Tüketici uyuşmazlıklarında ilk soru "dava mı açacağım" değil, "hangi merci" sorusudur. Türkiye'de üç kapı vardır ve bunlar birbirinin alternatifi değil, parasal eşikle ayrılmış zorunlu güzergâhlardır: eşiğin altında tüketici hakem heyeti, üstünde arabuluculuk sonrası tüketici mahkemesi.
Eşiğin sertliği çift yönlüdür: altında başvuru zorunludur, üstünde ise hakem heyetine başvuru yapılamaz. Ve eşik her yıl değişir. Aşağıdaki değerlendirme 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun mevzuat.gov.tr'deki resmî güncel metnine dayanıyor (6 Eylül 2026'da okundu).
Hakem heyetine başvuru: çift yönlü eşik
🔴 m.68/1 (24/3/2022 tarihli 7392 sayılı Kanunla değişik). "Tarafların İcra ve İflas Kanunundaki hakları saklı kalmak kaydıyla; değeri otuz bin Türk Lirasının altında bulunan uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetlerine başvuru zorunludur. Bu değerlerin üzerindeki uyuşmazlıklar için tüketici hakem heyetlerine başvuru yapılamaz."
Kanun metnindeki otuz bin Türk lirası bir tabandır.
🔴 Eşik her yıl artar (m.68/4). "Bu maddede belirtilen parasal sınırlar her takvim yılı başından itibaren geçerli olmak üzere, o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Bu artışların hesabında bin Türk Lirasının küsuru dikkate alınmaz."
Resmî metnin dipnotu, 1/1/2026'dan itibaren uygulanacak parasal sınırlar için 23/12/2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Ticaret Bakanlığı Tebliğine gönderme yapar. Dolayısıyla başvuru sınırı kanun metninden değil, o yılın tebliğinden okunmalıdır.
Kabul zorunluluğu (m.68/2). "Tüketici hakem heyetleri kendilerine yapılan başvuruları gereğini yapmak üzere kabul etmek zorundadır."
Yetki (m.68/3). Başvurular, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki hakem heyetine yapılabilir. Hakem heyetinin bulunmadığı yerlerde başvurular o ilçe kaymakamlığına yapılabilir ve kaymakamlıklarca Bakanlıkça belirlenen yetkili hakem heyetine iletilir.
Alternatif yollar açık (m.68/5). Bu madde, tüketicilerin ilgili mevzuata göre alternatif uyuşmazlık çözüm mercilerine başvurmasına engel değildir.
Karar, tebligat ve itiraz
Bağlayıcılık (m.70/1). "Tüketici hakem heyeti kararları tarafları bağlar." Ayrıca hakem heyetlerince vekâlet ücreti ödenmesine karar verilemez.
🔑 Tebligat (m.70/2, 2022 değişikliği). Tebliği gereken evrak, taraflara veya vekillerine 213 sayılı Kanunun 107/A maddesi hükümlerine göre elektronik ortamda tebliğ edilir; elektronik tebligat yapılamadığı durumlarda 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümleri uygulanır. Kararlar, İcra ve İflâs Kanununun ilamların yerine getirilmesi hakkındaki hükümlerine göre yerine getirilir.
Elektronik tebligatın beşinci gün kuralı ve sistemin işleyişi burada doğrudan sonuç doğurur; ayrıntısını elektronik tebligat yazısında ele aldık.
🔴 İtiraz süresi (m.70/3). Taraflar, hakem heyeti kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde, hakem heyetinin veya tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesine itiraz edebilir. Süre, 2/3/2024 tarihli 7499 sayılı Kanunun 37 nci maddesiyle "on beş gün" ibaresi "iki hafta" olarak değiştirilerek belirlenmiştir.
İcranın durmaması. "İtiraz, tüketici hakem heyeti kararının icrasını durdurmaz. Ancak talep edilmesi şartıyla hâkim, tüketici hakem heyeti kararının icrasını tedbir yoluyla durdurabilir."
