Haciz yoluyla takipte alacaklı borçlunun tek tek mallarına yönelir. İflas yolunda ise hedef borçlunun tüm malvarlığıdır — ve bu yol, sıkı bir takvimle sınırlanmıştır.
m.156/4 tek cümleyle çerçeveyi çizer:
"İflas istemek hakkı ödeme emrinin tebliği tarihinden bir sene sonra düşer."
Yani ödeme emri tebliğ edildikten sonra alacaklının elinde bir yıl vardır. Bu süre geçtiğinde iflas yolu kapanır ve alacaklıya haciz yolu kalır.
İflas yoluyla adi takip: ödeme emri ve yedi gün
m.155: borçlu iflas yoluyla takibe tabi şahıslardan olup da alacaklı isterse, ödeme emrinde şunlar bildirilir: yedi gün içinde borç ödenmediği takdirde alacaklının mahkemeye müracaatla iflas talebinde bulunabileceği; borçlunun
- borcu olmadığına, ve
- kendisinin iflasa tabi kimselerden bulunmadığına
dair itirazı varsa bu müddet içinde dilekçe ile icra dairesine bildirmesi gerektiği; ve konkordato teklif edebileceği.
🔑 İtiraz iki ayrı konuda olabilir: borcun varlığı ve iflasa tabi olma sıfatı. İkincisi, iflas yolunun tümünü kapatabilecek bir itirazdır ve ayrıca ileri sürülmelidir.
İtiraz varsa ne olur, yoksa ne olur
m.156/1-2 — itiraz yoksa: ödeme emrindeki müddet içinde borçlu tarafından itiraz olunmamışsa, alacaklı bir dilekçe ile Ticaret Mahkemesinden iflas kararı isteyebilir. ⚠ Dilekçeye, borçlunun ödeme emrine itiraz etmediğini gösteren ödeme emri nüshasının eklenmesi gerekir.
m.156/3 — itiraz varsa: borçlu ödeme emrine itiraz etmişse takip durur ve alacaklı, itirazın kaldırılması ile beraber borçlunun iflasına karar verilmesini bir dilekçe ile Ticaret Mahkemesinden isteyebilir.
Yani itiraz hâlinde ayrı bir "itirazın kaldırılması" dosyası açılmaz; talep iflas talebiyle birlikte aynı dilekçede ileri sürülür.
İlan, on beş gün ve depo kararı
m.158/1: alacaklının iflas takibi kesinleştiğinde m.166/2'deki usulle ilan edilir. ⏱ "İflas talebinin ilanından itibaren on beş gün içinde diğer alacaklılar davaya müdahale veya itiraz ederek iflası gerektiren bir hâl bulunmadığını ileri sürerek mahkemeden talebin reddini isteyebilirler."
Bu fıkra, iflasın yalnız iki taraf arasındaki bir mesele olmadığını gösterir: diğer alacaklılar da sürece girip iflasa karşı çıkabilir.
m.158/2 — yargılama ve depo: mahkeme icra dosyasını celbeder ve basit yargılama usulüne göre duruşma yaparak talebi, itiraz ve defileri inceler. Ve kritik kural: borçlu takibe usulünce itiraz etmemiş veya itiraz ve defileri varit görülmemişse, mahkeme yedi gün içinde faiz ve icra masraflarıyla birlikte borcunu ifa veya o miktar meblağı mahkeme veznesine depo etmesi için borçluya süre verir.
🔑 Bu depo kararı, iflas dosyalarında borçlu için son çıkış kapısıdır: yedi gün içinde borç ödenir veya depo edilirse iflas kararı verilmez.
| Aşama | Süre |
|---|---|
| Ödeme emrine itiraz / ödeme | 7 gün |
| İflas talebinin ilanı sonrası diğer alacaklıların müdahalesi | 15 gün |
| Depo kararı üzerine ödeme veya depo | 7 gün |
| İflas isteme hakkının düşmesi | Ödeme emrinin tebliğinden 1 yıl |
Doğrudan doğruya iflas: takibe gerek yok
m.177, alacaklının önceden takibe hacet kalmaksızın iflas isteyebileceği hâlleri sayar:
- Borçlunun malum yerleşim yeri olmaması, taahhütlerinden kurtulmak maksadıyla kaçması, alacaklıların haklarını ihlal eden hileli muamelelerde bulunması veya bunlara teşebbüs etmesi, yahut haciz yoluyla yapılan takip sırasında mallarını saklaması,
- Borçlunun ödemelerini tatil eylemiş bulunması,
- m.308'deki hâlin bulunması,
- İlama müstenit alacağın icra emriyle istenildiği hâlde ödenmemiş olması.
