Konut dokunulmazlığında en çok tartışılan durum, evde veya işyerinde birden fazla kişinin bulunmasıdır. Kanun buna açık bir cevap verir ve arkasına bir sınır koyar:
"(Değişik: 31/3/2005 – 5328/8 md.) Evlilik birliğinde aile bireylerinden ya da konutun veya işyerinin birden fazla kişi tarafından ortak kullanılması durumunda, bu kişilerden birinin rızası varsa, yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanmaz. Ancak bunun için rıza açıklamasının meşru bir amaca yönelik olması gerekir." (TCK m.116/3)
🔑 İki cümle birlikte okunmalıdır: tek kişinin rızası suçu ortadan kaldırır, ancak bu rıza meşru bir amaca yönelik olmalıdır. Meşru amaç taşımayan bir "davet", fıkranın koruma alanı dışındadır.
Konut ve eklentileri
TCK m.116/1: bir kimsenin konutuna veya konutunun eklentilerine "rızasına aykırı olarak giren veya rıza ile girdikten sonra buradan çıkmayan" kişi, mağdurun şikâyeti üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis ile cezalandırılır.
⚠ Suç iki seçimlik hareketle işlenir: izinsiz girmek ve girdikten sonra çıkmamak. İkincisinde giriş hukuka uygun olsa bile, çıkmama anından itibaren suç oluşur.
🔴 m.116/2 (Değişik: 5328/2005) — işyeri: birinci fıkra kapsamındaki fiillerin, "açık bir rızaya gerek duyulmaksızın girilmesi mutat olan yerler dışında kalan işyerleri ve eklentileri" hakkında işlenmesi hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine altı aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası.
🔑 Fıkra bir ayrım kurar: girilmesi mutat olan yerler — mağaza, banka şubesi, lokanta gibi halka açık bölümler — bu korumanın dışındadır; koruma, o mekânların halka kapalı bölümleri ve diğer işyerleri bakımından işler.
m.116/4 — ağırlaştırıcı: fiilin cebir veya tehdit kullanılmak suretiyle ya da gece vakti işlenmesi hâlinde bir yıldan üç yıla kadar hapis.
| Hâl | Ceza | Şikâyet |
|---|---|---|
| Konut ve eklentileri | 6 ay – 2 yıl hapis | Aranır |
| İşyeri (mutat giriş dışındaki) | 6 ay – 1 yıl hapis veya adlî para | Aranır |
| Cebir, tehdit veya gece vakti | 1 – 3 yıl hapis | m.116/4 |
| Ortak kullanımda birinin rızası | Fıkralar uygulanmaz (rıza meşru amaca yönelikse) | m.116/3 |
| m.119'daki beş hâl | Ceza bir kat artırılır | m.119/1 |
⚠ Hırsızlık amacıyla konuta girilmesi hâlinde şikâyet rejimi değişir: TCK m.142/4 uyarınca bu durumda konut dokunulmazlığının ihlâli bakımından şikâyet aranmaz. Ayrıntısı için hırsızlıkta değer azlığı, kullanma ve zorunluluk hâli yazımıza bakınız.
🔴 Ortak hüküm: bir kat artırım
TCK m.119/1 — konut dokunulmazlığının ihlâli ile iş ve çalışma hürriyetinin ihlâli de dâhil olmak üzere maddede sayılan suçların;
- (a) Silahla,
- (b) Kişinin kendisini tanınmayacak bir hâle koyması suretiyle, imzasız mektupla veya özel işaretlerle,
- (c) Birden fazla kişi tarafından birlikte,
- (d) Var olan veya var sayılan suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten yararlanılarak,
- (e) Kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle
işlenmesi hâlinde "verilecek ceza bir kat artırılır."
m.119/2: bu suçların işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâlleri gerçekleşirse "ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır." Bu hâllerin kapsamı için yaralamada basit tıbbi müdahale ve şikâyet sınırı yazımıza bakabilirsiniz.
İş ve çalışma hürriyetinin ihlali
TCK m.117/1: cebir veya tehdit kullanarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla iş ve çalışma hürriyetini ihlâl eden kişiye, mağdurun şikâyeti hâlinde, altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası.