Düzelterek onama (m.70/4). İtiraz olunan karar esas yönünden kanuna uygun olup da kanunun olaya uygulanmasında hata edilmişse veya kanuna uymayan husus yeniden yargılamayı gerektirmiyorsa, tüketici mahkemesi evrak üzerinde kararı değiştirerek veya düzelterek onama kararı verebilir. Aynı hüküm kimlik, ticari unvan, yazı, hesap ve diğer açık ifade yanlışlıkları için de uygulanır; gerekçe doğru bulunmazsa gerekçe değiştirilerek veya düzeltilerek onanır.
Kesinlik (m.70/5). "Tüketici hakem heyeti kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine tüketici mahkemesinin vereceği karar kesindir."
🔴 Vekâlet ücreti riski ve 2022 istisnası (m.70/6). Hakem heyetlerinin tüketici lehine verdiği kararlara karşı açılan itiraz davalarında, kararın iptali durumunda tüketici aleyhine nisbi tarife üzerinden vekâlet ücretine hükmedilir. Ancak 2022'de eklenen cümle bir güvenlik supabı getirir: "mevcut olduğu hâlde tüketici hakem heyetine sunulmayan bir bilgi veya belgenin tüketici mahkemesine sunulması nedeniyle kararın iptali hâlinde tüketici aleyhine yargılama giderine ve vekâlet ücretine hükmedilemez."
Masraflar (m.70/7). Tüketici aleyhine verilen kararlarda tebligat ve bilirkişi ücretleri Bakanlıkça karşılanır; uyuşmazlık tüketici lehine sonuçlanırsa bu ücretler 6183 sayılı Kanuna göre karşı taraftan tahsil olunarak bütçeye gelir kaydedilir.
Tüketici mahkemesi
Görev (m.73/1). "Tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara ilişkin davalarda tüketici mahkemeleri görevlidir."
🔑 Harç muafiyeti (m.73/2). Tüketici mahkemeleri nezdinde Bakanlık, tüketiciler ve tüketici örgütleri tarafından açılan davalar 492 sayılı Harçlar Kanununda düzenlenen harçlardan muaftır.
Üst kuruluş davaları (m.73/3). Tüketici örgütleri üst kuruluşlarınca açılacak davalarda bilirkişi ücreti ve davanın davacı aleyhine sonuçlanması hâlinde hükmedilen vekâlet ücreti Bakanlıkça karşılanır; davalı aleyhine sonuçlanırsa bilirkişi ücreti 6183 sayılı Kanuna göre davalıdan tahsil edilir.
Usul ve yetki (m.73/4-5). Davalar Hukuk Muhakemeleri Kanununun Altıncı Kısım hükümlerine göre — yani basit yargılama usulüne göre — yürütülür. "Tüketici davaları, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesinde de açılabilir."
Topluluk davası (m.73/6). Tüketici örgütleri, ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile Bakanlık; haksız ticari uygulamalar ve ticari reklamlara ilişkin hükümler dışında, genel olarak tüketicileri ilgilendiren ve Kanuna aykırı bir durumun doğma tehlikesi olan hâllerde önleme veya durdurma amacıyla ihtiyati tedbir isteyebilir ya da tespit, önleme veya durdurma davası açabilir.
İlan (m.73/7). Genel olarak tüketicileri ilgilendiren davalarda davacı kararların yayımlanmasını talep edebilir; kabul edilirse karar, masrafları davalıdan alınmak üzere ülke düzeyinde yayımlanan gazetelerden en az üçünde derhâl ilan edilir.
Bildirim (m.73/8). Kesinleşmiş kararlar UYAP üzerinden Bakanlığa iletilir; hakem heyeti kararlarına karşı itiraz sonucu verilen kararlar kararı veren mahkemece ilgili hakem heyetine gönderilir.
Dava şartı arabuluculuk ve beş istisna
🔴 m.73/A/1 (22/7/2020 tarihli 7251 sayılı Kanunla eklendi). "Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır."
