İcra dosyalarında sık duyulan bu cümle, kanun metniyle örtüşmüyor. İİK m.340 yürürlüktedir:
"111 inci madde mucibince veya alacaklının muvafakati ile icra dairesinde kararlaştırılan borcu ödeme şartını, makbul bir sebep olmaksızın ihlal eden borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine, üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir." (m.340)
Kaldırılan hüküm başkadır: m.341 — "Çocuk teslimi emrine muhalefetin cezası", 24/11/2021 tarihli ve 7343 sayılı Kanunun 32 nci maddesiyle mülga edilmiştir.
Bununla birlikte, tazyik hapsinin hiç uygulanmadığı bir hâl gerçekten vardır — ama sebebi farklıdır; aşağıda m.354'te.
Taahhüt nasıl doğar: m.111'in şartları
m.340, cezayı iki kaynaktan doğan ödeme şartına bağlar: m.111 uyarınca yapılan taksit taahhüdü, veya alacaklının muvafakati ile icra dairesinde kararlaştırılan ödeme şartı.
m.111/1: borçlu, alacaklının satış talebinden evvel borcunu muntazam taksitlerle ödemeyi taahhüt eder ve birinci taksiti de derhal verirse icra muamelesi durur.
🔴 m.111/2 — dört şart birlikte aranır:
- Borçlunun kâfi miktar malı haczedilmiş bulunması,
- Her taksitin borcun dörtte birinden aşağı olmaması,
- Taksitlerin aydan aya verilmesi,
- Müddetin üç aydan fazla olmaması.
⚠ Bu dört şartı taşımayan bir "taahhüt", m.111 anlamında taahhüt sayılmayabilir. Bu, m.340 şikâyetlerinde savunmanın ilk baktığı noktadır.
m.111/3: borçlu ile alacaklının taksitlendirme için icra dairesinde yapacakları sözleşme süresince m.106 ve m.150/e'deki süreler işlemez. Ancak sözleşmelerin toplam süresi on yılı aşarsa, aştığı tarihten itibaren süreler kaldığı yerden işlemeye başlar.
m.111/4: "Taksitlerden biri zamanında verilmezse icra muamelesi ve süreler kaldığı yerden devam eder."
🔑 m.111/5 (7343/2021 ile eklenmiştir): taksit taahhüdü veya taksitlendirme sözleşmesi nedeniyle icra dairesinde düzenlenecek tutanak veya kâğıt, damga vergisinden istisnadır.
🔴 m.340: tazyik hapsi nasıl işler
- Şart: ödeme şartının makbul bir sebep olmaksızın ihlali,
- Başvuru: alacaklının şikâyeti üzerine (resen değil),
- Yaptırım: üç aya kadar tazyik hapsi.
Tahliye ve tekrar: hapsin tatbikine başlandıktan sonra borçlu, "borcun tamamını veya o tarihe kadar icra veznesine yatırmak zorunda olduğu meblağı öderse tahliye edilir; ödemelerini tekrar keserse, hakkında tazyik hapsine yeniden karar verilir."
🔴 Üst sınır: "Ancak, bir borçtan dolayı tazyik hapsinin süresi üç ayı geçemez."
⚠ Tazyik hapsi bir ceza değil, ödemeye zorlama aracıdır: ödeme yapıldığı anda son bulur, ödeme kesilirse yeniden verilebilir — ama aynı borç için toplam üç ayı aşamaz.
Nafaka: m.344
m.344/1: "Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine, üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir." Hapsin tatbikine başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir.
🔑 m.344/2 — dava açmanın etkisi: borçlunun, nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmış olması hâlinde, "ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak, tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir."
⚠ Bu fıkra otomatik bir erteleme vermez: "bırakılabilir" der ve ileri sürülen sebeplerin değerlendirilmesine bağlıdır. Yani salt dava açmış olmak yetmez; sebeplerin somut olması gerekir.
Anlaşmalı boşanma protokolünde kararlaştırılan nafakanın çerçevesi için anlaşmalı boşanma protokolü yazımıza bakınız.
⏱ Şikâyet süresi: üç ay ve bir yıl
🔴 m.347: "Bu Bapta yer alan fiillerden dolayı şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer."
⚠ İki süre birlikte işler: öğrenmeden üç ay, öğrenilmese bile fiilden itibaren bir yıl. Taahhüdün ihlalinde "fiil" tarihinin — hangi taksitin ödenmediği — dosyada net biçimde belirlenmesi gerekir.
m.348 — yetki: "Bu Bapta yer alan fiillerden dolayı yetkili icra mahkemesi, icra takibinin yapıldığı yerdeki mahkemedir."
m.345 — tüzel kişilerde kim ceza görür: bu Kanunda yazılı suçlar, hükmi bir şahsın idare veya muamelelerini ifa sırasında işlenmişse ceza; o tüzel kişinin müdürlerinden, mümessil ve vekillerinden, tasfiye memurlarından, idare meclisi reis ve azasından veya murakıp ve müfettişlerinden — "fiili yapmış olan hakkında" — hükmolunur.
