Başkasının borcu için sizin malınız haczedildiğinde, dosyanın nasıl yürüyeceğini tek bir olgu belirler: haciz anında mal kimin elindeydi.
- Mal borçlunun elindeyse — hatta sizinle birlikte ellerinde bulunuyorsa — kanun onu borçlunun sayar; davayı siz açarsınız ve ispat yükü sizdedir.
- Mal sizin elinizdeyse, davayı alacaklı açmak zorundadır ve bunun için yedi günü vardır; açmazsa iddianız kabul edilmiş sayılır.
Bu ters çevrilme, istihkak dosyalarının kaderini belirler.
Mülkiyet karinesi: elde bulundurma
🔴 m.97/a/1: "Bir taşınır malı elinde bulunduran kimse onun maliki sayılır. Borçlu ile üçüncü şahısların taşınır malı birlikte ellerinde bulundurmaları hâlinde dahi mal borçlu elinde addolunur."
İkinci cümle özellikle serttir: ortak kullanım, ortak işyeri, aynı adreste bulunma gibi hâllerde mal borçlunun elinde sayılır. Fiilen sizin olması bu karineyi tek başına devirmez.
⚠ 24/11/2021 tarihli 7343 sayılı Kanun'la eklenen cümlelere göre bu hâlde üçüncü şahıs yedieminliği kabul ederse mal muhafaza altına alınmaz; ancak m.97/1 uyarınca takibin devamına karar verilmesi hâlinde durum değişir.
🔑 m.97/a son fıkra — ispat yükü: "İstihkak davacısı malı ne suretle iktisap ettiğini ve borçlunun elinde bulunmasını gerektiren hukuki ve fiilî sebep ve hadiseleri göstermek ve bunları ispat etmekle mükelleftir."
Yani iki şeyi birden ispatlamanız gerekir: malı nasıl edindiğinizi ve neden borçlunun elinde bulunduğunu. Fatura tek başına çoğu zaman yetmez; malın borçlunun yanında bulunmasının makul ve belgelenebilir bir sebebi gösterilmelidir.
İstihkak iddiası: üç gün ve yedi gün
m.96/1: borçlu, elinde bulunan bir malı başkasının mülkü veya rehni olarak gösterdiği yahut üçüncü bir şahıs tarafından o mal üzerinde mülkiyet veya rehin hakkı iddia edildiği takdirde, icra dairesi bunu haciz ve icra tutanaklarına geçirir ve keyfiyeti iki tarafa bildirir.
🔑 m.96/2 — sükût kabuldür: icra dairesi, istihkak iddiasına karşı itirazları olup olmadığını bildirmek üzere alacaklı ve borçluya üç günlük mühlet verir. "Sükûtları hâlinde istihkak iddiasını kabul etmiş sayılırlar."
Alacaklı tarafında bu, kaçırılmaması gereken bir süredir: üç gün içinde itiraz edilmezse iddia kabul edilmiş sayılır.
🔴 m.96/3 — yedi gün: "Malın haczine muttali olan borçlu veya üçüncü şahıs, ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmadığı takdirde, aynı takipte bu iddiayı ileri sürmek hakkını kaybeder."
Süre haciz tarihinden değil öğrenme (ıttıla) tarihinden işler; ancak sonucu ağırdır — o takipte iddia hakkı düşer.
Aynı fıkra ayrıca, istihkak müddeisi ile birlikte oturan kimseler yahut bu şahısların iş ortakları bakımından özel bir düzenleme içerir.
İtiraz edilirse: icra mahkemesi ve talik
m.97/1: istihkak iddiasına karşı alacaklı veya borçlu tarafından itiraz edilirse, icra memuru dosyayı hemen icra mahkemesine verir. İcra mahkemesi; dosya üzerinde veya lüzum görürse ilgilileri davet ederek yapacağı inceleme neticesinde varacağı kanaate göre takibin devamına veya talikine karar verir.