Ancak beş grupta bu hüküm uygulanmaz:
- tüketici hakem heyetinin görevi kapsamında olan uyuşmazlıklar;
- tüketici hakem heyeti kararlarına yapılan itirazlar;
- m.73/6'da belirtilen davalar — yani topluluk nitelikli önleme ve durdurma davaları;
- m.74'te belirtilen davalar — seri malın ayıplı olduğunun tespiti, üretiminin veya satışının durdurulması ve toplatılması davaları;
- tüketici işlemi mahiyetinde olan ve taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar.
🔑 İlk iki istisna sistemin mantığını gösterir: eşiğin altındaki uyuşmazlık zaten hakem heyetine gider, hakem heyeti kararına itiraz da doğrudan mahkemeye yapılır; ikisinde de arabuluculuk aranmaz. Ticari davalardaki dava şartı arabuluculuğun yapısını ticari dava ve zorunlu arabuluculuk yazısında karşılaştırmalı olarak ele aldık.
🔴 Tüketici lehine sapma (m.73/A/2). "6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun 18/A maddesinin onbirinci fıkrası tüketici aleyhine uygulanmaz." Söz konusu fıkra, geçerli mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan tarafı yargılama giderinden sorumlu tutan hükümdür; tüketici bakımından bu sonuç doğmaz.
Arabuluculuk ücreti (m.73/A/3). Taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması veya tarafların anlaşmaları ya da anlaşamamaları hâlinde tüketicinin ödemesi gereken arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Bu ücret, Arabuluculuk Ücret Tarifesinin Birinci Kısmına göre iki saatlik ücret tutarını geçemez.
Sonradan tahsil (m.73/A/4). Arabuluculuk sonrası açılan dava tüketici lehine sonuçlanırsa arabuluculuk ücreti 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre davalıdan tahsil olunarak bütçeye gelir kaydedilir.
Seri malda toplatma davası
m.74/1. Satışa sunulan bir seri malın ayıplı olduğunun tespiti, üretiminin veya satışının durdurulması, ayıbın ortadan kaldırılması ve satış amacıyla elinde bulunduranlardan toplatılması için Bakanlık, tüketiciler veya tüketici örgütleri dava açabilir.
Mahkeme kararı ve üç ay (m.74/2). Seri malın ayıplı olduğu mahkeme kararıyla tespit edilirse mahkeme, ayıbın niteliğine göre satışı geçici olarak durdurma veya ayıbı giderme kararı verebilir. "Üretici veya ithalatçı mahkeme kararının tebliğ tarihinden itibaren en geç üç ay içinde malın ayıbını ortadan kaldırmakla yükümlüdür." Ayıbın giderilmesi imkânsızsa mal toplanır veya toplattırılır; toplatılan mallar taşıdıkları risklere göre kısmen veya tamamen imha edilir. "İmha edilen malla ilgili tüketicinin dava ve tazminat hakları saklıdır."
Mesafeli satışta cayma ve pazaryeri sorumluluğu boyutunu mesafeli sözleşme yazısında ayrıca ele aldık.
Satıcı tarafındaki idari yaptırım
m.77/1 (23/5/2024 tarihli 7511 sayılı Kanunla değişik). Kanunun temel ilkelere (m.4), sipariş edilmeyen mal ve hizmetlere (m.7), taksitli ve tüketici kredisi hükümlerine (m.18-21), ön ödemeli konut satışına (m.35), finansal hizmetlere ilişkin mesafeli sözleşmelere (m.49), abonelik sözleşmelerine (m.52) ve süreli yayın ile ticari reklamlara (m.54, 57) ilişkin yükümlülükleri ile mesafeli sözleşmelere ilişkin m.48'in ikinci, üçüncü, dördüncü, altıncı ve yedinci fıkralarındaki yükümlülüklere aykırı hareket edenler ile m.8/3 uyarınca malları süresinde teslim veya monte etmeyenler hakkında, aykırılığı tespit edilen her bir işlem veya sözleşme için idari para cezası uygulanır.
