Maden Kanunu, işletmenin sürekliliğini korumak için genel icra rejiminden ayrılan bir sistem kurar. İki cümle bu farkı özetler:
"…madenin çıkarılması, temizlenmesi, izabesi gibi cevherin kıymetlendirilmesine yarayan alet ve tesisler ve bir senelik işletme malzemesinin üzerine münferiden haciz veya ihtiyati tedbir konulamaz." (m.40/1)
"Madenin tamamına veya çıkarılmış cevherlerle bakiye yığını ve cürufuna gerek haciz veya ihtiyati tedbir konulması ve gerekse bunların icraen satışına teşebbüs edilmesi hâllerinde alacaklı veya icra dairesince madenin faaliyeti durdurulamayacağı gibi bu faaliyete müdahale de edilemez." (m.41)
Yani madende haciz mümkündür — ama parça parça değil ve üretimi durdurarak değil.
Maden sicili: tapu gibi işleyen ayrı bir sicil
m.38/1: bütün maden hakları ve faaliyetleriyle ilgili teknik ve mali konuları içeren maden sicili, yönetmelikte belirtilen şekilde Genel Müdürlük tarafından tutulur.
m.38/2: maden haklarının devir, intikal, haciz, rehin ve ipotek veya sona erme durumları bu sicile işlenir.
🔑 m.38/3-4 sicile tapu siciline benzer bir güç verir:
- "Maden sicili alenidir." İlgililer, kayıtların maden sicil memurlarından biri huzurunda gösterilmesini isteyebilir.
- "Maden sicilindeki kayıtların bilinmediği iddia edilemez."
- 🔴 "Madenler üzerine iktisap edilecek haklar tescil edilmedikçe hüküm ifade etmez."
⚠ Son cümle belirleyicidir: maden üzerindeki haklar tescille doğar. Sözleşme imzalanmış olması tek başına hak doğurmaz.
Ruhsat bölünemez, ama devredilebilir
m.5/1 (2019 değişikliği): ilk müracaat (takaddüm), arama ruhsatı, buluculuk, görünür rezerv geliştirme ve işletme ruhsatı haklarının hiçbiri hisselere bölünemez. Her biri bir bütün hâlinde muameleye tabi tutulur.
⚠ Bu, madencilikte ortaklık kurgusunu doğrudan etkiler: ruhsatın kendisi paylara bölünüp ortaklar arasında dağıtılamaz. Ortaklık, ruhsat sahibi tüzel kişinin payları üzerinden kurulur.
m.5/2 (2015 değişikliği): maden ruhsatları, görünür rezerv geliştirme hakkı ve buluculuk hakkı devredilebilir. Devir yapılmadan önce, arama ve işletme ruhsatlarının devredildiği tarihteki ruhsat bedelinin iki katı tutarında devir bedeli alınır. "Devir Bakanlık onayı ile gerçekleşir."
🔑 m.5/3: durum maden siciline şerh edilir. "Devir muamelesi maden siciline şerh edilmesi ile tamam olur."
Yani devirde üç ayrı halka vardır: devir bedelinin ödenmesi, Bakanlık onayı ve sicile şerh. Üçü tamamlanmadan devir tamamlanmış sayılmaz.
🔴 Miras: altı ay içinde tamamlanmayan intikalde ruhsat feshedilir
m.5/4: maden hak ve vecibeleri miras yolu ile intikal eder. Bu hak ve vecibeler, bütün mirasçıların vekâletini havi bir vekâletname ile m.6'daki niteliklere sahip mirasçılardan birine veya üçüncü bir şahsa devredilir.
Mirasçılar ittifak edemezse: mirasçılardan birinin müracaatı ile mahkeme, hakkın en ehil olana tahsisine veya bu da mümkün olmazsa ruhsatın satılmasına karar verir. Mahkeme bu hususu basit muhakeme usulü ile halleder.
🔴 "Eğer dava söz konusu değil ise 6 ay içerisinde intikal işlemleri tamamlanmayan ruhsatlar feshedilir."
⚠ Bu, miras dosyalarında sık kaçırılan bir süredir: dava yoksa saat işler ve sonucu ruhsatın kaybıdır — devri veya satışı değil.
Kim ruhsat sahibi olabilir
m.6/1: maden hakları; medeni hakları kullanmaya ehil T.C. vatandaşlarına, Türkiye Cumhuriyeti Kanunlarına göre kurulmuş tüzel kişiliği haiz şirketlere, bu hususta yetkisi bulunan kamu iktisadi teşebbüsleri ile müesseseleri, bağlı ortaklıkları ve iştirakleri ile diğer kamu kurum, kuruluş ve idarelerine verilir.
m.6/2: "Maden hakları gerçek veya tüzel tek kişi adına verilir."
m.6/3: devlet memurları, diğer kamu görevlileri ve Genel Müdürlüğün merkez ve taşra teşkilatında çalışan yevmiyeli ve mukaveleli personel arama ve işletme ruhsatı alamaz.
