Otopark ihtiyacının bina içinde veya parselinde karşılanması kuraldır; ancak "parselinde" ifadesi bahçenin serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmez. Bahçe mesafeleri, Yönetmelikte sayılan istisnalar dışında otopark olarak kullanılamaz. Otopark Yönetmeliğinin 5 inci maddesi bu istisnaları kademeli olarak açar ve her kademe kendi ölçüsüyle gelir. Maddenin bugünkü hâli büyük ölçüde 25 Mart 2021 değişikliğiyle yazılmıştır. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
Birinci kademe: bodrum ve zemin altı
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| Konum | Bodrum katlar; tamamen tabii veya tesviye edilmiş zemin altında kalmak kaydıyla |
| Yeşil örtü | Üzeri ilgili ulusal ya da uluslararası standartlara göre ve asgari 30 cm toprak örtüsüyle yeşillendirilerek bahçe vasfının ortadan kaldırılmaması |
| Kapsam | Binaların arka ve yan bahçe altlarının tamamında |
| Ön bahçe altı | Gereken durumlarda idarenin uygun görmesi hâlinde, parsel sınırına 3 metreden fazla yaklaşmamak üzere ön bahçe zemini altında |
| Alternatif | Yeşil dokuya uygun ve su geçirimli malzeme kullanılmak ve bahçe vasfı ortadan kaldırılmamak kaydıyla bina arka ve yan bahçelerinde |
"Asgari 30 cm toprak örtüsü" ölçüsü 25 Mart 2021'de eklenmiştir ve peyzaj projesini doğrudan bağlar: bodrum otoparkın üstü, bu kalınlıkta bir toprak örtüsünü taşıyacak şekilde tasarlanmalıdır. Bahçedeki diğer yapıların emsal ve taban alanı rejimi için pergola ve süs havuzunda %20 kuralı ayrıca okunmalıdır.
Giriş, rampa ve geçiş ölçüleri
| Kural | İçerik |
|---|---|
| Giriş çıkış | Ön bahçe mesafesi içinden de sağlanabilir |
| 🔴 Rampa | Otopark rampası parsel sınırı dışından başlatılamaz |
| Arka bahçede otopark şartı | Yan bahçenin en az 3,00 metre olması veya bina içinden en az 2,75 metre genişliğinde geçiş yolu düzenlenmesi |
| Yan bahçede de otopark yapılacaksa | Tesis edilecek otopark yeri haricinde en az 3,00 metre yan bahçe kalması sağlanır |
| Ortak otopark uygulaması | En az 3,00 metre eninde geçiş yolu sağlanır |
Dördüncü satır 2021'de değişmiştir: önceki metin yan bahçe mesafesine 2,50 metre ilave edilmesini ararken, bugünkü metin otopark yeri dışında en az 3,00 metre yan bahçe kalmasını arar. Ölçü büyümüş ve hesabın mantığı değişmiştir.
İkinci kademe: ön bahçe ve villa istisnası
Bodrum, zemin altı, arka ve yan bahçelerde yeterli otopark teşkil edilemiyorsa ön bahçe devreye girer — ama dar bir çerçevede ve idarenin takdiriyle.
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| Şart | 5,00 metreden fazla ön bahçe mesafesi olan yerlerde |
| Malzeme | Yeşil dokuya uygun ve su geçirimli malzeme |
| Alan | Bina cephesinden itibaren 2 metre dışında kalan kısım |
| Engel yasağı | Bina girişine ve varsa yaya kaldırımı sürekliliğine engel olmayacak şekilde |
| Karar | Düzenleme hususunda idareler yetkilidir |
🔑 Tek bağımsız bölümlü (villa gibi) müstakil konut binaları için ayrı ve çok daha geniş bir imkân vardır: varsa yaya kaldırımı sürekliliğini engellememek ve ilgili idare onayı alınmak kaydıyla tüm bahçeler, bu ölçülerle sınırlı olmaksızın açık otopark alanı olarak düzenlenebilir. Bu cümlenin ilk hâli 31 Mayıs 2019'da "parsel sınırından 2 metre geri çekilmek" ölçüsüyle eklenmiş, 25 Mart 2021'de bugünkü geniş hâline getirilmiştir.
Mekanik otopark ve taşıt asansörü
Bahçe yetmediğinde üçüncü yol mekanik çözümlerdir. 31 Mayıs 2019'da yeniden yazılan bent, bunu altı şarta bağlar.
| Şart | İçerik |
|---|---|
| Kimler | Mevcut yapılarda ilave otopark yapmak isteyen parsel malikleri ile (b), (c) ve (ç) bentlerine göre ihtiyacını karşılayamadığı idarece tespit edilen yeni yapılar |
| Ticari kullanım | Ticari amaçla işletilmemek |
| Kat mülkiyeti | 634 sayılı Kanun uyarınca muvafakat alınmak |
| Etkilenen malik | Ayrıca değişiklikten etkilenen bağımsız bölüm malikinin muvafakati alınmak |
| Yapısal | Taşıyıcı sistemi olumsuz etkilememek |
| Ölçü | Arka bahçede binalara 2 metreden fazla yaklaşmamak; arka bahçe mesafesi içinde zemin kat yüksekliğini, arka bahçe mesafesi dışında bina yüksekliğini aşmamak |
Dördüncü satır, kat mülkiyetli yapılarda genel muvafakatin yetmediğini gösterir: doğrudan etkilenen bağımsız bölüm malikinin ayrıca rızası aranır.
