Akaryakıt istasyonları, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde tek bir maddede toplanmış görünse de kuralları üç ayrı maddeye dağılmıştır: kullanım kendi maddesinde, parsel ölçüsü parsel büyüklükleri maddesinde, kanopilerin taban alanı ise taban alanı maddesinde düzenlenir. Bu üç maddenin ilgili hükümleri 3 Temmuz 2017'den bu yana hiç değiştirilmemiştir. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
Bu dağınıklık, dosyaların en sık takıldığı noktadır: istasyona ilişkin maddeye bakıp parsel ölçüsünü kaçırmak ya da kanopilerin taban alanı muafiyetini kendi maddesinde aramak. Aşağıdaki bölümler üç maddeyi tek bir sırayla toplar — önce ne yapılabileceği, sonra hangi parselde, en sonda hesaba nasıl girdiği.
Hangi istasyon türleri yapılabilir
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Alan | İmar planlarında akaryakıt servis istasyonu olarak belirlenen alanlar |
| Ön şart | İstasyonlar arası mesafe ve diğer kriterlerle ilgili mevzuata uyulması |
| Yapılabilecekler | Akaryakıt ve servis istasyonları, CNG otogaz istasyonları, LPG otogaz istasyonları, hidrojen üretim ve dolum istasyonları |
| Genel kayıt | Akaryakıt istasyonları ilgili mevzuat hükümlerine ve ilgili standartlara uyularak yapılır |
Listenin dört kalemi aynı plan kararına bağlanmıştır: parsel imar planında akaryakıt servis istasyonu olarak belirlenmişse, üzerinde yalnız klasik akaryakıt istasyonu değil CNG, LPG otogaz ve hidrojen üretim ve dolum istasyonu da kurulabilir. Yönetmelik bu dört türü ayrı plan kararlarına bağlamamıştır.
Hidrojen istasyonlarının listede yer alması da dikkat çekicidir: metin yalnız dolum değil üretim istasyonlarını da sayar. Bu, akaryakıt servis istasyonu plan kararının kapsamını, klasik yakıt dağıtımının ötesine taşır.
Buna karşılık istasyonlar arası mesafe kuralı Yönetmelikte sayısal olarak verilmez; "ilgili mevzuata uyulması" kaydıyla dışarıya yollama yapılır. Aynı şekilde yapının teknik kuralları da ilgili mevzuat ve standartlara bırakılmıştır. Maddenin son fıkrası bunu genel bir kayıt olarak tekrar eder: akaryakıt istasyonları ilgili mevzuat hükümlerine ve ilgili standartlara uyularak yapılır. Yani Yönetmelik burada bir çerçeve kurar, ayrıntıyı sektör mevzuatına bırakır.
🔑 Parsel ölçüsü: genişlik ve derinlik 40.00 metre
| Ölçü | Akaryakıt istasyonları için |
|---|---|
| Parsel genişliği | 40.00 metreden az olamaz |
| Parsel derinliği | 40.00 metreden az olamaz |
Bu iki ölçü, parsel büyüklükleri maddesinde ayrı bentlerle düzenlenmiştir ve Yönetmelikteki en yüksek parsel ölçülerinden biridir — sanayi bölgeleri için aranan 30.00 metrenin de üzerindedir. Konut ve ticaret bölgelerindeki 6.00 ile 12.00 metre arasındaki genişlik ölçüleriyle karşılaştırıldığında aradaki fark, istasyonun manevra ve güvenlik ihtiyacını yansıtır.
| Bölge | Asgari parsel genişliği | Asgari parsel derinliği |
|---|---|---|
| Konut ve ticaret (4 kata kadar, bitişik nizam) | 6.00 metre | 13.00 metre |
| Yalnız 1 katlı dükkân (bitişik nizam) | 5.00 metre | 5.00 metre |
| Küçük sanayi | — | 6.00 metre |
| Sanayi bölgeleri | 30.00 metre | 30.00 metre |
| 🔑 Akaryakıt istasyonları | 40.00 metre | 40.00 metre |
| Konut dışı kentsel çalışma alanları | 40.00 metre | 40.00 metre |
Tablo, akaryakıt istasyonlarının konut dışı kentsel çalışma alanlarıyla aynı kademede olduğunu ve sanayi bölgelerinin bile üzerinde bir taban gerektirdiğini gösterir. Ayrıca istasyon parselinde genişlik ve derinliğin eşit olması da dikkat çeker; diğer bölgelerin çoğunda iki ölçü birbirinden farklıdır.
