Elektrik üretim yatırımlarında en çok gözden kaçan hüküm, teknik bir kural değil bir şirketler hukuku kuralıdır:
"Lisans alınıncaya kadar, Kurul tarafından yönetmelikle belirlenen istisnalar dışında önlisans sahibi tüzel kişinin ortaklık yapısının doğrudan veya dolaylı olarak değişmesi, hisselerinin devri veya hisselerin devri sonucunu doğuracak iş ve işlemlerin yapılması veya Kurum tarafından belirlenen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda önlisans iptal edilir." (6446 m.6/3)
⚠ Üç ifade birlikte okunmalıdır: doğrudan veya dolaylı, hisse devri, ve hisse devri sonucunu doğuracak iş ve işlemler. Yani ana ortak seviyesinde yapılan bir pay değişikliği ya da devir sonucu doğuran bir opsiyon veya birleşme işlemi de bu kapsamda değerlendirilebilir.
Enerji projelerinde ortak alma, yatırımcı girişi ve grup içi yeniden yapılandırma bu nedenle lisans alınana kadar ayrı bir hukuki analiz gerektirir.
Önlisans nedir, ne için verilir
m.6/1: üretim lisansı başvurusunda bulunan tüzel kişiye öncelikle, iki amaç için belirli süreli önlisans verilir:
- Üretim tesisi yatırımına başlaması için mevzuattan kaynaklanan izin, onay, ruhsat ve benzeri belgeleri edinebilmesi,
- Üretim tesisinin kurulacağı sahanın mülkiyet veya kullanım hakkını elde edebilmesi.
🔑 Önlisans, üretim izni değildir; hazırlık aşamasının izin belgesidir. Başvuru, değerlendirme, teminat mektubu, verilme, tadil, sona erme, iptal, süre ve süre uzatımı usulleri Kurum yönetmeliğine bırakılmıştır (m.6/1-a,b,c).
🔴 m.6/2 — kapı burada kapanır: önlisans süresinde;
- gerekli izin, onay, ruhsat veya benzeri belgeleri alamayan,
- üretim tesisinin kurulacağı sahanın mülkiyet veya kullanım hakkını elde ettiğini tevsik edemeyen,
- Kurum tarafından belirlenen yükümlülükleri yerine getirmeyen
tüzel kişiye "lisans verilmez."
m.6/4(a) — her tesis ayrı: bu Kanundaki istisnalar hariç, üretim faaliyetiyle iştigal edecek tüzel kişi, faaliyeti birden fazla tesiste yürütecekse her tesis için ayrı önlisans almak zorundadır.
m.6/4(b): tüzel kişiler, Kurulca belirlenen önlisans alma, tadili, suret çıkartma ve diğer bedelleri Kuruma ödemek zorundadır.
m.5/1: lisans, "bu Kanun hükümleri uyarınca üzerinde kayıtlı piyasa faaliyetlerinin yapılabilmesi için tüzel kişilere verilen izin belgesidir."
m.7/1: üretim faaliyeti, lisansları kapsamında kamu ve özel sektör üretim şirketleri ile organize sanayi bölgesi tüzel kişiliği tarafından yürütülebilir.
