Sığınağın nereye yapılacağı, hangi alan hesabına gireceği ve barışta nasıl kullanılabileceği, Sığınak Yönetmeliğinin 7 Kasım 2025'te yeniden yazılan maddelerinde düzenlenir. Yeni metin, sığınağı bahçeye ve hatta yapı yaklaşma mesafesi içine taşıyan bir esneklik getirirken emsal ve taban alanı hesabındaki durumunu da açıkça belirler. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
Sığınak zorunluluğunun hangi yapılarda doğduğu ve alan hesabı ayrı konulardır; eşikler için sığınak zorunluluğu hangi binada aranır, ölçüler için sığınak alanı ve kişi sayısı hesabı okunmalıdır.
İki sınıflandırma
| Ayrım | Türler |
|---|---|
| Mülkiyet ve kullanıma göre | Özel sığınaklar: şahıs, tüzel kişilik veya kamuya ait bina ve tesislerin kullanıcıları için yapılanlar · Genel sığınaklar: halkın toplu kullanımına yönelik, mevcut yapılarda bu amaçla hazırlanmış olan veya devlet eliyle yapılan, koordinasyonu AFAD tarafından sağlanacak olanlar |
| Kullanma amacına göre | Basınç sığınakları: nükleer silahların ani ve kalıntı etkileriyle konvansiyonel silahların tesirlerine, kimyasal ve biyolojik harp maddelerine karşı korunmak ve harekât güvenliğini sağlamak amacıyla Devlet tarafından inşa edilenler · Serpinti sığınakları: radyoaktif serpinti etkilerine, kimyasal ve biyolojik harp maddelerine, nükleer silahların zayıflamış basınç ve ısı tesirlerine, konvansiyonel silahların parça tesirlerine karşı korunma sağlayan, özel ya da genel şekilde yapılanlar |
Bina sahiplerini ilgilendiren tür serpinti sığınağıdır: basınç sığınakları yalnız Devlet tarafından inşa edilir. Serpinti sığınakları ise hem özel hem genel olabilir.
İki sınıflandırma birbirinden bağımsızdır ve kesişir: bir sığınak aynı anda hem özel hem serpinti sığınağı olabilir. Bina projelerinde karşılaşılan tür de budur. Genel sığınakların koordinasyonu ise Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığına bırakılmıştır.
🔑 Sığınak nereye yapılır: üç kademe
| Kademe | Yer |
|---|---|
| Birinci öncelik | Bina ve tesislerin en alt bodrum katlarında ya da toprağa oturan kısımlarında veya bina içinde |
| İkinci kademe | Bina içinde mümkün olmadığı takdirde, uygulama imar planı ya da planda hüküm yoksa Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ile belirlenen yapı yaklaşma mesafesine aykırı olmamak kaydıyla bahçelerde; toprağın yapısına göre yer üstünde veya tamamen ya da kısmen yeraltında |
| 🔑 Üçüncü imkân | Tamamen toprağın altında kalmak koşuluyla, parselin yol cepheleri hariç yan ve arka bahçe yapı yaklaşma mesafeleri içinde de, bitişik parseldeki yapıları hiçbir şekilde etkilememek koşuluyla sığınak yapılabilir |
Üçüncü kademe, sığınağa yapı yaklaşma mesafesi içinde yer verilmesine izin verir — bu, imar mevzuatında ender rastlanan bir esnekliktir. Üç şart birlikte aranır: tamamen gömülü olmak, yol cephelerinde olmamak ve bitişik parseldeki yapıları hiçbir şekilde etkilememek.
Bahçe mesafelerinde zemin altında yapılabilecekler imar mevzuatında da sayılır; zorunlu miktardaki sığınaklar bu listede yer alır. Listenin bütünü için bahçe mesafesinde yapılabilecekler okunmalıdır.
🔑 Ön bahçe altındaki otopark sığınak olarak kullanılabilir
İmar mevzuatı uyarınca ön bahçe altında yer alan otoparklar, sığınak vasfında yapılmış ise sığınak olarak kullanılabilir.
