Kamu davası, iddianamenin kabulüyle açılır. Mahkemenin iade yetkisi ise hem süreyle hem de sayılı sebeplerle sınırlıdır.
"En geç birinci fıkrada belirtilen süre sonunda iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır." (CMK m.174/3)
🔑 m.174/1: iade kararı, "iddianamenin ve soruşturma evrakının verildiği tarihten itibaren on beş gün içinde soruşturma evresine ilişkin bütün belgeler incelendikten sonra, eksik veya hatalı noktalar belirtilmek suretiyle" verilir.
🔴 İade sebepleri: beş bent
| Bent | Sebep |
|---|---|
| (a) | m.170'e aykırı olarak düzenlenmiş olması |
| (b) | "Suçun sübûtuna doğrudan etki edecek mevcut bir delil toplanmadan" düzenlenmiş olması |
| (c) | Önödemeye, uzlaştırmaya ya da seri muhakeme usulüne tâbi olduğu dosyadan açıkça anlaşılan işlerde bu usuller uygulanmaksızın düzenlenmiş olması |
| (d) | Soruşturma veya kovuşturması izne veya talebe bağlı suçlarda izin veya talep olmaksızın düzenlenmiş olması |
| (e) | 🔴 (Ek: 8/8/2026-7593/4 md.) On beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmaksızın düzenlenmiş olması |
⚠ (e) bendi 2026'da eklenmiştir: on beş yaşını doldurmamış çocuklara ilişkin dosyalarda sosyal inceleme artık iddianamenin geçerlilik koşulu hâline gelmiştir.
🔑 (c) bendi üç alternatif yolu birden kapsar. Bu usullerin işleyişi için uzlaştırma: yedi gün, otuz gün ve ilam niteliği, önödeme: on gün, üç taksit ve seri muhakeme ve basit yargılama yazılarımıza bakabilirsiniz.
🔴 m.174/2 — mutlak sınır: "Suçun hukukî nitelendirilmesi sebebiyle iddianame iade edilemez."
⚠ Mahkeme, fiilin başka bir suç tipine girdiğini düşünse bile bu gerekçeyle iade edemez; nitelendirme kovuşturma aşamasında tartışılır.
m.174/4 — iadeden sonra: savcı eksiklikleri tamamlayıp hataları düzelttikten sonra, kovuşturmaya yer olmadığı kararı gerektiren bir durum yoksa yeniden iddianame düzenler. 🔑 "İlk kararda belirtilmeyen sebeplere dayanılarak yeniden iddianamenin iadesi yoluna gidilemez."
m.174/5: "İade kararına karşı Cumhuriyet savcısı itiraz edebilir."
İddianamede bulunması gerekenler
CMK m.170/2: deliller "suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa" savcı iddianame düzenler.
m.170/3 iddianamede gösterilecekleri sayar: şüphelinin kimliği, müdafii, maktul, mağdur veya suçtan zarar görenin kimliği, mağdurun vekili veya kanunî temsilcisi, "açıklanmasında sakınca bulunmaması hâlinde" ihbarda bulunanın kimliği, şikâyette bulunanın kimliği, şikâyetin yapıldığı tarih, yüklenen suç ve uygulanması gereken kanun maddeleri, suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi, suçun delilleri ve şüphelinin tutuklu olup olmadığı ile gözaltı ve tutuklama tarihleri ve süreleri.
🔴 m.170/4: "İddianamede, yüklenen suçu oluşturan olaylar, mevcut delillerle ilişkilendirilerek açıklanır; yüklenen suçu oluşturan olaylar ve suçun delilleriyle ilgisi bulunmayan bilgilere yer verilmez."
🔴 m.170/5: "İddianamenin sonuç kısmında, şüphelinin sadece aleyhine olan hususlar değil, lehine olan hususlar da ileri sürülür."
m.170/6: sonuç kısmında hangi ceza ve güvenlik tedbirlerine hükmedilmesinin istendiği; suç tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmişse "ilgili tüzel kişi hakkında uygulanabilecek olan güvenlik tedbiri açıkça belirtilir."
⚠ Bu fıkralar aynı zamanda m.174/1-a iade sebebinin ölçüsüdür: m.170'e aykırılık doğrudan iade sebebidir. Tutukluluk sürelerinin gösterilmesi bakımından gözaltı, tutuklama ve adlî kontrol: süreler ve gerekçe yazımıza bakınız.
Kamu davası açmada takdir yetkisi
CMK m.171/1: "Cezayı kaldıran şahsî sebep olarak etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını gerektiren koşulların ya da şahsî cezasızlık sebebinin varlığı hâlinde, Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir."
🔴 m.171/2 (Değişik: 17/10/2019-7188/19 md.): "Uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, Cumhuriyet savcısı, üst sınırı üç yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı, yeterli şüphenin varlığına rağmen, kamu davasının açılmasının beş yıl süre ile ertelenmesine karar verebilir." Suçtan zarar gören veya şüpheli bu karara m.173 hükümlerine göre itiraz edebilir.
m.171/3 — dört koşul birlikte aranır:
- (a) şüphelinin daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasıyla mahkûm olmamış bulunması,
- (b) soruşturmanın, ertelemede şüphelinin suç işlemekten çekineceği kanaatini vermesi,
- (c) ertelemenin "şüpheli ve toplum açısından kamu davası açılmasından daha yararlı olması",
- (d) mağdurun veya kamunun uğradığı ve savcı tarafından tespit edilen zararın "aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi".
