Sığınak Yönetmeliğinin sığınak zorunluluğunu düzenleyen maddesi 7 Kasım 2025'te bütün olarak yeniden yazıldı. Yeni metin, hangi yapıda sığınak aranmayacağını on bir bent hâlinde sayıyor ve eşikleri daire sayısı, emsal alanı, yatak sayısı ile seyirci kapasitesi üzerinden kuruyor. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
Kural, serpinti sığınaklarının bu maddede belirlenen istisnalar dışında her türlü tesis ve binada yapılacağıdır. Yani zorunluluk geneldir; aşağıdaki liste onun sınırlarını çizer. Değerlendirme onaylı yapı ruhsatı eki mimari proje üzerinden yapılır.
Sığınak, imar mevzuatında binada bulunması zorunlu birimler arasında sayılır ve bu birimler asgari ölçülerde yapılır. Sığınağın emsal ve taban alanı hesabındaki durumu ise ayrı bir konudur: sığınak alanları emsal hesabına dâhil edilmez ve bodrumdaki asgari ölçülerdeki sığınak alanı emsal harici alanlar listesinde sayılır. Bu listenin bütünü ve genel tavanı için pergola ve süs havuzunda %20 kuralı okunmalıdır.
🔑 Sığınak aranmayan yapılar
| Yapı türü | Eşik |
|---|---|
| Sadece konut kullanımlı yapılar | 10'dan az bağımsız bölüm |
| Konut dışı kullanımlı yapılar | Emsal hesabına konu alanı 1500 m²'den az |
| Resmî binalar | Emsal hesabına konu alanı 1000 m²'den az |
| Konut + konut dışı (karma) yapılar | Konut bağımsız bölüm sayısı 10'dan az ve binanın tamamının emsale konu alanı 1500 m²'den az |
| Yurt, koğuş, otel ve diğer konaklama tesisleri | Toplam yatak sayısı 50 ve daha az |
| Engelli, yaşlı, çocuk sürekli bakımevi ve yataklı sağlık tesisleri | Toplam yatak sayısı 25 ve daha az |
| Tarım ve hayvancılık yapıları (besihane, tavuk çiftliği, sera ve benzeri) | Başkaca bir kullanım içermemek kaydıyla — eşik yok, muaf |
| İmalat ve sanayi tesisleri | Emsal hesabına konu alanı 2000 m²'den az |
| Ceza infaz kurumları, tutukevleri | Yoğun güvenlik gerektiren ve önlem alınan yapılar — muaf |
| Tamamı Yönetmelikteki ölçü ve standartlarda yapılmış yapılar | Muaf |
| Yerüstü otopark yapıları, açık ve kapalı pazar yerleri, depo, antrepo, akaryakıt ve LPG istasyonları | Muaf |
| Stadyum ve benzeri açık ve kapalı spor tesisleri | 5000 kişiden az seyirci kapasitesi |
Karma kullanımlı yapılardaki eşik özellikle dikkat ister: iki şart birlikte aranır. Konut sayısı 10'un altında olsa bile binanın tamamının emsale konu alanı 1500 m²'yi aşıyorsa muafiyet işlemez.
Konaklama ve bakım tesislerindeki ayrım da nettir: otel ve yurt için eşik 50 yatak, bakımevi ve yataklı sağlık tesisi için 25 yataktır. Daha kırılgan kullanıcı grubunu barındıran yapılarda eşik yarıya iner.
Muafiyet listesindeki bazı kalemlerde ise eşik hiç yoktur; kullanım türü tek başına muafiyet doğurur. Tarım ve hayvancılık yapıları (besihane, tavuk çiftliği, sera ve benzeri), ceza infaz kurumları ve tutukevleri, yerüstü otopark yapıları, pazar yerleri, depo ve antrepolar ile akaryakıt ve LPG istasyonları bu gruptadır. Akaryakıt ve LPG istasyonlarının imar tarafındaki kendi ölçü rejimi için akaryakıt istasyonu parsel ölçüsü ve kat sınırı okunmalıdır.
Tarım yapılarındaki muafiyetin bir kaydı vardır: yapı başkaca bir kullanım içermemelidir. İçinde idari birim veya konut bulunan bir tarımsal tesis bu muafiyetten yararlanamaz.