⚠ Dördüncü bentte madde ayrıca şunu öngörür: Türkiye'de bir yerleşim yeri veya mümessili bulunan borçlu, dinlenmek için kısa bir müddette mahkemeye çağırılır.
İkinci bentteki "ödemelerini tatil" hâli, uygulamada en çok başvurulan sebeptir ve ödeme güçsüzlüğünün dışa vurumunu ifade eder.
Borçlunun alacaklılardan mal kaçırmaya yönelik işlemleri ayrıca tasarrufun iptali davasının konusudur; bunun için tasarrufun iptali davası yazımıza bakınız.
Sermaye şirketlerinde borca batıklık
🔴 m.179 (28/2/2018 tarihli 7101 sayılı Kanun'la değiştirilmiştir): sermaye şirketleri ile kooperatiflerin, aktiflerin muhtemel satış fiyatları üzerinden düzenlenen ara bilançoya göre borca batık olduğu;
- idare ve temsil ile vazifelendirilmiş kimseler,
- şirket ya da kooperatif tasfiye hâlinde ise tasfiye memurları,
- veya bir alacaklı
tarafından beyan ve mahkemece tespit edilirse, önceden takibe hacet kalmaksızın bunların iflâsına karar verilir. Türk Ticaret Kanunu'nun 377 ve 634. maddeleri saklıdır.
İki nokta önemlidir:
- Borca batıklık, defter değerleriyle değil aktiflerin muhtemel satış fiyatları üzerinden düzenlenen ara bilanço ile ölçülür.
- Beyan yükümlülüğü yönetim organındadır; ancak bir alacaklı da bu tespiti isteyebilir.
Saklı tutulan TTK m.377 ve 634, sermaye şirketleri ve kooperatiflerin konkordato talep etme hakkına ilişkindir.
🔑 İflasın ertelenmesi kaldırıldı
İİK'nın 179/a ve 179/b maddeleri — iflasın ertelenmesi yargılaması ve tedbirleri — 28/2/2018 tarihli 7101 sayılı Kanun'un 65. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.
Bu, uygulamada sık karşılaşılan bir yanlış bilgiyi düzeltir: iflasın ertelenmesi artık başvurulabilecek bir yol değildir. Borca batık veya ödeme güçlüğü içindeki şirketlerin elindeki araç konkordatodur.
Konkordatoda mühlet süreleri, çoğunluk eşikleri ve hangi alacakların bağlanmadığı için konkordato yazımıza bakınız.
Rehinli alacaklı bakımından
İpotek veya rehinle temin edilmiş alacaklarda takip yolu farklıdır ve kendi süreleri vardır — taşınmaz rehninde satış isteme süresi bir yıldır ve süresinde istenmezse takip düşer. Bu rejim için ipoteğin paraya çevrilmesi yazımıza bakınız.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: alacağın kaynağı ve belgeleri, borçlunun iflasa tabi olup olmadığını gösteren sicil kayıtları, gönderilmiş ödeme emri ve tebliğ tarihi, borçlunun itirazı varsa dilekçesi, doğrudan iflas düşünülüyorsa m.177'deki hâllere ilişkin deliller, ve borçlu sermaye şirketiyse ara bilanço ve mali tablolar.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: borçlunun iflasa tabi olup olmadığı, ödeme emri tebliğ edilmişse bir yıllık sürenin hangi tarihte dolduğu, itiraz varsa talebin itirazın kaldırılmasıyla birlikte nasıl kurulacağı, m.177 uyarınca doğrudan iflas yolunun bu dosyada açık olup olmadığı ve hangi bende dayanılacağı, borçlu sermaye şirketiyse m.179 borca batıklık tespitinin şartları, ve borçlu tarafındaysanız m.158/2'deki depo kararı ile konkordato seçeneğinin karşılaştırması.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil sıfat ve tarih tespitidir; iflas isteme hakkı ödeme emrinin tebliğinden bir yıl sonra düşer.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun, borçlunun yedi gün içinde borcu ifa veya depo etmesi hâlinde iflas sonucunun doğmayacağını ve iflasın ertelenmesi yolunun yürürlükten kaldırıldığını ortaya koymaktadır.
