Türk Ceza Kanunu'nun ekonomi, sanayi ve ticarete ilişkin suçlar bölümü, ticari hayatta doğrudan karşılığı olan altı suç tipi içerir. Bunlardan ikisi şirket dosyalarında en sık gündeme gelenlerdir: tefecilik ve ticari sırrın açıklanması.
"Kazanç elde etmek amacıyla başkasına ödünç para veren kişi, iki yıldan altı yıla kadar hapis ve beşyüz günden beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır." (TCK m.241/1)
🔑 Metinde bir faiz oranı eşiği yoktur. Suçun unsurları ikidir: ödünç para verme ve kazanç elde etme amacı. Ödünç ilişkisinde faizin özel hukuktaki rejimi için ödünç sözleşmeleri: altı hafta ve bileşik faiz yasağı yazımıza bakınız.
🔴 m.241/2 (Ek: 14/4/2020-7242/14 md.): "Suçun bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır."
⚠ Tefecilik, CMK m.135/8 ve m.140/1 kataloglarında sayılan suçlardandır — yani dosyada iletişimin denetlenmesi ve teknik araçlarla izleme tedbirleri uygulanabilir. Bu tedbirlerin koşul ve süreleri için iletişimin denetlenmesi, gizli soruşturmacı ve izleme yazımıza bakabilirsiniz.
🔴 Ticari sır, bankacılık sırrı, müşteri sırrı
TCK m.239/1: "Sıfat veya görevi, meslek veya sanatı gereği vakıf olduğu ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgeleri yetkisiz kişilere veren veya ifşa eden kişi, şikâyet üzerine, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır."
🔑 Aynı fıkranın ikinci cümlesi kapsamı genişletir: bu bilgi veya belgelerin "hukuka aykırı yolla elde eden kişiler tarafından yetkisiz kişilere verilmesi veya ifşa edilmesi hâlinde de bu fıkraya göre cezaya hükmolunur."
m.239/2: birinci fıkra hükümleri "fenni keşif ve buluşları veya sınai uygulamaya ilişkin bilgiler hakkında da uygulanır."
🔴 m.239/3 — yabancıya açıklama: "Bu sırlar, Türkiye'de oturmayan bir yabancıya veya onun memurlarına açıklandığı takdirde, faile verilecek ceza üçte biri oranında artırılır. Bu hâlde şikâyet koşulu aranmaz."
⚠ İki sonuç birden doğar: ceza artar ve suç re'sen kovuşturulur hâle gelir. Sınır ötesi veri ve bilgi aktarımı içeren dosyalarda bu fıkra doğrudan risk yaratır.
m.239/4 — cebir veya tehdit: "Cebir veya tehdit kullanarak bir kimseyi bu madde kapsamına giren bilgi veya belgeleri açıklamaya mecbur kılan kişi, üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır."
| Hâl | Ceza | Şikâyet |
|---|---|---|
| Sırrı yetkisiz kişiye verme veya ifşa (m.239/1) | 1-3 yıl hapis + 5.000 güne kadar adlî para | 🔴 Şikâyete bağlı |
| Hukuka aykırı yolla elde edenin ifşası (m.239/1) | Aynı fıkraya göre | Şikâyete bağlı |
| Türkiye'de oturmayan yabancıya açıklama (m.239/3) | Üçte bir artırım | 🔴 Şikâyet aranmaz |
| Cebir veya tehditle açıklattırma (m.239/4) | 3-7 yıl hapis | — |
Haksız rekabet hükümlerinin özel hukuk yaptırımları ayrı bir eksendedir; bunun için haksız rekabet: altı kategori ve bir yıl yazımıza bakabilirsiniz.
Fiyatları etkileme: yalan haber ve hileli yollar
TCK m.237/1: "İşçi ücretlerinin veya besin veya malların değerlerinin artıp eksilmesi sonucunu doğurabilecek bir şekilde ve bu maksatla yalan haber veya havadis yayan veya sair hileli yollara başvuran kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adlî para cezası verilir."
🔑 Suç tehlike suçudur: fiyatın gerçekten değişmesi aranmaz, "sonucunu doğurabilecek bir şekilde" ve bu maksatla hareket yeterlidir.
m.237/2 — netice gerçekleşirse: "Fiil sonucu besin veya malların değerleri veya işçi ücretleri artıp eksildiği takdirde ceza yarısı oranında artırılır."