Stadyumlar: 5000 seyirci eşiği ve mevcut yapılar
| Durum | Kural |
|---|---|
| 5000 kişiden az seyirci kapasitesi | Sığınak yapma zorunluluğu aranmaz |
| Yeni yapılacak 5000 kişi ve üzeri stadyum ve kapalı spor tesisleri | Sığınak aranır |
| 🔑 Mevcut 5000 kişi ve üzeri stadyumlar | Bodrum katları varsa, sığınak olarak kullanılabilecek rezerv alanlar tespit edilerek sığınak olarak düzenlenir |
Üçüncü satır, yükümlülüğü mevcut yapı stokuna da taşır — ama yeni inşaat gerektirmeyen bir biçimde: mevcut bodrum katlarında rezerv alan tespiti yapılır ve bu alanlar sığınak olarak düzenlenir.
🔑 Salon alanlarının hesaptan düşülmesi
Alışveriş merkezi ya da kültür merkezi gibi binaların içerisinde yer alan sinema, tiyatro, konferans salonu ve benzeri kullanımlar, binanın bodrum katında sığınak vasfına uygun şekilde projelendirilmişse, bu kullanımların alanları binanın zorunlu sığınak ihtiyacı hesabından düşülür.
Bu hüküm, büyük yapılarda sığınak alanını ikinci kez üretme yükünü kaldırır. Şartı iki tanedir: kullanım bodrum katında olmalı ve sığınak vasfına uygun projelendirilmelidir. Sinema salonunun bodrumda olması tek başına yetmez; sığınak standartlarını sağlaması gerekir.
Düşüm alan üzerinden yapılır: salonun alanı, binanın zorunlu sığınak ihtiyacından çıkarılır. Bu, alışveriş merkezlerinde sığınak ihtiyacının önemli bir bölümünün zaten mevcut kullanımlarla karşılanabileceği anlamına gelir. Alışveriş merkezlerinin imar tarafındaki ölçü rejimi ve tuvalet hesabı için pasaj ölçüleri ve tuvalet sayısı hesabı okunmalıdır.
Bir parselde birden fazla bina
| Durum | Kural |
|---|---|
| Hesap | Bir imar parselinde aynı veya farklı kullanım kararını haiz birden fazla bina bulunması durumunda, sığınak hesabı her bina için ayrı ayrı yapılır |
| 🔑 Ortak sığınak | Sığınak gerektirdiği tespit olunan her yapı için ayrı sığınak yeri ayrılabileceği gibi, toplam ihtiyacı karşılayacak büyüklükten az olmamak kaydıyla parselde ortak bir veya birden fazla sığınak yapılabilir |
| Toplu yapı | Uygulama imar planı kararı ile toplu yapı kapsamına alınan ve ortak kat mülkiyeti kurulan birbirine bitişik parsellerde, toplam ihtiyacı karşılayacak büyüklükte tek bir serpinti sığınağı yapılabilir |
| 🔴 Kayıt | Bu yapılarda, her parselde sığınak incelemesi yapılıp sığınak yeri tespit ve tahsis olunmadıkça kat mülkiyeti bozulamaz, yeni yapı ruhsatı düzenlenemez |
Hesabın bina bazında, çözümün ise parsel bazında olabilmesi önemli bir esnekliktir: her blok için ayrı sığınak yapmak zorunlu değildir, toplam ihtiyaç tek bir hacimde karşılanabilir.
Toplu yapıdaki son satır ise bir kilit kurar: tek sığınakla çözülen bitişik parsellerde, her parselde ayrı inceleme ve tahsis yapılmadan kat mülkiyeti bozulamaz ve yeni ruhsat düzenlenemez. Bu, ortak sığınağın sonradan bir parselin tasarrufuyla işlevsiz kalmasını engeller.
Sığınağın bahçede yapılabilmesi hâlinde bahçe mesafeleri rejimi de devreye girer: zorunlu miktardaki sığınaklar, zemin altında kalmak ve parsel sınırları dışına taşmamak kaydıyla yan ve arka bahçe mesafelerinde yapılabilir. Bahçe mesafesinde yapılabileceklerin tam listesi için bahçe mesafesinde yapılabilecekler okunmalıdır.
Sanayi tesislerinde il idare kurulu kararı
Emsal hesabına konu alanı 2000 m² ve üzerinde olan imalat ve sanayi tesislerinin doğrudan üretimle ilgili yapılarının hangilerinde sığınak yeri aranıp aranmayacağına ilişkin genel kurallar, il idare kurullarınca karar altına alınır ve kararın bir örneği uygulanmak üzere ilgili idarelere gönderilir.