🔴 m.117/2 — sömürü: "Çaresizliğini, kimsesizliğini ve bağlılığını sömürmek suretiyle kişi veya kişileri ücretsiz olarak veya sağladığı hizmetle açık bir şekilde orantısız düşük bir ücretle çalıştıran veya bu durumda bulunan kişiyi insan onuru ile bağdaşmayacak çalışma ve konaklama koşullarına tabi kılan" kimseye altı aydan üç yıla kadar hapis veya yüz günden az olmamak üzere adlî para cezası.
m.117/3: bu duruma düşürmek üzere bir kimseyi tedarik veya sevk veya bir yerden diğerine nakleden kişiye de aynı ceza verilir.
m.117/4: cebir veya tehdit kullanarak işçiyi veya işverenleri ücretleri azaltıp çoğaltmaya veya evvelce kabul edilenlerden başka koşullar altında anlaşma kabulüne zorlayan ya da bir işin durmasına, sona ermesine veya durmanın devamına neden olan kişiye altı aydan üç yıla kadar hapis.
⚠ Dördüncü fıkra, işçi–işveren ilişkisinde baskıyla kurulan anlaşmaları ceza hukuku alanına taşır; iş hukuku tarafındaki haklı fesih sebepleri ise ayrıca işler — haklı nedenle fesihte altı iş günü ve bir yıllık sınır.
Sendikal haklar ve haksız arama
TCK m.118/1: bir kimseye karşı sendikaya üye olmaya veya olmamaya, faaliyetlerine katılmaya veya katılmamaya, sendikadan veya sendika yönetimindeki görevinden ayrılmaya zorlamak amacıyla cebir veya tehdit kullanan kişi: altı aydan iki yıla kadar hapis.
m.118/2: cebir veya tehditle ya da hukuka aykırı başka bir davranışla bir sendikanın faaliyetlerinin engellenmesi hâlinde bir yıldan üç yıla kadar hapis.
🔑 TCK m.120 — haksız arama: "Hukuka aykırı olarak bir kimsenin üstünü veya eşyasını arayan kamu görevlisine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir."
⚠ Bu madde yalnız kamu görevlisi failini kapsar ve aramanın hukuka aykırılığını arar. Arama, elkoyma ve koruma tedbirlerinin usulüne aykırı uygulanması hâlinde ayrıca tazminat yolu işleyebilir — koruma tedbiri tazminatı.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: olayın yerini ve niteliğini gösteren belgeler (konut, eklenti, işyeri; işyeriyse halka açık olup olmadığı), girişin saati, mekânı kimlerin ortak kullandığı ve varsa rıza beyanları, kamera kayıtları ve tanık bilgileri, şikâyet dilekçesi ve tarihi ile fiili öğrenme tarihi, cebir veya tehdit iddiası varsa doktor raporu ve tutanaklar, işyerine giriş bir kamu görevlisi tarafından yapılmışsa arama kararı veya yazılı emir, ve varsa iddianame.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: mekânın konut mu eklenti mi işyeri mi sayılacağı ve işyerinde "girilmesi mutat olan yerler" istisnasının uygulanıp uygulanmayacağı, fiilin izinsiz giriş mi çıkmama mı biçiminde gerçekleştiği, ortak kullanımda m.116/3 uyarınca bir kişinin rızasının yeterli olup olmadığı ve rızanın meşru bir amaca yönelik sayılıp sayılamayacağı, m.116/4 uyarınca cebir, tehdit veya gece vakti ağırlaştırıcısının bulunup bulunmadığı, m.119/1'deki beş hâlden birinin gerçekleşip bir kat artırım doğurup doğurmayacağı, olay sırasında yaralama varsa m.119/2 uyarınca ayrıca kasten yaralama hükümlerinin uygulanması, hırsızlık bağlantısı varsa m.142/4 uyarınca şikâyet şartının düşmesi, ve kamu görevlisince yapılan arama iddiasında m.120'nin koşulları.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil mekânın niteliğinin ve rıza durumunun tespitidir; bu iki unsur hem cezayı hem şikâyet şartını belirler.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun, ortak kullanımda rızanın meşru bir amaca yönelik olmasını aramakta ve bu değerlendirmeyi somut olaya bırakmaktadır.
