Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 5 Mart 2026 değişikliği, karar türlerini yeniden kurmanın yanında projenin el değiştirmesini de baştan düzenledi. Yeni metin devri, unvan değişikliğini ve muafiyetleri ayrı ayrı ele alıyor. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
Karar türlerinin yeniden belirlenmesi ve süreler için ÇED karar türleri ve beş yıllık süre okunmalıdır.
🔑 Proje devri: 90 takvim günü
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Ne zaman | Proje sahibinin herhangi bir nedenle değişmesi durumunda |
| Kim sunar | Projenin yeni sahibi |
| Süre | 90 takvim günü içinde |
| Nereye | İlgili il müdürlüğüne |
| Sunulacak belge | İçerik |
|---|---|
| Devre konu bilgi ve belgeler | Devir sözleşmesi (noter veya ilgili idaresince onaylı), tapu senedi, ilgili idaresince onaylı icra/ihale sonuç belgeleri ve benzeri |
| Taahhütname | Nihai ÇED raporu / proje tanıtım dosyası ve eklerinin projenin yeni sahibinin taahhüdü altında olduğunu belirten taahhütname |
| İmza | Taahhüdü imzalayan yetkilinin noter onaylı imza sirküleri |
| Sicil | Onaylı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi |
🔴 En kritik hüküm sonuç cümlesindedir: devir tarihinden itibaren projenin önceki sahibinin taahhüt ve yükümlülükleri, başka bir işleme gerek kalmaksızın projenin yeni sahibi tarafından üstlenilmiş sayılır.
Bu, devralan için doğrudan bir risk kalemi yaratır. ÇED raporundaki bütün taahhütler — emisyon sınırları, izleme yükümlülükleri, kurum görüşlerindeki şartlar — devirle birlikte otomatik olarak yeni sahibe geçer. Devrin yapıldığı an ile belgelerin sunulduğu an farklı olsa bile, yükümlülük devir tarihinden itibaren işler.
Uygulamada bunun anlamı şudur: bir tesisi veya projeyi devralmadan önce nihai ÇED raporu ve ekleri ile komisyon üyesi kurum görüşlerindeki taahhütler incelenmelidir; bunlar devir sözleşmesinde ayrıca kararlaştırılmasa da devralana geçer.
Hükmün "başka bir işleme gerek kalmaksızın" ifadesi de bu sonucu pekiştirir: idarenin ayrı bir devir onayı ya da tarafların ayrı bir üstlenme beyanı aranmaz. 90 takvim günlük süre, yükümlülüğün geçmesi için değil bildirim için öngörülmüştür; yükümlülük zaten devir tarihinde geçmiştir.
Enerji ve altyapı yatırımlarında ÇED kararının izin zinciriyle ilişkisi için RES ve GES'te orman izni okunmalıdır.
Unvan değişikliği
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Sunulacak | Unvan değişikliğiyle ilgili bilgi ve belgelerin (Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ve benzeri) onaylı sureti |
| Ek belge | Yeni unvan kapsamında yeniden düzenlenen taahhütname |
| İmza | Taahhüdü imzalayan yetkilinin noter onaylı imza sirküleri |
| Süre | 90 takvim günü içinde ilgili il müdürlüğüne |
| Sonuç | Projeye ait tüm taahhüt ve yükümlülükler, unvan değişikliği tarihinden itibaren başka bir işleme gerek kalmaksızın üstlenilmiş sayılır |
Unvan değişikliği ile devir arasındaki fark, tüzel kişiliğin değişip değişmemesidir. Unvan değişikliğinde taraf aynı kalır; buna karşılık taahhütname yeni unvanla yeniden düzenlenir. Süre her iki hâlde de 90 takvim günüdür.
Bir başka ortak nokta da yükümlülüğün geçiş anıdır: devirde devir tarihi, unvan değişikliğinde unvan değişikliği tarihi esas alınır. Her ikisinde de belgelerin sunulması bu sonucu doğuran değil, kayda geçiren işlemdir.
Değerlendirme: yerinde inceleme
Proje sahibi ve/veya unvan değişikliği başvurularına ilişkin değerlendirme, yerinde incelemeyi müteakip ilgili il müdürlüğünce yapılır.