Kararda üç ölçüt sayılmıştır: ilin konumu, bölgenin özelliği ve tesislerin ülke ve bölge açısından stratejik önemi. Yani 2000 m² eşiğini aşan sanayi tesislerinde zorunluluk otomatik değildir; il idare kurulunun genel kuralları belirleyicidir. Bu, aynı büyüklükteki iki tesisin farklı illerde farklı sonuçla karşılaşabileceği anlamına gelir.
🔑 Geçiş hükmü: hangi dosya eski maddeye tabi
| Kapsam | Kural |
|---|---|
| Yapı ruhsatı başvurusunda bulunulmuş yapılar | Talep edilmesi hâlinde, değişiklikten önce yürürlükte olan madde hükümleri uygulanır |
| Millet bahçesi projeleri | Aynı |
| 6306 sayılı Kanun kapsamında noter onaylı inşaat sözleşmesi düzenlenmiş yapılar | Aynı |
| Kamu kurum ve kuruluşlarınca ihale kararı veya ihale tarihi alınmış yapılar | Aynı |
Geçiş hükmü talebe bağlıdır: eski madde kendiliğinden uygulanmaz, ilgilinin talep etmesi gerekir. Dört kategorinin ortak yanı, değişiklik tarihinden önce hukuken bağlayıcı bir aşamaya gelmiş olmalarıdır.
Eşiklerin karşılaştırması
| Kullanım | Ölçüt | Muafiyet eşiği |
|---|---|---|
| Konut | Bağımsız bölüm sayısı | < 10 |
| Konut dışı | Emsale konu alan | < 1500 m² |
| Resmî bina | Emsale konu alan | < 1000 m² |
| Karma (konut + konut dışı) | Her ikisi birlikte | < 10 daire ve < 1500 m² |
| Yurt, koğuş, otel, konaklama | Toplam yatak | ≤ 50 |
| Bakımevi, yataklı sağlık | Toplam yatak | ≤ 25 |
| İmalat ve sanayi | Emsale konu alan | < 2000 m² |
| Stadyum, spor tesisi | Seyirci kapasitesi | < 5000 kişi |
Tablo, eşiklerin kullanıcı yoğunluğuna göre kademelendiğini gösterir. En düşük eşik resmî binalarda (1000 m²), en yüksek eşik sanayi tesislerinde (2000 m²). Resmî binaların daha erken kapsama girmesi, kamu hizmetinin kriz anında sürekliliği gözetilerek açıklanabilir; nitekim aynı Yönetmelik, kurumların kesintisiz hizmet vermesi gereken kritik önemdeki birimlerine metrekare ve kullanıcı sayısı dikkate alınmaksızın sığınak yapmasını da ayrıca zorunlu tutar.
Bu son kural, muafiyet listesinin bir istisnasıdır: kritik birimlerde eşik hiç uygulanmaz.
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Kullanım | Yapı konut, konut dışı, karma, konaklama, bakım, sanayi veya spor tesisi kategorilerinden hangisinde |
| Eşik | İlgili kategorideki daire sayısı, emsal alanı, yatak sayısı veya seyirci kapasitesi eşiği aşılıyor mu |
| Karma yapı | Hem 10 daire hem 1500 m² şartı birlikte değerlendirildi mi |
| Salon düşümü | Bodrumdaki sinema veya konferans salonu sığınak vasfında projelendirildi mi |
| Çok binalı parsel | Hesap her bina için ayrı yapıldı mı; ortak sığınak toplam ihtiyacı karşılıyor mu |
| Toplu yapı | Her parselde tespit ve tahsis yapıldı mı |
| Sanayi | İl idare kurulu kararı var mı |
| Geçiş | Ruhsat başvurusu, noter onaylı sözleşme veya ihale kararı değişiklikten önce mi; eski madde talep edildi mi |
Maddenin yeni hâli, muafiyetleri büyüklük üzerinden kurup zorunluluğu orta ve büyük ölçekli yapılara yoğunlaştırıyor. Küçük konut binaları ve düşük kapasiteli tesisler kapsam dışında kalırken, 5000 kişilik stadyumlar ve alışveriş merkezleri gibi toplanma yapıları doğrudan hedefleniyor. Bu nedenle proje aşamasında ilk yapılacak iş, yapının hangi kategoriye girdiğini ve o kategorideki eşiğin aşılıp aşılmadığını tespit etmektir.