⚠ m.97/2 — kötüye kullanma: "İstihkak davasının sırf satışı geri bırakmak gayesiyle kötüye kullanıldığını kabul etmek için ciddi sebepler bulunduğu takdirde icra mahkemesi takibin talikı talebini reddeder."
m.97/3-4 — teminat: takibin talikine karar verilirse, haksız çıktığı takdirde alacaklının muhtemel zararına karşı davacıdan m.36'da gösterilen teminat alınır. Teminatın cins ve miktarı, mevcut delillerin mahiyetine göre takdir olunur.
Yani satışı durdurmak bedelsiz değildir: talik kararı teminat karşılığında verilir.
Mal üçüncü kişinin elindeyse: yön değişir
🔴 m.99 (2/7/2012 tarihli 6352 sayılı Kanun'la değiştirilmiştir): "Haczedilen şey, borçlunun elinde olmayıp da üzerinde mülkiyet veya diğer bir ayni hak iddia eden üçüncü kişi nezdinde bulunursa, bu kişi yedieminliği kabul ettiği takdirde bu mal muhafaza altına alınmaz. İcra müdürü, üçüncü kişi aleyhine icra mahkemesinde istihkak davası açması için alacaklıya yedi gün süre verir. Bu süre içinde istihkak davası açılmazsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır."
Burada roller tersine döner:
| Mal borçlunun elinde (m.97/a) | Mal üçüncü kişinin elinde (m.99) | |
|---|---|---|
| Karine | Mal borçlunun sayılır | Üçüncü kişi lehine |
| Davayı kim açar | Üçüncü kişi | Alacaklı |
| Süre | İddia için 7 gün (ıttıladan) | Dava için 7 gün |
| Süre kaçarsa | Üçüncü kişi iddia hakkını kaybeder | Üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır |
| İspat yükü | Üçüncü kişide (m.97/a son) | Alacaklı davacı konumunda |
| Muhafaza | Yediemin kabulüyle alınmayabilir | Yediemin kabulüyle alınmaz |
🔑 Bu nedenle istihkak dosyalarında ilk tespit edilecek şey, haciz tutanağında malın nerede ve kimin nezdinde bulunduğunun nasıl yazıldığıdır. Tutanak, sonraki bütün tartışmanın zeminini kurar.
Alacaklı tarafında pratik sonuç
Alacaklı iseniz iki ayrı süreyi birlikte izlemeniz gerekir: m.96/2'deki üç günlük itiraz süresi ve mal üçüncü kişi nezdindeyse m.99'daki yedi günlük dava açma süresi. Her ikisinde de sessiz kalmak, iddianın kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurur.
Haciz ve satış aşamasının genel çerçevesi için ihalenin feshi yazımıza; rehinli alacaklarda takip yolu için ipoteğin paraya çevrilmesi yazımıza; ilamsız takipte itiraz ve itirazın kaldırılması için icra takibine itiraz ve itirazın iptali yazımıza bakınız.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: haciz tutanağı (malın nerede ve kimin nezdinde haczedildiği görünecek şekilde), haczi öğrendiğiniz tarihi gösteren belge, mal üzerindeki mülkiyet iddianızı destekleyen belgeler (fatura, sözleşme, ödeme kayıtları, sicil kaydı), malın borçlunun yanında bulunmasının sebebini gösteren belgeler (kira, ariyet, depolama, konsinye sözleşmesi), ve icra dairesinden gelen bildirim ve süre yazıları.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: haciz anında malın kimin elinde sayılacağı ve buna göre davayı kimin açması gerektiği, m.97/a'daki karinenin bu dosyada nasıl karşılanabileceği ve iki yönlü ispat yükünün (iktisap + borçlunun elinde bulunma sebebi) mevcut belgelerle karşılanıp karşılanmadığı, m.96/3'teki yedi günlük ıttıla süresinin hangi tarihte dolduğu, alacaklı iseniz m.96/2'deki üç gün ile m.99'daki yedi günün durumu, ve talik talebi hâlinde m.36 teminatının olası büyüklüğü.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil haciz tutanağının okunmasıdır; malın kimin nezdinde haczedildiği kaydı, davanın yönünü ve ispat yükünü belirler.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun, borçlu ile üçüncü kişinin malı birlikte ellerinde bulundurmaları hâlinde dahi malı borçlu elinde saymakta ve ispat yükünü istihkak davacısına yüklemektedir.