Taşıt asansörü kullanılan otoparklarda iki ek yükümlülük vardır: yedek elektrik jeneratörü bulundurulması ve yapı kullanma izni aşamasında asansörlerin ilgili idarenin yetkili birimlerince çalışıp çalışmadığının denetlenmesi. İzin bu denetime göre verilir.
Ticari otopark, sığınak ve komşu parsel
| Konu | Kural |
|---|---|
| Ticari amaçlı otopark | Ticaret alanları, ticaretin yapılabildiği karma kullanımlar ile ticaretin yapılabildiği konut alanlarında; binanın ihtiyacı olan otoparkı parsel veya bina bünyesinde karşılamak, otopark dışında hiçbir kullanım getirmemek ve bahçe mesafelerini korumak şartıyla, bağımsız bölüm olarak bodrum katlarda ve girişi zemin kattan da olabilen ticari amaçlı otoparklar yapılabilir |
| Sığınak | İlgili mevzuat gereğince serpinti sığınağı olarak ayrılmış bölümler, barış zamanında ilave otopark olarak kullanılabilir; ancak binanın ihtiyacı olan otopark mahallerinin ayrı ayrı düzenlenmesi zorunludur ve tasdikli mimari projenin giriş-çıkış ile park etme düzeni açısından uygun olması gerekir |
| Komşu parsel zorunluluğu | Toplu konut inşaatları, sanayi ve depolama tesisleri, kamu kurum ve kuruluşları, halkın toplu kullanımına açık alışveriş merkezleri, sinema, tiyatro gibi yapılar, ağız diş sağlığı merkezleri ve hastaneler, oteller, stadyum ve kapalı spor tesisleri, üniversiteler ve düğün salonlarında; otopark ihtiyacının bina bünyesinde ya da parselinde karşılanması mümkün değilse komşu parselde karşılanması zorunludur |
| Plan hükmü yasağı | Otopark Yönetmeliği kapsamındaki yerleşmelerin imar planlarında, bu Yönetmeliğin uygulanamayacağına dair hüküm getirilemez |
Sığınak satırındaki ayrım kritiktir: sığınak ilave otoparktır, zorunlu otopark sayısının yerine geçmez. Son satır ise plan yoluyla yönetmelikten kaçışı kapatır.
Elektrikli araç kotaları: %5 ve %10
25 Mart 2021 değişikliği, otoparklara iki ayrı elektrikli araç kotası getirdi. İkisi de geçiş dönemiyle yumuşatılmış, geçiş dönemi ise 1 Ocak 2023'te sona ermiştir.
| Kapsam | Bugünkü kural | 1/1/2023'e kadar uygulanan |
|---|---|---|
| Yeni yapılacak yapılar (m.5) | Zorunlu otopark adedi 20 ve üzeri olanlarda, zorunlu otopark alanlarının 1 adetten az olmamak üzere en az %5'i, ilgili standartlara göre şarj ünitesi dâhil elektrikli araçlara uygun düzenlenir | %2 |
| Bölge ve genel otoparklar ile AVM otoparkları (m.6) | En az %10 oranında otopark yerinin, ilgili standartlara göre elektrikli araçlara uygun (şarj ünitesi dâhil) düzenlenmesi | %5 |
| Hızlı şarj | 30.000 m²'den büyük AVM'lerde kurulacak şarj ünitelerinden en az biri, 70.000 m²'den büyük AVM'lerde en az ikisi ilgili standartlara göre hızlı şarj kapasitesine sahip olmalı | Aranmazdı |
Kotalar taban niteliğindedir: ihtiyaca göre elektrikli araç otopark yeri sayısının artırılması hususunda idarelerce karar alınabilir. Şarj tesisatının ruhsat tarafındaki muafiyeti ise ayrı bir düzenlemededir; site ve apartmanların ortak otopark alanlarında şarj ünitesi kurulumu için zaruri elektrik tesisatı 11 Mart 2025'ten beri ruhsata tabi değildir. Ayrıntısı için ruhsat gerekmeyen inşai faaliyetler okunmalıdır.