🔴 Satıştan kaçınmada oransal ceza (m.77/1-b). m.6'ya aykırı olarak bir mal veya hizmetin satışından kaçınanlar hakkında, maktu tutardan az olmamak üzere satışından kaçınılan mal veya hizmetin tüm vergiler dâhil toplam satış fiyatının yüzde onu kadar idari para cezası uygulanır.
Haksız şart (m.77/2). m.5 uyarınca belirlenen haksız şartların tüketici sözleşmelerinde kullanılması hâlinde, Bakanlıkça verilecek süre içinde şart sözleşme metninden çıkarılmazsa, aykırılığın tespit edildiği her bir sözleşme için idari para cezası uygulanır.
🔑 Ceza tutarları da her yıl değişir. Maddedeki tutarlar kanun metninde yazılıdır, ancak resmî metnin dipnotu 1/1/2026'dan itibaren uygulanacak miktarlar için kanun metninin sonundaki idari para cezası tablosuna gönderme yapar. Cezanın her bir işlem veya sözleşme başına uygulanması, seri satış yapan işletmelerde toplam maruziyeti tutar kadar işlem adediyle belirler.
Heyetin bilgi isteme yetkisi (m.69). Tüketici hakem heyetleri, uyuşmazlık konusuna ilişkin her türlü bilgi ve belgeyi taraflardan, ilgili kurum veya kuruluşlardan isteyebilir.
Tek tabloda
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| 🔴 Eşik altı | Başvuru zorunlu | m.68/1 |
| 🔴 Eşik üstü | Hakem heyetine başvuru yapılamaz | m.68/1 |
| Taban | Kanunda 30.000 TL (7392, 2022) | m.68/1 |
| 🔴 Güncelleme | Her takvim yılı yeniden değerleme oranında; bin TL küsuru yok sayılır | m.68/4 |
| 2026 tutarı | Ticaret Bakanlığı Tebliği (RG 23/12/2025, 33116) | m.68 dipnotu |
| Kabul | Heyet başvuruyu kabul etmek zorunda | m.68/2 |
| Yetki | Tüketicinin yerleşim yeri veya işlemin yapıldığı yer | m.68/3 |
| Heyet yoksa | İlçe kaymakamlığına başvurulur | m.68/3 |
| Alternatif yollar | Diğer ADR mercilerine başvuru engellenmez | m.68/5 |
| Bağlayıcılık | Kararlar tarafları bağlar | m.70/1 |
| Vekâlet ücreti | Heyet vekâlet ücretine hükmedemez | m.70/1 |
| Tebligat | VUK m.107/A elektronik; olmazsa 7201 | m.70/2 |
| İcra | İİK ilamların yerine getirilmesi hükümleri | m.70/2 |
| 🔴 İtiraz | Tebliğden iki hafta (7499, 2024) | m.70/3 |
| İtiraz yeri | Heyetin veya tüketicinin yerleşim yeri mahkemesi | m.70/3 |
| İcranın durması | İtiraz durdurmaz; talep üzerine tedbirle durdurulabilir | m.70/3 |
| Düzelterek onama | Evrak üzerinde değiştirerek veya düzelterek | m.70/4 |
| Kesinlik | Mahkemenin itiraz üzerine kararı kesin | m.70/5 |
| Vekâlet riski | Tüketici lehine karar iptal edilirse nisbi vekâlet ücreti | m.70/6 |
| 🔑 İstisna | Heyete sunulmayan belge yüzünden iptalde ücret ve gider yok | m.70/6 |
| Masraflar | Tüketici aleyhine kararda Bakanlık karşılar | m.70/7 |
| Bilgi isteme | Heyet taraflardan ve kurumlardan belge isteyebilir | m.69 |
| 🔴 İdari ceza | Sayılan maddelere aykırılıkta her işlem/sözleşme başına | m.77/1-a |
| Satıştan kaçınma | Maktu tutardan az olmamak üzere satış fiyatının %10'u | m.77/1-b |
| Haksız şart | Süresinde çıkarılmazsa her sözleşme için ceza | m.77/2 |
| Ceza tutarları | Metin sonundaki 1/1/2026 tablosundan okunur | m.77 dipnotu |
