur.
m.9/A/1: internet ortamında yapılan yayın içeriği nedeniyle özel hayatının gizliliğinin ihlal edildiğini iddia eden kişiler, Başkanlığa doğrudan başvurarak içeriğe erişimin engellenmesi tedbirini isteyebilir.
🔴 m.9/A/2 — başvurunun zorunlu içeriği: talepte yayının tam adresi (URL), hangi açılardan hakkın ihlal edildiğine ilişkin açıklama ve kimlik bilgilerini ispatlayacak bilgiler yer alır. "Bu bilgilerde eksiklik olması hâlinde talep işleme konulmaz."
⚠ Bu fıkra, eksik başvurunun sonucunu doğrudan yazar: reddedilmez, işleme dahi konulmaz. URL'nin tam ve doğru verilmesi bu nedenle usulî bir zorunluluktur.
⏱ Takvim:
- m.9/A/3: Başkan talebi derhâl Birliğe bildirir; erişim sağlayıcılar tedbiri derhâl, en geç dört saat içinde yerine getirir.
- m.9/A/4: engelleme, ihlal eden yayın, kısım, bölüm, resim, video ile ilgili olarak URL şeklinde uygulanır.
- 🔴 m.9/A/5: talepte bulunan kişi, talebini talepte bulunduğu saatten itibaren yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin kararına sunar. Hâkim kararını en geç kırk sekiz saat içinde açıklar ve doğrudan Başkanlığa gönderir; "aksi hâlde, erişimin engellenmesi tedbiri kendiliğinden kalkar."
- m.9/A/6: hâkim kararına karşı Başkan tarafından CMK hükümlerine göre itiraz yoluna gidilebilir.
- m.9/A/7: içerik yayından çıkarılmışsa hâkim kararı kendiliğinden hükümsüz kalır.
- m.9/A/8-9: gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde doğrudan Başkanın emri üzerine engelleme Başkanlıkça yapılır; bu karar yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur ve hâkim kararını kırk sekiz saat içinde açıklar.
⚠ Buradaki en kritik nokta m.9/A/5'tir: idari yoldan alınan tedbir, yirmi dört saat içinde hâkime taşınmazsa kendiliğinden kalkar. Yani başvuru bitiş değil, başlangıçtır.
| Yol | Kim karar verir | Süre |
|---|---|---|
| m.8 katalog suç | Hâkim / mahkeme; gecikmede savcı | Savcı kararı 24 saat'te onaya, hâkim 24 saat'te karar |
| m.8 uygulaması | Erişim sağlayıcı | 4 saat |
| m.8/A yaşam hakkı, millî güvenlik vb. | Hâkim veya Başkan (talep üzerine) | 24 saat'te onaya, hâkim 48 saat |
| m.9/A özel hayat | Başkanlığa doğrudan başvuru | Uygulama 4 saat; 24 saat'te hâkime; hâkim 48 saat |
| m.9 kişilik hakkı | — | 10/10/2024'ten beri yürürlükte değil |
m.8/A: gecikmesinde sakınca bulunan hâller
m.8/A/1: yaşam hakkı ile kişilerin can ve mal güvenliğinin korunması, millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi veya genel sağlığın korunması sebeplerinden birine veya birkaçına bağlı olarak; hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhurbaşkanlığı ya da ilgili bakanlıkların talebi üzerine Başkan tarafından içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı verilebilir.
m.8/A/2: Cumhurbaşkanlığı veya bakanlık talebi üzerine Başkan tarafından verilen karar, yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur; hâkim kararını kırk sekiz saat içinde açıklar, "aksi hâlde, karar kendiliğinden kalkar."
Sosyal ağ sağlayıcıya doğrudan başvuru: kırk sekiz saat
Ek Madde 4/3: Türkiye'den günlük erişimi bir milyondan fazla olan yurt içi veya yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcı, m.9 ve m.9/A kapsamındaki içeriklere yönelik olarak kişilerce yapılacak başvurulara, başvurudan itibaren en geç kırk sekiz saat içinde olumlu ya da olumsuz cevap vermekle yükümlüdür. "Olumsuz cevaplar gerekçeli olarak verilir."
⚠ Metinde dikkat çeken bir nokta vardır: bu fıkra hâlâ "9 uncu ve 9/A maddeleri" demektedir; oysa m.9 iptal edilmiştir. Aynı durum m.8/15 için de geçerlidir. Kanun metnindeki bu atıflar, iptal edilen maddeye yapılan askıda göndermeler hâline gelmiştir. Bu göndermelerin uygulamada nasıl karşılanacağı ayrı bir tartışmadır ve burada bir sonuç iddia etmiyoruz — ancak başvuru hazırlanırken m.9/A'ya dayanmak, atfın tartışmasız ayağıdır.
Ek Madde 4/1: aynı eşiği aşan yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcı, tebligat, bildirim ve talepleri karşılamak ve bu Kanun kapsamındaki başvuruları cevaplandırmak üzere Türkiye'de en az bir temsilci belirler ve iletişim bilgilerini kolayca görülebilir şekilde yayımlar.