🔑 Yabancı yatırımcı bakımından sonuç şudur: maddede gerçek kişi ayağı T.C. vatandaşlarına özgülenmiştir; tüzel kişi ayağı ise Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre kurulmuş şirketleri esas alır. Yapı bu ikinci ayak üzerinden kurulur.
Yabancı ortaklı Türkiye şirketlerinin taşınmaz edinimindeki ayrı rejim için yabancı gerçek kişinin taşınmaz edinimi yazımıza bakınız.
Cevherlerin teslimsiz rehni
m.39/1: madenlerden çıkarılan cevherler, ruhsat sahibinin Genel Müdürlüğe yazılı müracaatı üzerine bildirdiği şahıslara kabzedilmeksizin rehnedilebilir. Bu durum maden siciline kaydedilir.
⚠ "Kabzedilmeksizin" ifadesi önemlidir: rehin, cevherin rehin alana teslimini gerektirmez. Teminat, sicil kaydı üzerinden kurulur.
m.39/2: bu cevherlerin rehin süresi içinde satışı, rehin alan şahısların yazılı muvafakati ile mümkündür.
Haciz: münferiden hayır, bütün hâlinde evet
m.40/1, üzerine münferiden haciz veya ihtiyati tedbir konulamayacak unsurları sayar: madenin işletilmesinde gerekli kuyular, ocaklar ve galeriler; makineler, binalar; yer altında ve yer üstünde kullanılan her türlü nakil vasıtaları; cevherin kıymetlendirilmesine yarayan alet ve tesisler; ve bir senelik işletme malzemesi.
m.40/2 — istisna: "Ancak işletme hakkı ile bir bütün teşkil eden 1 inci fıkrada yazılı tesis, vasıta, alet ve malzemenin tamamı veya çıkarılmış cevherlerle bu cevherlerin bakiyeleri ve cürufu üzerine haciz ve ihtiyati tedbir konulabilir. Üçüncü şahsın rehin hakları saklıdır."
m.40/3: bir madenin tamamının icra yolu ile satışı, m.43'teki usule tabidir.
🔴 m.41 ise alacaklının hareket alanını keser: haciz veya ihtiyati tedbir konulması ya da icraen satışa teşebbüs hâllerinde alacaklı veya icra dairesince madenin faaliyeti durdurulamaz ve bu faaliyete müdahale edilemez.
| Konu | Kural |
|---|---|
| Tesis, makine, galeri, bir senelik malzeme | Münferiden haciz/tedbir YOK (m.40/1) |
| Aynısının tamamı + çıkarılmış cevher, bakiye, cüruf | Haciz/tedbir mümkün (m.40/2) |
| Üçüncü kişi rehin hakları | Saklı (m.40/2) |
| Faaliyetin durdurulması | Alacaklı ve icra dairesi durduramaz (m.41) |
| Madenin tamamının icra satışı | m.43 usulü (m.40/3) |
Genel icra hukukunda üçüncü kişinin haczedilen mal üzerindeki iddiası ayrı bir davaya konudur; istihkak davası yazımıza bakınız.
Maden ipoteği: ruhsat üzerine kurulan teminat
m.42/1: maden işletme ruhsat sahibinin maden için yapmış olduğu borcunu veya ileride bu maksatla borçlanmasının teminini sağlamak üzere, maden üzerinde bir veya müteaddit derece ve sırada ipotek tesis olunabilir.
🔑 m.42/2 — alan değişse de ipotek düşmez: ipotekli takyit edilmiş işletme ruhsatının alanlarında değişiklik olduğu takdirde mevcut ipotek, "hiçbir muameleye tevessül edilmeden yeniden ita edilen ruhsat üzerinde de aynı şartlarla devam eder."
m.42/3 — kapsam: işletme ruhsatı ile bir bütün teşkil eden m.40/1'deki tesis, vasıta, alet ve malzemenin heyeti umumiyesi ipoteğin şümulüne girer.
m.42/4: "Tesis olunacak ipotek ruhsat süresini geçemez."
m.42/5: ipotek alacaklısı, ruhsat ile kül teşkil eden ve tapu sicilinde kayıtlı bulunan gayrimenkuller üzerinde, ruhsat sahibinin tasarruflarına mâni olmak için umumi hükümler dairesinde tapu siciline şerh verilmesini isteyebilir.
m.42/6: maden işletme hakkının sona ermesi hâlinde ipoteğin hükmü, m.33'ün birinci fıkrası şümulü dışında kalan tesis, vasıta, alet ve malzemeye inhisar eder.
m.42/7: "Maden ipoteği sicil kütüğündeki ipotek kaydının terkini ile sakıt olur."
