Ceza Muhakemesi Kanunu, 2019'da iki ayrı hızlandırılmış usulü yeniden düzenledi. İkisi de indirim getirir, ama oran, aşama ve geri dönüş riski farklıdır.
| Seri muhakeme (m.250) | Basit yargılama (m.251) | |
|---|---|---|
| Aşama | Soruşturma evresi sonunda | İddianamenin kabulünden sonra |
| Kapsam | Kanunda sayılan kapalı suç listesi | Adlî para ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az hapis |
| Karar veren | Savcı teklif eder, mahkeme hüküm kurar | Mahkeme karar verir |
| İndirim | 🔴 Yarı oranında | 🔴 Dörtte bir |
| Duruşma | Şüpheli müdafi huzurunda dinlenir | Duruşma yapılmaksızın |
| Rıza | Şüphelinin kabulü şart | Rıza aranmaz |
🔴 Seri muhakeme: kapalı liste ve yarı indirim
CMK m.250/1 usulün uygulanacağı suçları sayarak belirler — liste kapalıdır. Türk Ceza Kanunu'ndan sayılanlar: hakkı olmayan yere tecavüz (m.154/2-3), genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması (m.170/1 ve 3), trafik güvenliğini tehlikeye sokma (m.179/2-3), gürültüye neden olma (m.183), parada sahtecilik (m.197/2-3), mühür bozma (m.203), resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyan (m.206), kumar oynanması için yer ve imkân sağlama (m.228/1), başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerinin kullanılması (m.268).
Listeye ayrıca 6136 sayılı Kanun'un m.13/3 ile m.15/1-2-3'ündeki suçlar, 6831 sayılı Orman Kanunu'nun m.93/1'indeki suç, 1072 sayılı Kanun'un m.2'sindeki suç ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun ek m.2/1-(1) bendindeki suç dâhildir.
⚠ Usul, ancak kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği takdirde uygulanır.
m.250/3 — rıza: "Cumhuriyet savcısı tarafından seri muhakeme usulünün uygulanması şüpheliye teklif edilir ve şüphelinin müdafii huzurunda teklifi kabul etmesi hâlinde bu usul uygulanır."
🔑 m.250/4 — indirim: savcı, TCK m.61/1'deki hususları göz önünde bulundurarak temel cezayı belirler, koşulları varsa zincirleme suç hükümlerini uygular ve "belirlenen cezadan yarı oranında indirim uygulamak suretiyle yaptırımı belirler."
m.250/5-6: belirlenen hapis cezası koşulları varsa TCK m.50'ye göre seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya m.51'e göre ertelenebilir; ayrıca CMK m.231 (hükmün açıklanmasının geri bırakılması) kıyasen uygulanabilir.
Seri muhakemeyi kapatan hâller
Kanun, usulün uygulanamayacağı hâlleri tek tek sayar:
- m.250/11: "Suçun iştirak hâlinde işlenmesi durumunda şüphelilerden birinin bu usulün uygulanmasını kabul etmemesi hâlinde seri muhakeme usulü uygulanmaz." Aynı fıkraya 2021'de eklenen cümle: usul, "bu kapsama giren bir suçun, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmiş olması hâlinde uygulanmaz."
- m.250/12: yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı hâllerinde uygulanmaz.
- m.250/13: soruşturma dosyasındaki adreste bulunmama veya yurt dışında olma sebebiyle ulaşılamaması hâlinde uygulanmaz.
- m.250/9: "Mazeretsiz olarak mahkemeye gelmeyen şüpheli, bu usulden vazgeçmiş sayılır."
🔴 m.250/10 — en önemli güvence: usul herhangi bir sebeple tamamlanamaz veya dosya genel hükümlere göre sonuçlandırılmak üzere savcılığa gönderilirse, "şüphelinin seri muhakeme usulünü kabul ettiğine ilişkin beyanları ile bu usulün uygulanmasına dair diğer belgeler, takip eden soruşturma ve kovuşturma işlemlerinde delil olarak kullanılamaz."
⚠ Bu fıkra olmasaydı, teklifi kabul etmek başlı başına bir ikrar riski taşırdı. Kanun bu riski açıkça kapatmıştır.
m.250/8 talep yazısının içeriğini sayar; 2021'de eklenen cümleye göre fıkraya aykırı düzenlenen, yaptırımda maddi hata bulunan veya m.231 ile TCK m.50-51'in uygulanmasında objektif koşulların gerçekleşmediği anlaşılan talep yazısı, "eksikliklerin tamamlanması amacıyla mahkemece Cumhuriyet başsavcılığına iade edilir."
m.250/9 — mahkemenin rolü: mahkeme şüpheliyi müdafi huzurunda dinledikten sonra koşulların gerçekleştiği ve mahkûmiyet gerektiği kanaatine varırsa "talep yazısında belirtilen yaptırımdan daha ağır olmamak üzere" hüküm kurar; aksi hâlde talebi reddeder.
m.250/14 (Değişik: 8/7/2021-7331/22 md.): kurulan hükme itiraz edilebilir; "İtiraz mercii, itirazı üçüncü ve dokuzuncu fıkralardaki şartlar yönünden inceler."
Gözaltı ve tutuklulukta işleyen süreler ayrı bir rejimdir; bunun için gözaltı, tutuklama ve adlî kontrol: süreler ve gerekçe yazımıza bakınız.
Basit yargılama: duruşmasız hüküm ve dörtte bir
CMK m.251/1: asliye ceza mahkemesince, "iddianamenin kabulünden sonra adlî para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda" basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verilebilir.