🔴 m.237/3 — failin sıfatı: "Fail, ruhsatlı simsar veya borsa tellalı ise ceza ayrıca yarısı oranında artırılır."
⚠ İki artırım birbirinden bağımsızdır: netice gerçekleşmiş ve fail ruhsatlı simsar ya da borsa tellalı ise her iki artırım da gündeme gelir.
Taahhüdü yerine getirmeyerek yokluğa neden olma
TCK m.238: "Taahhüt ettiği işi yerine getirmeyerek, kamu kurum ve kuruluşları veya kamu hizmeti veya genel bir felaketin önlenmesi için zorunlu eşya veya besinlerin ortadan kalkmasına veya önemli ölçüde azalmasına neden olan kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adlî para cezası verilir."
🔑 Bu, salt sözleşmeye aykırılığı değil, kamusal bir yokluk sonucunu cezalandırır. Kamu ihalesi kapsamındaki taahhütlerde fesih ve yasaklama rejimi ayrıca işler; bunun için kamu ihale sözleşmesinde fesih ve yasaklama yazımıza bakabilirsiniz.
Mal veya hizmet satımından kaçınma
TCK m.240: "Belli bir mal veya hizmeti satmaktan kaçınarak kamu için acil bir ihtiyacın ortaya çıkmasına neden olan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır."
⚠ Burada da ölçüt satıştan kaçınmanın kendisi değil, kamu için acil bir ihtiyacın doğmasıdır.
🔴 Tüzel kişiye özgü güvenlik tedbirleri
TCK m.242: "Bu bölümde yer alan suçların işlenmesi suretiyle yararına haksız menfaat sağlanan tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur."
🔑 Madde bölümün tamamına gönderme yapar: m.237, 238, 239, 240 ve 241'deki fiillerden biri şirketin yararına haksız menfaat sağlamışsa, şirket hakkında güvenlik tedbiri gündeme gelir. Şirketler bakımından benzer bir risk haritası için rüşvet, zimmet ve irtikâp: şirketler için ceza haritası yazımıza bakabilirsiniz.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: tefecilik iddiasında para hareketlerini gösteren banka kayıtları, senet ve çek fotokopileri, taraflar arasındaki yazışmalar ve varsa sözleşme; ticari sır dosyalarında gizlilik sözleşmesi, ilgili kişinin sıfat, görev veya mesleği, bilginin sır niteliğini gösteren iç düzenlemeler ve erişim kayıtları, ifşanın kime yapıldığına ilişkin bilgiler (Türkiye'de oturmayan yabancı olup olmadığı dâhil), şikâyet dilekçesi ve tarihi; fiyat dosyalarında yayımlanan haber veya bildirimler, failin ruhsatlı simsar veya borsa tellalı olup olmadığı ve fiyat hareketlerine ilişkin veriler; taahhüt dosyalarında sözleşme, teslim programı ve gecikme kayıtları.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: tefecilik iddiasında ödünç para verme ve kazanç elde etme amacı unsurlarının somut delillerle karşılanıp karşılanmadığı ve m.241/2 örgüt artırımının gündeme gelip gelmediği; ticari sır dosyalarında bilginin ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğinde olup olmadığı, failin sıfat/görev/meslek bağının bulunup bulunmadığı, şikâyet süresinin işleyip işlemediği ve m.239/3 uyarınca yabancıya açıklama hâlinde şikâyet koşulunun ortadan kalkması; m.239/2 uyarınca fenni keşif ve sınai uygulama bilgilerinin de kapsamda olması; fiyat dosyalarında m.237'nin tehlike suçu yapısı ile iki ayrı yarı oranında artırımın uygulanabilirliği; m.238 ve m.240'ta aranan kamusal sonuç ölçütünün karşılanıp karşılanmadığı; ve m.242 uyarınca şirket hakkında güvenlik tedbiri riskinin bulunup bulunmadığı.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil para hareketlerinin ve bilgiye erişim kayıtlarının belgelenmesidir; unsurların varlığı bu kayıtlar üzerinden tartışılır.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. m.241'de kanun bir faiz oranı eşiği belirlememiştir; kazanç elde etme amacının varlığı somut olayda değerlendirilir.