Bu cümle, devri kâğıt üzerinde bir kayıt işlemi olmaktan çıkarır: il müdürlüğü proje yerini görmeden başvuruyu sonuçlandırmaz. Yerinde inceleme, devir anındaki fiilî durumun tespiti bakımından da işlev görür.
🔑 Muafiyet listesine eklenen iki bent
| Bent | Kapsam |
|---|---|
| 🔑 (f) | Onaylı planlarda kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesi, turizm merkezi, turizm tesis alanı olarak belirlenen alanlar ile belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde kentsel yapı yoğunluğu fazla olan il ya da ilçe merkezlerinde yer alan mevcut işletmede olan turizm tesisleri ile bu tesislerde yapılacak kapasite artışlarına ilişkin projeler |
| 🔑 (g) | "ÇED Olumlu" kararı verilmiş olan ve karara esas ÇED proje alanı sınırları içerisinde, proje revizyon başvuru bedelinin ödenmesi mukabilinde, kapasite artışı olmaksızın ana ve/veya yardımcı ünitelerinde alansal revizyon planlanan projeler |
| Ek ibare | Aynı fıkranın ilgili bendine "kuraklık" eklendi |
(g) bendi pratikte en çok kullanılacak olanıdır: ÇED Olumlu kararı alınmış bir projede, proje alanı sınırları içinde kalmak ve kapasite artırmamak kaydıyla ünitelerin yerini değiştirmek için yeniden ÇED süreci işletilmez. Üç şart birlikte aranır — alan sınırı, kapasite değişmemesi ve revizyon başvuru bedelinin ödenmesi.
(f) bendi ise turizm tesislerine yöneliktir ve iki ayrı durumu kapsar: planlarda turizm amaçlı belirlenmiş alanlar ile kentsel yapı yoğunluğu fazla merkezlerdeki mevcut işletmede olan tesisler. Bendin kapsamı yalnız mevcut tesisleri değil, bunlarda yapılacak kapasite artışlarını da içerir. "Kentsel yapı yoğunluğu fazla olan il ya da ilçe merkezleri" ölçütü ise nicel bir eşiğe bağlanmamış, değerlendirmeye açık bırakılmıştır.
"Kuraklık" ibaresinin eklenmesi de listeyi genişletir; doğal afet yanında kuraklık da ilgili bendin kapsamına girer.
🔑 Eski kararların yeni rejimdeki yeri
Değişiklikle birlikte, geçmişte verilmiş kararların akıbeti de düzenlendi: 19/7/2025 tarihli ve 7554 sayılı Kanunun ilgili maddesinin yürürlük tarihinden önce, Yönetmeliğin Ek-2'sindeki liste kapsamında değerlendirilerek gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğine ilişkin karar verilmiş olup karar geçerliği devam eden projelere, Yönetmeliğin dördüncü, beşinci ve altıncı bölümlerinde "ÇED Olumlu" kararı kapsamında belirtilen hükümler uygulanır.
Bu, eski rejimde alınmış olumlu nitelikteki kararları yeni rejimin "ÇED Olumlu" kategorisine bağlar. Sonuç önemlidir: bu kararlar artık ÇED Olumlu kararına bağlanan hükümlere — izleme, denetim ve taahhütlere uyum dâhil — tabi olur.
Ayrıca geçici bir maddenin başlığı "Muafiyet hakkı olan projeler" olarak değiştirilerek muafiyet rejimi ayrı bir başlık altında toplanmıştır.
Duyarlı yöreler: içme suyu havzaları
| Değişiklik | İçerik |
|---|---|
| Değiştirilen bent | "İçme-Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmelikte belirtilen alanlar" |
| 🔑 Eklenen bent | İçme-kullanma suyu havzaları koruma alanları: içme-kullanma suyu temin edilen veya edilmesi planlanan yerüstü ve yeraltı suyu kaynaklarının tabii su toplama alanı içerisinde kalan alanlar |
Yeni tanımın iki genişletici unsuru vardır. Birincisi "edilmesi planlanan" ifadesi: hâlihazırda su temin edilmeyen ama planlanan kaynaklar da kapsama girer. İkincisi "tabii su toplama alanı" ölçütü: koruma alanı, kaynağın kendisiyle değil onu besleyen havzayla tanımlanır.