🔑 Paraya çevirme: alıcının ehliyet vesikası
m.43/1: ipoteğin vadesi sonunda veya alacağın muacceliyet kesbetmiş olması hâlinde alacaklı, alacağının tahsili için ipoteğin taalluk ettiği işletme ruhsatını genel hükümler dairesinde sattırabilir.
🔴 m.43/2 — satışın kilit noktası: ruhsatı iktisap etmek isteyen talibin, bu hakkın iktisabı için aranan kanuni şartları haiz olması lazımdır. "Talip bu şartları haiz bulunduğunu, Genel Müdürlükten alacağı vesika ile ispat eder. İcra dairesi bu vesikayı ibraz etmiş olan talipler arasında satışı yapar."
⚠ Bu, maden ipoteğini genel taşınmaz ipoteğinden ayıran en pratik farktır: artırmaya herkes katılamaz. Alıcı havuzu, m.6'daki nitelikleri taşıdığını Genel Müdürlük vesikasıyla belgeleyenlerle sınırlıdır — bu da satış bedelini doğrudan etkileyen bir gerçektir.
m.43/3: satışın neticesi icra dairesi tarafından Genel Müdürlüğe bildirilir; keyfiyet madenin sicil kütüğüne şerh ve ipotek kaydı terkin edilir. "Devir muamelesi bu suretle tekemmül eder."
m.44/1: maden ipoteğiyle temin edilen alacaktan dolayı ruhsat sahibi şahsen de mesuldür.
m.44/2: ipotekle takyit edilmiş bir işletme ruhsatının başkasına devri hâlinde, "bu hakkı devredenin borçluluk durumunda bir değişiklik husule gelmeyeceği gibi, alacağın teminatını teşkil eden ipotek de aynen baki kalır."
⚠ İki sonuç birden: devir, devredeni borçtan kurtarmaz; ipotek de yeni ruhsat sahibinin üzerinde devam eder.
Genel taşınmaz ipoteğinin paraya çevrilmesindeki süre ve belge rejimi için ipoteğin paraya çevrilmesi yazımıza bakınız.
Rehabilitasyon bedeli: 2025'te eklenen dokunulmaz fon
19/7/2025 tarihli ve 7554 sayılı Kanunla eklenen fıkra, madencilikte yeni bir kalem tanımlar:
- Rehabilitasyon bedeli, işletme ruhsat bedeli kadardır.
- Tahsil edilen bedeller vadeli hesapta nemalandırılır.
- 🔴 Rehabilitasyon bedeli ve nema geliri "sadece rehabilitasyon için kullanılır, haczedilemez, rehnedilemez, temlik edilemez."
⚠ Yani bu tutar, ruhsat sahibinin alacaklıları bakımından erişilemez bir kalemdir; teminat değerlemesinde bu fon hesaba katılamaz.
Çevre mevzuatındaki faaliyet durdurma ve kusursuz sorumluluk rejimi için çevrede faaliyetin durdurulması yazımıza bakınız.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: maden sicili kayıt örneği (devir, haciz, rehin, ipotek şerhleri dâhil), ruhsat belgesi ve süresi, ruhsat sahibinin tüzel kişilik ve ortaklık yapısı, teminat kurulacaksa kredi ve ipotek sözleşmesi taslakları, icra takibi varsa haciz tutanakları ve hangi unsurlara haciz konulduğu, devir planlanıyorsa devir bedeli hesabı ve Bakanlık başvurusu, mirasla intikal varsa veraset belgesi ve ölüm tarihi.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: haczin m.40/1'deki münferit haciz yasağına takılıp takılmadığı ve m.40/2'deki bütünlük şartının sağlanıp sağlanmadığı, m.41 uyarınca faaliyete müdahale edilip edilmediği ve buna karşı yapılacaklar, ipotek kurgusunda m.42'deki derece-sıra, ruhsat süresini aşmama ve alan değişikliğinde devam kurallarının işletilmesi, paraya çevirmede m.43/2'deki Genel Müdürlük vesikası şartının alıcı havuzuna ve bedele etkisi, devirde iki katlık devir bedeli + Bakanlık onayı + sicile şerh halkalarının tamamlanması, mirasta altı aylık fesih riskinin takvimi, ve m.44 uyarınca devredenin şahsi sorumluluğunun devam etmesi.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil maden sicili kaydının okunmasıdır; madenler üzerindeki haklar tescil edilmedikçe hüküm ifade etmez.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun, dava söz konusu değilse altı ay içinde intikal işlemleri tamamlanmayan ruhsatların feshedileceğini açıkça yazmaktadır.