🔑 Yani sorumluluk sıfata değil, fiili yapmış olmaya bağlanmıştır.
| Konu | Kural |
|---|---|
| Taahhüt şartları | Haciz + taksit borcun ¼'ünden az olmamalı + aydan aya + en çok 3 ay (m.111/2) |
| Taksit aksarsa | Muamele ve süreler kaldığı yerden devam (m.111/4) |
| Taahhüdü ihlal | Alacaklının şikâyeti → 3 aya kadar tazyik hapsi (m.340) |
| Ödeme yapılırsa | Tahliye; kesilirse yeniden; toplam 3 ayı geçemez (m.340) |
| Nafaka kararına uymama | 3 aya kadar tazyik hapsi; gereği yerine getirilirse tahliye (m.344) |
| Şikâyet süresi | Öğrenmeden 3 ay, her hâlde fiilden 1 yıl (m.347) |
| Yetkili mahkeme | Takibin yapıldığı yer icra mahkemesi (m.348) |
🔴 Cezanın düştüğü ve hiç uygulanmadığı hâller
m.354/1: bu bapta yazılı suçlardan takibi şikâyete bağlı olanların müştekisi feragat eder veya borcun itfa edildiği sabit olursa, "dava ve bütün neticeleriyle beraber ceza düşer."
🔑 Bu, savunmanın en doğrudan aracıdır: ödeme veya feragat, davayı ve sonuçlarını birlikte ortadan kaldırır.
m.354/3 (2005'te eklenmiştir) — infaz sınırı: "İcra mahkemesinin bu Bap hükümlerine göre verdiği tazyik veya disiplin hapsine ilişkin karar, kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilmez."
🔴 m.354/4 (2011'de eklenmiştir) — asgari ücret eşiği: "Nafaka alacaklarına ilişkin takipler hariç, alacak miktarı Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından her yıl belirlenen aylık en yüksek brüt asgari ücret tutarının altında kalan takiplerde bu Kanunda öngörülen disiplin ve tazyik hapsi uygulanmaz."
⚠ "Cezanın kalktığı" algısının bir kaynağı büyük olasılıkla budur: küçük alacaklarda tazyik hapsi hiç uygulanmaz. Ancak iki sınır vardır: eşik her yıl güncellenen bir tutardır (bu nedenle burada rakam yazmıyoruz, işlem tarihinde teyit edilmelidir) ve nafaka alacakları bu istisnanın dışındadır.
İcra takibine itirazın kendi süre haritası için icra takibine itiraz ve itirazın iptali yazımıza bakınız. Satış sonrası paylaşımda sıra cetveli itirazı ayrı bir yoldur; sıra cetveline itiraz yazımız ilgilidir. Şikâyet süresinin başlangıcı tebligata bağlıysa usulsüz tebligat yazımıza bakınız.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: taahhüt tutanağı veya taksitlendirme sözleşmesi ve tarihi, taahhüdün hangi tarihte ve hangi taksitte ihlal edildiği, ödeme dekontları ve icra veznesine yatan tutarlar, takip dosyasının esas numarası ve takibin yapıldığı icra dairesi, alacak miktarı, şikâyet dilekçesi tebliğ edilmişse tebliğ tarihi, ve nafaka dosyasıysa nafaka kararı ile varsa kaldırma/azaltma davasının dosya bilgileri.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: taahhüdün m.111/2'deki dört şartı taşıyıp taşımadığı, ihlalin makbul bir sebebe dayanıp dayanmadığı, m.347'deki üç aylık ve bir yıllık sürelerin şikâyet tarihine göre durumu, m.348 uyarınca yetkili icra mahkemesinin doğru seçilip seçilmediği, alacak tutarı bakımından m.354/4'teki asgari ücret eşiğinin uygulanabilirliği, ödeme veya feragat yoluyla m.354/1'deki düşme sonucunun sağlanabilirliği, nafaka dosyasında m.344/2 uyarınca uygulamanın davanın sonuna bırakılmasını gerektiren somut sebeplerin bulunup bulunmadığı, ve tüzel kişi borçluda m.345 uyarınca fiili kimin yaptığının tespiti.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil taahhüdün geçerliliği ile şikâyet süresinin hesaplanmasıdır; m.111'in dört şartından biri eksikse tartışma esasa hiç gelmeyebilir.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun, ödeme şartını makbul bir sebep olmaksızın ihlal eden borçlu hakkında üç aya kadar tazyik hapsine karar verileceğini açıkça yazmaktadır.