Ek Madde 4/4: sağlayıcı, kendisine bildirilen kararların uygulanmasına ve üçüncü fıkra kapsamındaki başvurulara ilişkin Türkçe raporları altı aylık dönemlerle Başkanlığa bildirir.
Peki kişilik hakkı ihlalinde ne kaldı?
5651'deki özel yol kalkmıştır; genel hukuk yolu kalkmamıştır.
TMK m.24/1: "Hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse, hâkimden, saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebilir."
TMK m.24/2 hukuka aykırılığı tanımlar: kişilik hakkı zedelenenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça, kişilik haklarına yapılan her saldırı hukuka aykırıdır.
TMK m.25 üç talebi birlikte sayar: saldırı tehlikesinin önlenmesi, sürmekte olan saldırıya son verilmesi, ve sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespiti.
🔑 Aynı madde iki güçlü ek imkân verir:
- m.25/2: davacı bunlarla birlikte düzeltmenin veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesi ya da yayımlanması isteminde de bulunabilir.
- m.25/3: maddî ve manevî tazminat istemleri ile "hukuka aykırı saldırı dolayısıyla elde edilmiş olan kazancın vekâletsiz iş görme hükümlerine göre kendisine verilmesine" ilişkin istem hakkı saklıdır.
⚠ m.25/3'teki kazanç devri uygulamada az kullanılır; oysa içerikten gelir elde eden yayıncılar bakımından tazminattan farklı bir hesaba dayanır.
m.25/4: manevî tazminat istemi, karşı tarafça kabul edilmiş olmadıkça devredilemez; mirasbırakan tarafından ileri sürülmüş olmadıkça mirasçılara geçmez.
🔑 m.25/5 — yetki: davacı, kişilik haklarının korunması için kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açabilir.
Kişisel verilerin işlenmesi ve aktarımı ayrı bir rejimdir; KVKK'da yurt dışına veri aktarımı yazımıza bakınız. İçerik bir eseri izinsiz kullanıyorsa telif yolu da açılır; FSEK: yazılı şekil ve üç kat bedel yazımız ilgilidir. Marka veya ticari ad kullanımı söz konusuysa marka hakkına tecavüz yazımıza bakınız.
Yaptırımlar
m.8/10: koruma tedbiri olarak verilen kararın gereğini yerine getirmeyen içerik, yer veya erişim sağlayıcılarının sorumluları, fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde beş yüz günden üç bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.
m.8/A/4: bu madde kapsamındaki suçların faillerine ulaşmak için gerekli bilgileri hâkim kararı üzerine adli mercilere vermeyen içerik, yer ve erişim sağlayıcılarının sorumluları üç bin günden on bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.
m.8/12: bu Kanunda tanımlanan kabahatler dolayısıyla Başkanlıkça verilen idarî para cezalarına ilişkin kararlara karşı 2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre kanun yoluna başvurulabilir.
⚠ Kanun metnindeki Türk lirası cinsinden idari para cezası tutarları (m.8/11, m.8/A/5, Ek Madde 4) burada tekrarlanmamıştır: bu tutarlar her yıl güncellendiğinden, uygulanacak miktarın işlem tarihinde teyit edilmesi gerekir. Gün esaslı adlî para cezalarında ise yukarıdaki alt ve üst sınırlar kanun metnindedir.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: şikâyet konusu içeriğin tam URL'si (sayfa adresi, gönderi bağlantısı, video bağlantısı ayrı ayrı), içeriğin ekran görüntüsü ve tarihi, içeriğin ne zaman yayımlandığı ve hâlâ yayında olup olmadığı, ihlalin hangi hakka ilişkin olduğu (özel hayat, kişilik hakkı, kişisel veri, telif, marka), daha önce yapılmış platform başvurusu ve cevabı, ve varsa mevcut hâkim veya Başkanlık kararı.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: içeriğin m.8'deki kapalı kataloğa girip girmediği, girmiyorsa m.9/A'nın (özel hayatın gizliliği) uygulanabilir olup olmadığı, m.9'un iptali karşısında talebin hangi dayanağa oturtulacağı, m.9/A/2'deki zorunlu unsurların (URL, ihlal açıklaması, kimlik ispatı) eksiksiz kurulması, m.9/A/5'teki yirmi dört saatlik hâkime sunma takviminin planlanması, sosyal ağ sağlayıcısına Ek Madde 4/3 kapsamında paralel başvuru yapılıp yapılmayacağı, ve TMK m.24-25 kapsamındaki dava taleplerinin — m.25/3'teki kazanç devri dâhil — kurgulanması.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil doğru maddenin seçilmesidir; iptal edilmiş bir maddeye dayandırılan başvuru, süresinde yapılmış olsa bile sonuç doğurmaz.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun, m.9/A/2'deki bilgilerde eksiklik olması hâlinde talebin işleme konulmayacağını ve m.9/A/5'teki süre içinde hâkime sunulmayan tedbirin kendiliğinden kalkacağını açıkça yazmaktadır.