Duyarlı yöre statüsü, projenin ÇED sürecindeki değerlendirmesini doğrudan etkiler; bu nedenle tanımın genişlemesi, su havzalarına yakın yatırımlarda süreç yükünü artırır.
Süreç yönetimi
| Değişiklik | İçerik |
|---|---|
| Yerinde inceleme | İlgili fıkraya "Bakanlıkça proje yeri incelemesi yapılarak" ibaresi eklendi |
| Süre | "6 ay" ibaresi "180 takvim günü" olarak değiştirildi |
| Toplam süre | 180 takvim günlük süre, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların kullanacağı toplam süreyi ifade eder |
| 🔑 Sistem | Komisyon üyesi kurum/kuruluşlar, görüşlerini ayrıca Çevrimiçi ÇED Süreci Yönetim Sistemine de yükler |
Son satır, kurum görüşlerini yazışma dosyasından çıkarıp ortak bir sisteme taşır. Bu, hem görüşlerin izlenebilirliğini hem de sonraki denetimlerde taahhütlere erişimi kolaylaştırır. Çevre mevzuatındaki sorumluluk rejimi için çevrede faaliyetin durdurulması ve kusursuz sorumluluk okunmalıdır.
Devir ile unvan değişikliğini ayırmak
| Ölçüt | Proje devri | Unvan değişikliği |
|---|---|---|
| Ne değişir | Proje sahibi (tüzel veya gerçek kişi) | Yalnız unvan; taraf aynı kalır |
| Sunulacak belge | Devir sözleşmesi, tapu senedi, icra/ihale sonuç belgeleri, taahhütname, imza sirküleri, ticaret sicili gazetesi | Unvan değişikliği belgeleri, yeniden düzenlenen taahhütname, imza sirküleri |
| Süre | 90 takvim günü | 90 takvim günü |
| Yükümlülüğün geçiş anı | Devir tarihi | Unvan değişikliği tarihi |
| Değerlendirme | Yerinde inceleme sonrası il müdürlüğü | Yerinde inceleme sonrası il müdürlüğü |
Tablonun dördüncü satırı ikisinin ortak yanını gösterir: yükümlülük her iki hâlde de belgelerin sunulmasıyla değil, değişikliğin gerçekleştiği tarihte geçer. Bu nedenle 90 günlük süre içinde bildirim yapılmamış olması, yükümlülüğün doğmadığı anlamına gelmez — yalnız bildirim yükümlülüğünün ihlali sonucunu doğurur.
Üçüncü bir hâl de mümkündür: hem sahip hem unvan değişikliği. Metin bu ihtimali "proje sahibi ve/veya unvan değişikliği başvuruları" ifadesiyle karşılar ve değerlendirmeyi aynı usule bağlar.
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Devir | Belgeler 90 takvim günü içinde il müdürlüğüne sunuldu mu |
| Belge seti | Devir sözleşmesi onaylı mı; taahhütname ve imza sirküleri tamam mı |
| Taahhüt riski | Devralınan projedeki ÇED taahhütleri incelendi mi |
| Unvan | Taahhütname yeni unvanla yeniden düzenlendi mi |
| İnceleme | Başvuru yerinde inceleme sonrası mı değerlendirildi |
| Revizyon | Alansal revizyon proje alanı içinde ve kapasite artışı olmaksızın mı |
| Bedel | Proje revizyon başvuru bedeli ödendi mi |
| Eski karar | Geçerliği devam eden eski karar ÇED Olumlu hükümlerine mi tabi |
| Duyarlı yöre | Proje içme-kullanma suyu havzası koruma alanında mı |
Değişikliğin devir tarafındaki asıl mesajı şudur: ÇED taahhütleri projeye bağlıdır, kişiye değil. Devirle birlikte yükümlülükler kendiliğinden geçtiği için, devralan taraf için ÇED dosyası artık bir bilgi belgesi değil, doğrudan üstlenilecek bir yükümlülük listesidir.