Bu tek cümle, iki mevzuatı birleştirir. İmar mevzuatı ön bahçe altında — parsel sınırına 3.00 metreden fazla yaklaşmamak kaydıyla — otopark yapılmasına izin verir; Sığınak Yönetmeliği ise bu otoparkın sığınak vasfında yapılmışsa sığınak yerine geçmesini kabul eder. Ön bahçe altı otoparkının kendi şartları için bahçe mesafesinde yapılabilecekler, otopark ihtiyacının hesabı için otopark bahçeye yapılabilir mi okunmalıdır.
🔴 Emsal ve TAKS
| Konum | TAKS hesabı | Emsal hesabı |
|---|---|---|
| Yer üstünde veya kısmen yeraltında yapılan serpinti sığınakları | Dâhil edilir | Dâhil değildir |
| Ana yapıdan ayrı, tamamen toprağın altında kalanlar | Dâhil edilmez | Dâhil değildir |
Emsal tarafındaki kural mutlaktır: sığınaklar emsal hesabına dâhil değildir. Taban alanı tarafında ise ayrım gömülülüğe bağlanmıştır — yer üstünde veya kısmen gömülü bir sığınak TAKS'ı tüketirken, ana yapıdan ayrı ve tamamen gömülü olan tüketmez.
Bu iki satır, sığınağın konumuna ilişkin kararı doğrudan etkiler: TAKS baskısı altındaki parsellerde çözüm, sığınağı ana yapıdan ayrı ve tamamen gömülü olarak bahçede kurmaktır. Emsal harici alanların genel listesi ve %30 tavanı için pergola ve süs havuzunda %20 kuralı okunmalıdır.
Konum tercihinin sonuçları
| Konum | TAKS | Emsal | Barışta kullanım | Not |
|---|---|---|---|---|
| Bina içi — en alt bodrum | Bina zaten TAKS'ta | Girmez | Ortak alan amaçlarıyla mümkün | Birinci öncelik |
| Bahçede, yer üstünde | Girer | Girmez | Mümkün | Toprağın yapısı elverişsizse |
| Bahçede, kısmen gömülü | Girer | Girmez | Mümkün | — |
| Bahçede, ana yapıdan ayrı ve tamamen gömülü | Girmez | Girmez | Mümkün | Yaklaşma mesafesi içinde de yapılabilir |
| Ön bahçe altı otoparkı | Otoparkın kendi rejimi | Girmez | — | Sığınak vasfındaysa sığınak sayılır |
Tablo, konum tercihinin yalnız yerleşim değil alan hesabı kararı olduğunu gösterir. Dördüncü satır, taban alanı baskısı altındaki parsellerde tek çözüm olabilir: ana yapıdan ayrı, tamamen gömülü bir bahçe sığınağı hem TAKS'ı hem emsali tüketmez ve üstelik yan-arka yaklaşma mesafesi içine yerleştirilebilir.
Kritik birimlerde eşiksiz zorunluluk
Yönetmelik, muafiyet listesinin dışına çıkan bir kural daha koyar: tüm kurumlar, acil durum, harp ve kriz anında kullanılmak üzere, kesintisiz hizmet vermesi gereken kritik önemdeki birimlerine metrekare ve kullanıcı sayısı dikkate almaksızın sığınak yapar.
Bu cümlede ne alan ne kullanıcı eşiği vardır; ölçüt tamamen işlevseldir — birimin kriz anında kesintisiz hizmet vermesi gerekip gerekmediği.
Ayrıca gizlilik arz eden yapılar için ayrı bir rejim öngörülmüştür: Devletin güvenliği ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin harekât, eğitim ve savunması bakımından gizlilik arz eden yapılarda Millî Savunma Bakanlığınca; Sahil Güvenlik, Jandarma ve Emniyet yapılarında ile AFAD'ca gerekli görülen sivil savunma idare merkezlerinde İçişleri Bakanlığınca; Kıyı Emniyeti yapılarında Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca; nükleer enerji ve savunma sanayii tesisleri gibi kritik ve stratejik yapılarda ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca belirlenecek koşullarda uygulama yapılır. Bu sığınakların ihtiyaç tespiti, yer tayini, inşa süreçleri ve koordinasyonu ilgili kurumlarınca yürütülür.