Bölge ve genel otoparklarda iki yenilik
Aynı değişiklik, bölge ve genel otoparklara ilişkin maddeye de iki hüküm ekledi.
| Hüküm | İçerik |
|---|---|
| Plan esnekliği | Uygulama imar planlarında, bölgenin ihtiyacına yönelik otopark, cep otoparkı, yol boyu otopark, durak cebi gibi alanları artırıcı fonksiyonlar ayrılabilir ve bu fonksiyonların konulması nazım imar planında değişiklik gerektirmez |
| Büyükşehir | Büyükşehir belediyesi kapsamındaki yerlerde genel otoparkların yapım, bakım ve işletilmesine ilişkin usul ve esaslar büyükşehir belediyelerince belirlenir |
İlk satır uygulamada hızlandırıcıdır: cep otoparkı veya yol boyu otopark eklemek için nazım plan değişikliği beklenmez.
Bölge ve genel otoparklar nerede, nasıl yapılır
Parselde çözülemeyen ihtiyacın gideceği yer bölge ve genel otoparklardır; bunların yapımı da ayrı bir maddede düzenlenmiştir.
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Yer ve biçim | İmar planlarında bu kullanımlara ayrılan yerlerde ve plan esaslarına uygun olarak yer üstünde veya altında, açık, kapalı veya çok katlı olarak, gerektiğinde mekanik sistemler de kullanılarak yapılır |
| Mekanik sistem | Bölge otoparklarında mekanik sistem kullanılırsa, sistemler teknik ve mekanik ihtiyaçlar göz önünde bulundurularak ilgili idarelerin uygun görüşü doğrultusunda ilgili standartlara göre yapılır ve bu kısımlarda Yönetmelikte belirlenen ölçülere uyulmayabilir |
| İşletme | Valilik veya belediyelerce yaptırılan bölge ve genel otoparkların denetim, bakım, onarım ve işletilmesi valilik veya belediyelere aittir; bu hizmetler için alınacak ücret valilik veya belediyelerce tespit edilir |
| Devir | Bölge ve genel otoparkların yapımı, bakımı, onarımı ve işletilmesi üçüncü şahıslara verilebilir |
Dördüncü satır, belediyelerin otopark işletmesini özel sektöre devretmesinin yönetmelikteki dayanağıdır; sözleşmenin türü ve süre tavanları ise başka bir mevzuatın konusudur ve belediyeyle uzun vadeli iş: imtiyaz mı, hizmet alımı mı başlığı altında incelenmiştir.
Yönetmelik ayrıca, kamusal alanların altını otoparka açan bir hüküm içerir. Ana arter yollarda cadde altı, imar mevzuatının izin verdiği meydan, yeşil saha ve parklar ile ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca uygun görülen, bu kuruluşlara ait veya tahsisli taşınmazların bahçelerinde; tamamen tabii veya tesviye edilmiş zemin altında kalan kısımlarda bölge ve genel otopark yapılabilir. Şartlar sayılıdır: otopark giriş ve çıkışlarında can ve mal güvenliğinin sağlanması, giriş-çıkışların bu alanların kendi giriş-çıkışlarından ayrı olması ve kullanımını etkilememesi, mevcut ağaç dokusunun dikkate alınması, korunması gerekli ağaçlara hiçbir şekilde zarar verilmemesi ve ağaçlandırma ile bitkilendirme için yeterli derinlikte toprak örtüsü bırakılması. Yer altı otoparkları her durumda trafik tedbirleri alınarak ve yerel trafik etütleri yaptırılmak kaydıyla yapılır.
Millî Eğitim Bakanlığına bağlı eğitim tesis alanları bakımından 31 Mayıs 2018'de bir değişiklik yapılmıştır: bu alanlar kapsam dışında bırakılmak yerine, düzenleme ve onaylar Millî Eğitim Bakanlığına ait olmak üzere kapsama alınmıştır.
Şehir merkezine araç girişini azaltmaya yönelik üçüncü tür ise park et-devam et otoparklarıdır: şehrin merkezî alanları dışında, çeperlerdeki ana toplu taşıma istasyonu, durak ya da aktarma noktalarına idaresince belirlenecek yürüme mesafesi içinde tesis edilir ve büyükşehir belediyelerince yapılması zorunlu olan ulaşım ana planlarında gerekli detaylarıyla gösterilir. Bu alanlara yalnızca binek taşıtlar, hafif ticari araçlar, motosiklet ve bisikletler park edebilir.
Kontrol listesi
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Sıra | Bodrum ve zemin altı tüketilmeden bahçeye çıkılmış mı |
| Toprak örtüsü | Bodrum otopark üstünde asgari 30 cm toprak örtüsü öngörülmüş mü |
| Ön bahçe | Ön bahçe mesafesi 5,00 metreden fazla mı; bina cephesinden 2 metre bırakılmış mı |
| Geçiş | Arka bahçe otoparkı için yan bahçe 3,00 m veya bina içi geçiş 2,75 m sağlanıyor mu |
| Muvafakat | Mekanik otoparkta 634 muvafakati ve etkilenen bağımsız bölüm malikinin rızası alınmış mı |
| Şarj | Zorunlu otopark 20 ve üzeriyse %5 kota; AVM ise %10 ve hızlı şarj şartı sağlanıyor mu |
Listedeki son satır yeni projelerde en sık atlanan kalemdir; kota ruhsat aşamasında projede gösterilmelidir.
