Hırsızlık dosyalarında ceza bandını konuşmadan önce bakılması gereken, kanunun tanıdığı azaltıcı ve kaldırıcı hükümlerdir:
"Hırsızlık suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle, verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi, suçun işleniş şekli ve özellikleri de göz önünde bulundurularak, ceza vermekten de vazgeçilebilir." (TCK m.145, 5377/2005 değişik)
"Hırsızlık suçunun ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak için işlenmesi hâlinde, olayın özelliğine göre, verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir." (TCK m.147)
🔑 Her iki maddede de sonuç iki kademelidir: indirim veya ceza vermekten vazgeçme. İkisi de hâkimin takdirine bırakılmıştır.
Temel hâl ve nitelikli hâller
TCK m.141/1: zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına bir yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alan kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis. (m.141/2 — Mülga: 2/7/2012-6352/105 md.)
m.142/1 — üç yıldan yedi yıla: suçun (a) kamu kurum ve kuruluşlarında veya ibadete ayrılmış yerlerde bulunan ya da kamu yararına veya hizmetine tahsis edilen eşya hakkında, (c) halkın yararlanmasına sunulmuş ulaşım aracı içinde veya varış-kalkış yerlerinde bulunan eşya hakkında, (d) afet veya genel felaket zararlarını önlemek için hazırlanan eşya hakkında, (e) âdet, tahsis veya kullanımları gereği açıkta bırakılmış eşya hakkında işlenmesi.
🔴 m.142/2 — beş yıldan on yıla:
- (a) Kişinin malını koruyamayacak durumda olmasından veya ölmesinden yararlanarak,
- (b) Elde veya üstte taşınan eşyayı çekip almak suretiyle ya da özel beceriyle,
- (c) Doğal afetin veya sosyal olayların meydana getirdiği korku veya kargaşadan yararlanarak,
- (d) Haksız yere elde bulundurulan veya taklit anahtarla ya da diğer bir aletle kilit açmak veya kilitlenmesini engellemek suretiyle,
- (e) Bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle,
- (f) Tanınmamak için tedbir alarak veya yetkisi olmadığı hâlde resmî sıfat takınarak,
- (g) Büyük veya küçük baş hayvan hakkında,
- (h) (Ek: 18/6/2014-6545/62 md.) Herkesin girebileceği bir yerde bırakılmakla birlikte kilitlenmek suretiyle ya da bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış eşya hakkında.
⚠ Aynı fıkranın son cümlesi: suç (b) bendindeki surette beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda olan kimseye karşı işlenirse ceza üçte biri oranına kadar artırılır.
m.142/3 — enerji: suçun sıvı veya gaz hâlindeki enerji hakkında ve bunların nakline, işlenmesine veya depolanmasına ait tesislerde işlenmesi hâlinde beş yıldan on iki yıla kadar hapis; fiil bir örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenirse ceza yarı oranında artırılır ve on bin güne kadar adlî para cezası.
🔑 m.142/4 (Ek: 6/12/2006-5560/6 md.): hırsızlık amacıyla konut dokunulmazlığının ihlâli veya mala zarar verme suçunun işlenmesi hâlinde, "bu suçlardan dolayı soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi için şikâyet aranmaz."
m.142/5 (Ek: 6545/2014): hırsızlık sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması hâlinde ceza yarısından iki katına kadar artırılır.
m.143: suçun gece vakti işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır.
| Hâl | Ceza / sonuç | Madde |
|---|---|---|
| Temel hâl | 1 – 3 yıl | m.141/1 |
| m.142/1'deki hâller | 3 – 7 yıl | m.142/1 |
| m.142/2'deki hâller | 5 – 10 yıl | m.142/2 |
| Sıvı veya gaz enerji | 5 – 12 yıl | m.142/3 |
| Gece vakti | Yarı artırım | m.143 |
| Paydaş mal / alacağı tahsil | 2 ay – 1 yıl, şikâyet üzerine | m.144 |
| Değerin azlığı | İndirim veya ceza vermekten vazgeçme | m.145 |
| Kullanma hırsızlığı | Şikâyet üzerine, ceza yarı oranına kadar indirim | m.146 |
| Zorunluluk hâli | İndirim veya ceza vermekten vazgeçme | m.147 |
Daha az cezayı gerektiren iki hâl
TCK m.144/1: hırsızlık suçunun;
- (a) Paydaş veya elbirliği ile malik olunan mal üzerinde,
- (b) Bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla
işlenmesi hâlinde, "şikâyet üzerine, fail hakkında iki aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasına" hükmolunur.