🔑 Lisanssız üretim: muafiyetin sınırları
m.14/1, lisans alma ve şirket kurma yükümlülüğünden muaf faaliyetleri sayar:
- (a) İmdat grupları ve iletim ya da dağıtım sistemiyle bağlantı tesis etmeyen üretim tesisi,
- (b) Kurulu gücü azami bir megavatlık yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisi,
- (c) Belediyelerin katı atık tesisleri ile arıtma tesisi çamurlarının bertarafında kullanılmak üzere kurulan elektrik üretim tesisi,
- (ç) Mikrokojenerasyon tesisleri ile Bakanlıkça belirlenecek verimlilik değerini sağlayan kojenerasyon tesislerinden Kurulca belirlenecek kategoride olanlar,
- (d) Ürettiği enerjinin tamamını iletim veya dağıtım sistemine vermeden kullanan, üretimi ve tüketimi aynı ölçüm noktasında olan yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisi,
- (e) Kurulun belirleyeceği limitler çerçevesinde elektrik depolama ve talep tarafı katılımı kapsamındaki piyasa faaliyetleri,
- (f) DSİ'ye veya sulama birliklerine ait tarımsal sulama amaçlı tesislerin elektrik ihtiyacını karşılamak üzere, sözleşme gücüyle sınırlı olarak kurulan yenilenebilir tesisler,
- 🔑 (g) Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile sanayi tesisleri ve tarımsal sulama amaçlı tesisler tarafından bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücünün iki katı, diğer kişiler ise bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücü ile sınırlı olmak kaydıyla kurulan yenilenebilir enerji tesisleri,
- (ğ) Sulama birliklerinin sorumluluğundaki taşınmazlar ile sulama birliği ve DSİ'nin mülkiyet veya tasarrufundaki diğer taşınmazlar üzerinde, DSİ'nin uygun görüşüyle kurulan ve sulama birliklerince işletilen, sözleşme gücüyle sınırlı yenilenebilir tesisler.
⚠ (g) bendindeki ayrım pratikte belirleyicidir: sanayi tesisleri ve belediyeler için tavan sözleşme gücünün iki katı iken, "diğer kişiler" için tavan sözleşme gücünün kendisidir. Çatı ve arazi kurulumlarında proje büyüklüğü doğrudan bu ayrıma bağlıdır.
🔑 m.14/2 — üst sınır beş katına kadar artırılabilir: Cumhurbaşkanı, rekabetin gelişmesi, iletim ve dağıtım sistemlerinin teknik yeterliliği ve arz güvenliğinin temini ilkeleri çerçevesinde, lisanssız faaliyet yapabilecek yenilenebilir enerji tesislerinin kurulu güç üst sınırını kaynak bazında beş katına kadar artırmaya yetkilidir.
m.14/3 — fazla üretim: lisans yükümlülüğünden muaf olanların ihtiyacının üzerinde ürettiği elektrik sisteme verilirse, bu enerji son kaynak tedarik şirketince, 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kanunu kapsamında belirlenen fiyatlardan alınır.
| Kim | Lisanssız üretim tavanı |
|---|---|
| Yenilenebilir kaynaklı tesis (genel) | Kurulu güç azami 1 MW (m.14/1-b) |
| Belediyeler ve bağlı kuruluşları, sanayi tesisleri, tarımsal sulama tesisleri | Sözleşme gücünün iki katı (m.14/1-g) |
| Diğer kişiler | Sözleşme gücü kadar (m.14/1-g) |
| Cumhurbaşkanı yetkisi | Üst sınırı kaynak bazında beş katına kadar artırma (m.14/2) |
Yaptırımlar: ihtar basamakları ve iki iptal hâli
m.16/1, Kurulun uygulayacağı yaptırım ve cezaları sayar. Yapı, çoğunlukla önce ihtar, sonra ceza biçimindedir:
- (a) Bilgi isteme veya yerinde inceleme: bilgilerin yanlış, eksik veya yanıltıcı verilmesi, hiç verilmemesi ya da inceleme imkânının verilmemesi hâlinde on beş gün içinde doğru bilgi verilmesi veya inceleme imkânı sağlanması ihtar edilir; yazılı ihtara rağmen devam edenlere idari para cezası verilir.
- (b) Mevzuata, lisansa, Kurul kararlarına ve talimatlara aykırılık: aykırılığın niteliğine göre otuz gün içinde giderilmesi veya tekrarlanmaması ihtar edilir; ihtara rağmen devam eden veya tekrar edenlere idari para cezası verilir.
- (c) Düzeltilemeyecek aykırılık: aykırılık, niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olmayacak şekilde işlenmişse ihtara gerek kalmaksızın idari para cezası verilir.