🔴 Parsel büyüklükleri hakkındaki hükümlere uymayan arsalarda yeni veya ilave yapı ruhsatı düzenlenemez. Ölçülerin bütünü ve kat adedine bağlı formül için parsel genişliği ve derinliği okunmalıdır.
İstasyon bünyesinde hangi kullanımlar olabilir
| Unsur | Kural |
|---|---|
| 🔑 Yükseklik sınırı | Yapı yüksekliği 2 katı geçmemek şartıyla |
| Amaç | Kullanıcıların asgari ihtiyaçlarını karşılamak |
| Yer alabilecek fonksiyonlar | Oto-market, çay ocağı, tuvalet, mescit, büfe, oto elektrik, lastikçi, yıkama yağlama |
Sekiz fonksiyonun ortak paydası, metinde açıkça yazılmıştır: kullanıcıların asgari ihtiyaçları. Listenin yapısı da iki gruba ayrılır: kullanıcıya dönük olanlar (oto-market, çay ocağı, tuvalet, mescit, büfe) ve araca dönük olanlar (oto elektrik, lastikçi, yıkama yağlama). İkinci grup, istasyonun "servis istasyonu" niteliğinin karşılığıdır. Bu ifade, listeyi genişletmeye çalışan taleplerin sınırıdır; istasyon bünyesinde bağımsız bir ticari işletme kurgusu bu fıkraya dayandırılamaz.
İki kat sınırı da bütün yapıyı kapsar. Çay ocaklarının ticari binalarda bağımsız bölüm olarak düzenlenebilmesine ilişkin ayrı ölçüler için fırın ve çay ocağı kuralları okunmalıdır.
Yakıt tankı ve borulama
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Kapsam | Yakıt tankı ve borulama sistemlerinin bakım, tadilat veya onarımları |
| Nasıl | TSE standartları ve ilgili kurumların görüşü doğrultusunda yapılması zorunludur |
Fıkra yeni yapımı değil bakım, tadilat ve onarımı hedef alır. Yani mevcut bir istasyonda tank veya boru hattına yapılacak müdahale de kurala tabidir ve iki ayaklıdır: standart uygunluğu ve ilgili kurum görüşü.
Hükmün "zorunludur" ifadesiyle kurulmuş olması da önemlidir: burada bir tercih ya da idari takdir alanı yoktur. Tank ve borulama, istasyonun çevresel ve güvenlik riski en yüksek bileşeni olduğu için Yönetmelik bu tek kaleme özel bir fıkra ayırmıştır. Uygulamada bakım kayıtlarının ve kurum görüşlerinin dosyada bulundurulması, sonraki denetimlerde belirleyici olur.
Elektrikli araç şarj yeri
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Nerede | Otoparklar, akaryakıt istasyonları veya diğer uygun yerler |
| Şart | İlgili elektrik kurumunun olumlu görüşü ile |
| Nitelik | Yapılabilir — zorunluluk değil, imkân |
Bu fıkra, elektrikli araç şarj yerini akaryakıt istasyonlarıyla sınırlamaz; otoparklar ve "diğer uygun yerler" de sayılmıştır. Tek şart, ilgili elektrik kurumunun olumlu görüşüdür.
Fıkranın kurduğu şey bir imkândır. Buna karşılık otopark mevzuatında belirli eşiklerdeki zorunlu otoparklar için ayrıca bir şarj kotası öngörülmüştür; bu zorunluluk ve oranları için otopark bahçeye yapılabilir mi ve şarj kotası okunmalıdır. İki düzenleme birbirinin yerine geçmez: biri nerede şarj yeri yapılabileceğini, diğeri hangi otoparkta ne kadarının zorunlu olduğunu belirler.