🔑 Bu fıkra iki sonucu birden doğurur: ceza bandı çok düşer ve suç şikâyete bağlı hâle gelir.
m.146 — kullanma hırsızlığı: hırsızlığın "malın geçici bir süre kullanılıp zilyedine iade edilmek üzere" işlenmesi hâlinde, şikâyet üzerine, ceza yarı oranına kadar indirilir. ⚠ "Ancak malın suç işlemek için kullanılmış olması hâlinde bu hüküm uygulanmaz."
🔴 Akrabalar arasında cezasızlık
TCK m.167/1: yağma ve nitelikli yağma hariç, malvarlığına karşı suçların;
- (a) Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin,
- (b) Üstsoy veya altsoyunun veya bu derecede kayın hısımlarından birinin veya evlat edinen veya evlatlığın,
- (c) Aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin
zararına işlenmesi hâlinde "ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz."
m.167/2 — yarı indirim: bu suçların ayrılık kararı verilmiş eşlerden birinin, aynı konutta beraber yaşamayan kardeşlerden birinin, aynı konutta beraber yaşamakta olan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derecede kayın hısımlarının zararına işlenmesi hâlinde, şikâyet üzerine verilecek ceza yarısı oranında indirilir.
⚠ İki fıkra arasındaki ayrım aynı konutta yaşama ve ayrılık kararı ölçütlerine dayanır. Aynı yapı, banka ve kredi kartlarının kötüye kullanılmasında da karşımıza çıkar — banka kartı ve bilişim suçları.
Etkin pişmanlık
Hırsızlık, TCK m.168'deki etkin pişmanlık hükümlerinin kapsamındadır: suç tamamlandıktan sonra kovuşturma başlamadan önce zararın aynen geri verme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmesi hâlinde ceza üçte ikisine kadar, kovuşturma başladıktan sonra ve hükümden önce yarısına kadar indirilir. Kısmen geri verme veya tazminde ayrıca mağdurun rızası aranır.
Malın nasıl ele geçirildiği hırsızlık ile güveni kötüye kullanma ve dolandırıcılık arasındaki sınırı belirler; bu ayrım için güveni kötüye kullanma ile dolandırıcılık ayrımı yazımıza bakınız.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: yakalama ve arama tutanakları, isnadın hangi maddeye ve bende dayandığı, malın niteliği ve değerine ilişkin belgeler, olayın saati (gece vakti iddiası bakımından) ve yeri, malın muhafaza altında olup olmadığını gösteren veriler, taraflar arasında paydaşlık veya alacak ilişkisi varsa buna ilişkin belgeler, akrabalık iddiası varsa nüfus kaydı ve aynı konutta yaşamaya ilişkin adres kayıtları, malın iade edilip edilmediği ve tarihi, ve varsa yapılmış ödeme veya tazmin.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: fiilin m.141 temel hâl mi m.142'deki nitelikli hâllerden biri mi kapsamında olduğu ve özellikle (d) kilit açma, (e) bilişim sistemi ve (h) muhafaza altına alınmış eşya bentlerinin somut olayda karşılanıp karşılanmadığı, m.143 uyarınca gece vakti artırımının uygulanıp uygulanmayacağı, m.144 kapsamında paydaş mal veya alacağı tahsil hâllerinin bulunup bulunmadığı ve bunun şikâyete bağlılık sonucu, m.145'teki değer azlığı ve m.147'deki zorunluluk hâli kapsamında ceza vermekten vazgeçme talebinin kurgulanması, m.146 uyarınca kullanma hırsızlığı savunmasının koşulları ve malın suç işlemek için kullanılmamış olması, m.167 uyarınca akrabalık temelli cezasızlık veya yarı indirim, ve m.168 uyarınca etkin pişmanlığın hangi eşikte kullanılabileceği.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil malın nasıl ve nereden alındığının tespitidir; bu tespit, temel hâl ile beş yıldan başlayan nitelikli hâller arasındaki farkı belirler.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun, değer azlığı ve zorunluluk hâlinde sonucu hâkimin takdirine bırakmıştır.