- 🔴 (ç) Gerçek dışı belge veya yanıltıcı bilgi: lisans müracaatında veya lisans yürürlüğü sırasında, lisans verilmesinde aranan şartlar konusunda gerçek dışı belge sunulması, yanıltıcı bilgi verilmesi veya lisans verilmesini etkileyecek lisans şartlarındaki değişikliklerin Kurula bildirilmemesi hâlinde idari para cezası verilir. "Anılan gerçek dışı belge veya yanıltıcı bilgi veya lisans şartlarındaki değişikliğin düzeltilmesinin mümkün olmaması veya otuz gün içinde düzeltilmesi için yapılacak yazılı ihtara rağmen aykırı durumlarını devam ettirenlerin lisansı iptal edilir."
- (d) İştirak ilişkisi yasağı: lisans süresi boyunca yasağa aykırı davranış hâlinde otuz gün içinde iştirak ilişkisinin düzeltilmesi ihtar edilir; devam edenlere idari para cezası verilir.
- (e) Lisans kapsamı dışında faaliyet: saptanması hâlinde on beş gün içinde faaliyetin durdurulması ihtar edilir; devam edenlere idari para cezası verilir.
- 🔴 (f) Lisans verilmesine esas şartların lisansın yürürlüğü sırasında ortadan kalktığının veya bu şartların baştan mevcut olmadığının saptanması hâlinde lisans iptal edilir.
⚠ (ç) ve (f) bentleri birlikte ciddi bir sonuç doğurur: lisans şartlarındaki bir değişikliğin Kurula bildirilmemesi, yalnız para cezası değil lisans iptali riski taşır. Ortaklık yapısı, sermaye ve yönetim değişikliklerinde bildirim yükümlülüğünün takibi bu nedenle sürekli bir uyum işidir.
Kanun metnindeki Türk lirası cinsinden idari para cezası tutarları burada tekrarlanmamıştır; bu tutarlar güncellendiğinden uygulanacak miktarın işlem tarihinde teyit edilmesi gerekir. Yukarıda verilen ihtar süreleri ve iptal hâlleri ise kanun metnindeki hâliyledir.
Devletçe verilen bir hakkın devri, teminatı ve iptali bakımından karşılaştırma için maden ruhsatında haciz, ipotek ve devir yazımıza bakınız. Kamu taşınmazı üzerindeki yatırımlarda tahsis ve belge ilişkisi için turizmde kamu arazisi tahsisi ve belgenin otomatik iptali yazımız ilgilidir. Üretim tesisi kurulumunda ÇED ve faaliyet durdurma rejimi ayrıca işler; çevrede faaliyetin durdurulması yazımıza bakınız.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: önlisans veya lisans belgesi ve süresi, tesisin kurulu gücü ve kaynağı, sahanın mülkiyet veya kullanım hakkına ilişkin belgeler, şirketin ortaklık yapısı ile doğrudan ve dolaylı pay sahipliği şeması, planlanan hisse devri, ortak girişi veya grup içi yeniden yapılandırma belgeleri, lisanssız üretim düşünülüyorsa bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücü ve tesisin niteliği, ve Kurumdan gelmiş ihtar veya yaptırım yazıları ile tebliğ tarihleri.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: planlanan işlemin m.6/3 kapsamında doğrudan ya da dolaylı ortaklık değişikliği sayılıp sayılmayacağı ve lisans alınana kadar ertelenmesinin gerekip gerekmediği, m.6/2'deki üç yükümlülüğün (belgeler, saha hakkı, Kurum yükümlülükleri) önlisans süresi içinde tamamlanabilirliği, birden fazla tesis varsa m.6/4(a) uyarınca ayrı önlisans gerekliliği, lisanssız üretimde m.14/1(b) ve (g) tavanlarından hangisinin uygulanacağı ve sözleşme gücü hesabı, fazla üretimde m.14/3 kapsamındaki satış rejimi, ve gelmiş bir yaptırımda m.16'nın hangi bendine girildiği ile on beş / otuz günlük ihtar süresinin durumu.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil ortaklık şemasının ve önlisans takviminin çıkarılmasıdır; bir pay devri, lisans alınmadan önce yapılırsa projeyi baştan başlatabilir.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun, önlisans döneminde ortaklık yapısının doğrudan veya dolaylı olarak değişmesi hâlinde önlisansın iptal edileceğini açıkça yazmaktadır.