🔑 Barışta başka amaçla kullanım: beşte dört kararı
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Nisap | Kat malikleri kurulunun beşte dört kararı |
| Kim izin verir | İlgili idare |
| Bildirim | Valiliğe (İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü) bildirimde bulunmak üzere |
| Sınır 1 | Bina veya tesisin işletme veya kullanma bütünlüğünü bozmamak |
| 🔴 Sınır 2 | Sığınağın fonksiyon ve kullanımını engelleyici geçici veya kalıcı herhangi bir imalat yapılmaması |
| Sınır 3 | Kullanım, ortak alanlar kapsamında kalan başka amaçlarla sınırlıdır |
| 🔴 Sınır 4 | Gerektiği anda sığınak olarak kullanılabilmesi için Yönetmelikte belirtilen sığınak özelliklerinin kaybedilmemesi gerekir |
Barışta kullanım bir hak değil, şartlı bir izindir. En kritik şart ikinci sıradadır: sığınağın işlevini engelleyecek hiçbir imalat yapılamaz — bölme duvarı, sabit dolap, kapatılmış havalandırma menfezi gibi müdahaleler bu kapsamdadır. Kullanım da bağımsız bölüme dönüştürmeye değil, ortak alan niteliğindeki amaçlara açıktır. Depo, hobi alanı veya toplantı mekânı gibi kullanımlar bu çerçeveye girebilir; bir bağımsız bölüme eklenti yapılması ya da kiraya verilerek ticari kullanıma açılması giremez.
İzin zinciri de üç halkalıdır: kat malikleri kurulu kararı, ilgili idarenin izni ve valiliğe bildirim. Üçünden biri eksikse kullanım hukuka uygun değildir.
Beşte dörtlük nisap, kat mülkiyeti hukukundaki ortak yer müdahalelerinde aranan nisapla aynıdır; sığınağın ortak alan niteliği bu tercihin gerekçesidir.
🔑 Konutta otopark sığınak niteliğindeyse
Konutlarda otoparkların, Yönetmelik gereğince zorunlu tutulan ihtiyacı karşılaması ve sığınak niteliğinde inşa edilmiş olması hâlinde, bunun dışında sığınak yeri ayırma şartı aranmaz.
Bu hüküm, konut projelerinde iki zorunluluğu tek hacimde birleştirir. Ancak iki şart birlikte aranır: otopark zorunlu otopark ihtiyacını karşılamalı ve sığınak niteliğinde inşa edilmiş olmalıdır. Yönetmelik ayrıca bir kaydı da açıkça yazar: bu uygulama, yapı ve tesislerde ayrılması zorunlu ortak alanların ayrıca ayrılması zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Öncelik | Sığınak önce en alt bodrum veya toprağa oturan kısımda mı arandı |
| Bahçe | Bina içinde çözülemiyorsa bahçe çözümü yapı yaklaşma mesafesine uygun mu |
| Yaklaşma mesafesi içi | Tamamen gömülü mü; yol cephesinde mi; bitişik parseldeki yapıları etkiliyor mu |
| Ön bahçe otoparkı | Otopark sığınak vasfında yapılmış mı |
| TAKS | Sığınak yer üstünde veya kısmen gömülü mü; ana yapıdan ayrı ve tamamen gömülü mü |
| Emsal | Sığınak alanı emsale katılmış mı |
| Kritik birim | Kriz anında kesintisiz hizmet gereken birim var mı |
| Barışta kullanım | Beşte dört kararı, idare izni ve valiliğe bildirim tamam mı; engelleyici imalat var mı |
| Konut otoparkı | Otopark hem zorunlu ihtiyacı karşılıyor hem sığınak niteliğinde mi |
Maddelerin bütünü, sığınağı imar hesaplarının dışına çıkarıp — emsale girmemesi, tamamen gömülüyse TAKS'a da girmemesi — buna karşılık konumunu ve barıştaki kullanımını sıkı şartlara bağlıyor. Proje tarafındaki asıl karar, sığınağın ana yapı içinde mi yoksa ayrı ve tamamen gömülü olarak bahçede mi çözüleceğidir; bu tercih hem alan hesabını hem de sonraki kullanım imkânlarını belirler.