⚠ 2021'de eklenen cümle bir kapı kapatır: "175 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca duruşma günü belirlendikten sonra basit yargılama usulü uygulanmaz."
m.251/2 — iki haftalık süre: karar verilirse iddianame "sanık, mağdur ve şikâyetçiye tebliğ edilerek, beyan ve savunmalarını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmeleri istenir. Tebligatta duruşma yapılmaksızın hüküm verilebileceği hususu da belirtilir."
🔑 m.251/3 — indirim: süre dolduktan sonra mahkemece "duruşma yapılmaksızın ve Cumhuriyet savcısının görüşü alınmaksızın", TCK m.61 dikkate alınarak CMK m.223'teki kararlardan birine hükmedilebilir. "Mahkûmiyet kararı verildiği takdirde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir."
m.251/4: koşulları varsa kısa süreli hapis seçenek yaptırımlara çevrilebilir, hapis ertelenebilir ya da "uygulanmasına sanık tarafından yazılı olarak karşı çıkılmaması kaydıyla" hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir.
m.251/6: mahkeme gerekli görürse "hüküm verilinceye kadar her aşamada duruşma açmak suretiyle genel hükümler uyarınca yargılamaya devam edilebilir."
m.251/7-8 — kapsam dışı: yaş küçüklüğü, akıl hastalığı hâlleri ile "soruşturma veya kovuşturma yapılması izne ya da talebe bağlı" suçlarda; ayrıca kapsama giren suç, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmişse uygulanmaz.
🔴 İtiraz edilirse indirim ne olur: 2024'te netleşen ayrım
CMK m.252/1: m.251 uyarınca verilen hükümlere karşı itiraz edilebilir; "Süresi içinde itiraz edilmeyen hükümler kesinleşir."
m.252/2 (Değişik: 2/3/2024-7499/17 md.): itiraz üzerine dosya, o yerde birden fazla asliye ceza mahkemesi varsa tevzi kriterlerine göre belirlenen asliye ceza mahkemesine gönderilir ve "bu mahkemece duruşma açılarak genel hükümlere göre yargılamaya devam olunur." Tek asliye ceza mahkemesi bulunan yerlerde aynı mahkemedeki yetkili başka bir hâkim, yoksa adalet komisyonu başkanınca görevlendirilen hâkim duruşma açar. "Taraflar gelmese bile duruşma yapılır" ve yokluklarında m.223 uyarınca hüküm verilebilir. "Duruşmadan önce itirazdan vazgeçilmesi hâlinde duruşma yapılmaz ve itiraz edilmemiş sayılır."
🔴 m.252/3 (Değişik: 2/3/2024-7499/17 md.) — indirimin kaderi: "Mahkeme, ikinci fıkra uyarınca hüküm verirken, 251 inci madde kapsamında basit yargılama usulüne göre verilen hükümle bağlı değildir. Ancak, itirazın sanık dışındaki kişiler tarafından yapıldığı hâllerde 251 inci maddenin üçüncü fıkrası uyarınca indirim uygulanır."
⚠ Ayrım şudur: sanık itiraz ederse mahkeme dörtte bir indirimle bağlı değildir; itirazı savcı, katılan veya başka bir ilgili yapmışsa indirim korunur. Karar verilirken bu asimetri hesaba katılmalıdır.
m.252/4: itiraz üzerine verilen hüküm sanık lehine ise ve "bu hususların itiraz etmemiş olan diğer sanıklara da uygulanma olanağı varsa", o sanıklar da itiraz etmiş gibi yararlanır.
m.252/5: ikinci fıkra uyarınca verilen hükümlere karşı genel hükümlere göre kanun yoluna başvurulabilir.
m.252/6-7: itirazın süresinde yapılmadığı veya başvuru hakkı bulunmayan tarafça yapıldığı değerlendirilirse ya da itiraz yargılama giderine, vekâlet ücretine veya maddi hataya ilişkinse, dosya m.268/2 uyarınca yetkili mercie gönderilir.
Ceza infazı aşamasındaki oranlar ayrı bir konudur; bunun için koşullu salıverilme oranları ve denetimli serbestlik süresi yazımıza bakabilirsiniz.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: isnat edilen suç ve kanun maddesi, soruşturma veya kovuşturma aşamasının hangi noktada olduğu, savcılıkça yapılmış bir seri muhakeme teklifi varsa teklif yazısı, mahkemece verilmiş basit yargılama kararı ve tebliğ edilen iddianame ile tebliğ tarihi, varsa kurulan hüküm ve gerekçesi, itiraz edilmişse kimin itiraz ettiği ve itiraz dilekçesi, iştirak varsa diğer şüphelilerin tutumu, ve yaş, sağlık ile izin/talep koşullarına ilişkin bilgiler.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: suçun m.250/1'deki kapalı listeye girip girmediği, iştirak veya kapsam dışı suçla birlikte işlenme sebebiyle usulün kapanıp kapanmadığı, seri muhakemede yarı oranındaki indirimin nasıl hesaplandığı ve TCK m.50-51 ile CMK m.231'in uygulanabilirliği, m.250/10'daki delil yasağının kapsamı, dosyanın m.251 eşiğine (adlî para ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az hapis) girip girmediği ve m.175/2 uyarınca duruşma günü belirlenip belirlenmediği, iki haftalık beyan süresinin işleyip işlemediği, basit yargılamada dörtte bir indirimin sonuç cezaya etkisi, ve 🔴 m.252/3 uyarınca itirazın kim tarafından yapıldığına göre indirimin korunup korunmayacağı.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil hangi usule girildiğinin ve itiraz kararının sonucunun tespitidir; indirimin kaderi bu iki veriye bağlıdır.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Basit yargılamada sanık itiraz ederse mahkeme önceki hükümle bağlı değildir; bu, sonucun ağırlaşabileceği anlamına gelir ve karar sizindir.