| Görev | Tüketici işlemlerinde tüketici mahkemesi | m.73/1 |
| 🔑 Harç | Bakanlık, tüketici ve örgütlerin davaları harçtan muaf | m.73/2 |
| Usul | HMK Altıncı Kısım (basit yargılama) | m.73/4 |
| Yetki | Tüketicinin yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir | m.73/5 |
| Topluluk davası | Önleme, durdurma ve tespit; ihtiyati tedbir | m.73/6 |
| İlan | En az üç gazetede, masrafı davalıdan | m.73/7 |
| 🔴 Dava şartı | Tüketici mahkemesi uyuşmazlıklarında arabuluculuk | m.73/A/1 |
| İstisna 1-2 | Hakem heyeti kapsamı ve heyet kararına itirazlar | m.73/A/1-a, b |
| İstisna 3-4 | m.73/6 ve m.74 davaları | m.73/A/1-c, ç |
| İstisna 5 | Taşınmazın aynından doğan tüketici uyuşmazlıkları | m.73/A/1-d |
| 🔴 Tüketici lehine | 6325 m.18/A/11 tüketici aleyhine uygulanmaz | m.73/A/2 |
| Ücret | Tüketicinin ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden; 2 saati geçemez | m.73/A/3 |
| Sonradan tahsil | Dava tüketici lehineyse davalıdan tahsil | m.73/A/4 |
| Seri mal davası | Tespit · durdurma · toplatma; Bakanlık, tüketici, örgüt açar | m.74/1 |
| Üç ay | Üretici/ithalatçı tebliğden 3 ay içinde ayıbı giderir | m.74/2 |
| İmha | Giderilemezse toplatılır ve imha edilir; tazminat hakları saklı | m.74/2 |
Ne yapılmalı
Merciyi eşikten belirleyin, kanun metninden değil. Sınır her takvim yılı yeniden değerleme oranında artar ve bin liranın küsuru dikkate alınmaz; o yıl için geçerli tutar Ticaret Bakanlığı tebliğinde ilan edilir.
Eşiğin üstünde hakem heyetine gitmeyin. Kanun bu hâlde başvuruyu yasaklar; doğru güzergâh arabuluculuk sonrası tüketici mahkemesidir.
Hakem heyeti aşamasında bütün belgeleri sunun. Mevcut olduğu hâlde heyete sunulmayan bir belge yüzünden karar iptal edilirse tüketici aleyhine yargılama gideri ve vekâlet ücretine hükmedilemez — ancak bu bir istisnadır; kural, iptalde nisbi vekâlet ücretidir.
İtiraz süresini iki hafta olarak hesaplayın. Süre 2024'te "on beş gün"den "iki hafta"ya çevrilmiştir ve tebliğ tarihinden işler.
Kararın icrası için itirazı beklemeyin. İtiraz icrayı durdurmaz; durdurma ancak talep üzerine tedbir kararıyla mümkündür.
Arabuluculuk istisnalarını ezbere kontrol edin. Hakem heyeti kapsamındaki uyuşmazlıklar, heyet kararına itirazlar, m.73/6 ve m.74 davaları ile taşınmazın aynından doğan tüketici uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk aranmaz.
Tüketici tarafındaysanız toplantıya katılmama riskini doğru okuyun. 6325 m.18/A/11'in yargılama gideri yaptırımı tüketici aleyhine uygulanmaz.
Satıcı tarafındaysanız seri mal davasını ayrı bir risk kalemi sayın. Mahkeme kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde ayıp giderilmezse mal toplatılır ve imha edilebilir; tüketicilerin bireysel tazminat hakları ayrıca saklıdır.
Tüketici uyuşmazlığında kaybedilen dosyaların önemli bir kısmı esastan değil, yanlış mercie yapılmış bir başvurudan kaybedilir. Tazminat davaları çalışmalarımız güzergâhı eşik ve istisna haritasıyla belirler.