"Diğer uygun yerler" ifadesi de fıkrayı açık uçlu tutar; uygunluk değerlendirmesini yapacak olan ise ilgili elektrik kurumudur. Bu, şarj yerinin imar tarafında değil şebeke kapasitesi tarafında değerlendirildiğini gösterir: fıkra bir yer tahsisi kuralı değil, bir görüş alma kuralıdır.
🔑 Kanopiler taban alanına girmez
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Taban alanına dâhil edilmeyen | Kanopiler ve arkatlar |
| 🔴 İstisna | Akaryakıt pompaları ve taşıyıcıları hariç olmak üzere |
Bu bent, akaryakıt istasyonu projelerinde doğrudan sonuç doğurur: pompaların üzerini örten kanopi taban alanına dâhil edilmez, ancak pompaların ve taşıyıcılarının kendisi bu muafiyetin dışındadır. Yani örtü serbest, örtünün altındaki pompa düzeni hesaba girer.
Bu ayrım, kanopinin işlevinden doğar: kanopi kapalı bir hacim oluşturmaz, yalnız üstü örter. Pompalar ve taşıyıcıları ise zemine oturan ve alan kaplayan unsurlardır. Aynı bentte sayılan arkatlar da benzer niteliktedir — üstü örtülü, yanları açık geçişler. İkisinin birlikte sayılması, taban alanı hesabında "kapalı hacim" ölçütünün esas alındığını gösterir.
Taban alanına dâhil edilmeyen kullanımların tam listesi ve emsal harici alanların genel tavanı için pergola ve süs havuzunda %20 kuralı okunmalıdır.
Üç madde, üç ayrı soru
| Soru | Cevabı veren madde | Kural |
|---|---|---|
| Bu parselde istasyon kurulabilir mi | Akaryakıt servis istasyonları maddesi | Plan kararı + istasyonlar arası mesafe mevzuatı |
| Parsel yeterli mi | Parsel büyüklükleri maddesi | Genişlik ve derinlik 40.00 metre |
| Bünyede ne yapılabilir | Akaryakıt servis istasyonları maddesi | Sekiz fonksiyon, iki kat sınırı |
| Kanopi alana giriyor mu | Taban alanı maddesi | Kanopi ve arkat hariç, pompa ve taşıyıcılar dâhil |
| Şarj yeri konulabilir mi | Akaryakıt servis istasyonları maddesi | İlgili elektrik kurumunun olumlu görüşü |
| Tank bakımı nasıl yapılır | Akaryakıt servis istasyonları maddesi | TSE + ilgili kurum görüşü |
Tablo, bir istasyon dosyasının hangi sırayla kontrol edilmesi gerektiğini de verir: önce plan ve mesafe, sonra parsel ölçüsü, ardından yapılaşma ve son olarak hesap. İlk iki adımda takılan bir dosyada sonraki adımların çözülmüş olması sonucu değiştirmez.
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Plan | Parsel imar planında akaryakıt servis istasyonu olarak belirlenmiş mi |
| Mesafe | İstasyonlar arası mesafe kriterleri ilgili mevzuata göre sağlanıyor mu |
| Parsel | Genişlik ve derinlik 40.00 metreyi sağlıyor mu |
| Kat | Bünyedeki yapıların yüksekliği iki katı aşıyor mu |
| Fonksiyon | Planlanan kullanım sekiz kalemlik listede yer alıyor mu |
| Tank ve boru | Bakım, tadilat ve onarımda TSE ve ilgili kurum görüşü alındı mı |
| Şarj | Elektrikli araç şarj yeri için ilgili elektrik kurumunun olumlu görüşü var mı |
| Taban alanı | Kanopi hariç tutulurken pompalar ve taşıyıcıları hesaba katıldı mı |
Akaryakıt istasyonu dosyalarında en sık karşılaşılan iki hata, parsel ölçüsünün ve iki kat sınırının gözden kaçmasıdır. Birincisi ruhsat aşamasında dosyayı doğrudan kapatır; ikincisi ise genellikle bünyedeki yardımcı kullanımların büyütülmesiyle ortaya çıkar. Üçüncü sırada, kanopi muafiyetinin pompaları da kapsadığı varsayımı gelir — oysa metin pompaları ve taşıyıcılarını açıkça hariç tutar.