🔑 m.171/4: erteleme süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmezse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir; işlenirse kamu davası açılır. "Erteleme süresince zamanaşımı işlemez."
m.171/6 (Ek: 2019) — uygulanmayacağı hâller: örgüt suçları ve örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar; kamu görevlisi tarafından görevi sebebiyle veya kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen suçlar ile asker kişiler tarafından işlenen askerî suçlar; cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar.
m.171/5: erteleme kararları "bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir" ve yalnız soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı istem üzerine, maddedeki amaç için kullanılabilir.
Takipsizlik ve itiraz
CMK m.172/1: savcı, "kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi" veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâllerinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Karar, suçtan zarar gören ile "önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye" bildirilir; kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir.
🔴 m.172/2: takipsizlikten sonra "kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilmedikçe ve bu hususta sulh ceza hâkimliğince bir karar verilmedikçe, aynı fiilden dolayı kamu davası açılamaz."
🔑 m.172/3 (Ek: 2013) — AİHM yolu: takipsizliğin "etkin soruşturma yapılmadan verildiğinin AİHM'in kesinleşmiş kararıyla tespit edilmesi" veya başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucu düşme kararı verilmesi üzerine, "kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde talep edilmesi hâlinde yeniden soruşturma açılır."
m.173/1 — itiraz: suçtan zarar gören, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren savcının yargı çevresinde görev yaptığı "ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine" itiraz edebilir.
m.173/2: dilekçede "kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller" belirtilir.
m.173/3 (Değişik: 2014): sulh ceza hâkimliği soruşturmanın genişletilmesine gerek görürse bunu açıkça belirterek başsavcılıktan talepte bulunabilir; yeterli neden yoksa istemi gerekçeli olarak reddeder, "itiraz edeni giderlere mahkûm eder" ve dosyayı savcıya gönderir.
m.173/4: hâkimlik istemi yerinde bulursa "Cumhuriyet savcısı iddianame düzenleyerek mahkemeye verir."
⚠ m.173/5: "Cumhuriyet savcısının kamu davasının açılmaması hususunda takdir yetkisini kullandığı hâllerde bu madde hükmü uygulanmaz."
m.173/6: itirazın reddi hâlinde aynı fiilden dolayı dava açılabilmesi için m.172/2 uygulanır.
Kabulden sonra
CMK m.175/1: "İddianamenin kabulüyle, kamu davası açılmış olur ve kovuşturma evresi başlar." /2: mahkeme kabulden sonra duruşma gününü belirler ve hazır bulunması gerekenleri çağırır.
🔑 m.176/1: iddianame çağrı kâğıdıyla birlikte sanığa tebliğ olunur. (Ek cümle: 8/7/2021-7331/20 md.) "Ayrıca, iddianameye ilişkin bilgiler ve duruşma tarihi; telefon, telgraf, faks, elektronik posta gibi iletişim bilgilerinin dosyada bulunması hâlinde bu araçlardan yararlanılmak suretiyle de bildirilir, ancak çağrı kâğıdına bağlanan sonuçlar bu durumda uygulanmaz."
⚠ Elektronik bildirim bilgilendirme amaçlıdır; çağrı kâğıdının hukukî sonuçlarını doğurmaz.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: iddianame metni ve mahkemeye verildiği tarih, dosyada toplanan ve toplanmayan delillere ilişkin bilgi, isnat edilen suçun önödeme, uzlaştırma veya seri muhakeme kapsamında olup olmadığı, soruşturması izne veya talebe bağlı bir suç ise izin/talep evrakı, şüpheli on beş yaşını doldurmamış ise sosyal inceleme raporu, verilmişse iade kararı ve gerekçesi, takipsizlik varsa kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ile tebliğ tarihi, ve erteleme söz konusuysa zararın giderilmesine ilişkin belgeler.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: iddianamenin m.170/3-6'daki zorunlu unsurları taşıyıp taşımadığı (özellikle delillerle ilişkilendirme ve lehe hususların gösterilmesi); m.174/1'deki beş iade sebebinden birinin bulunup bulunmadığı ve 2026'da eklenen (e) bendi uyarınca sosyal inceleme koşulu; on beş günlük sürenin dolup dolmadığı ve m.174/3 uyarınca iddianamenin kabul edilmiş sayılıp sayılmadığı; iade kararı verilmişse m.174/2 uyarınca hukukî nitelendirmeye dayanıp dayanmadığı ve m.174/4 gereği ilk kararda belirtilmeyen sebeplerle ikinci iade yasağı; m.171/2-3 uyarınca kamu davasının açılmasının beş yıl ertelenmesi koşullarının karşılanıp karşılanmadığı ve m.171/6'daki kapsam dışı hâller; takipsizliğe itirazda iki haftalık sürenin ve yetkili sulh ceza hâkimliğinin doğru belirlenmesi; ve m.172/2 uyarınca yeni delil ve hâkimlik kararı olmadan aynı fiilden dava açılamaması.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil iddianamenin mahkemeye verildiği tarihin tespitidir; on beş günlük sürenin dolması iade yolunu kapatır.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. m.174/2 gereği suçun hukukî nitelendirilmesi iade sebebi değildir; bu itiraz kovuşturma aşamasına aittir.
