Türk kurumlar vergisinde 2024'ten bu yana iki ayrı hesap yapılıyor: biri her zamanki gibi indirim ve istisnalar düşüldükten sonra, diğeri bunlar hiç yokmuş gibi. İkincisinin sonucu birincisinden büyükse, ödenecek vergi ikincisidir. 28/7/2024 tarihli ve 7524 sayılı Kanun'la Kurumlar Vergisi Kanunu'na eklenen m.32/C, bu ikinci hesabı — yurt içi asgari kurumlar vergisini — kurar.
Kural basit görünür ama etkisi teşvik mimarisinin tamamını yeniden fiyatlandırır: bir teşvikin gerçek değeri, artık m.32/C'nin istisna listesinde yer alıp almadığına bağlıdır. Aşağıdaki çerçeve 6 Eylül 2026 tarihinde mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel 5520 sayılı Kanun metninden doğrulanmıştır.
Önce üst kat: oran mimarisi
Asgari vergiyi anlamak için karşılaştırılacak birinci hesabın ne olduğunu görmek gerekir. KVK m.32/1: kurumlar vergisi kurum kazancı üzerinden %25 oranında alınır. Aynı fıkra bir üst oran belirler: bankalar, 6361 sayılı Kanun kapsamındaki şirketler, elektronik ödeme ve para kuruluşları, yetkili döviz müesseseleri, varlık yönetim şirketleri, sermaye piyasası kurumları, sigorta ve reasürans şirketleri, emeklilik şirketleri ve 3996 sayılı Kanun kapsamında yap-işlet-devret ile 6428 sayılı Kanun kapsamında kamu özel iş birliği projelerinde sözleşmenin tarafı olan şirketlerde oran %30'dur.
Bu oranın üzerine dört ayrı indirim binebilir:
- Halka arz (m.32/6): Payları Borsa İstanbul Pay Piyasasında ilk defa işlem görmek üzere en az %20 oranında halka arz edilen kurumlarda (finans kuruluşları hariç), ilk halka arz hesap döneminden başlamak üzere beş hesap dönemi için oran 2 puan indirimli uygulanır. Beş hesap dönemi içinde pay oranı şartı kaybedilirse, zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faiziyle tahsil edilir.
- İhracat (m.32/7): İhracat yapan kurumların münhasıran ihracattan elde ettikleri kazançlarına oran 5 puan indirimli uygulanır. 27/12/2023 tarihli ve 7491 sayılı Kanun'la eklenen cümleyle, aracılı ihracat sözleşmesine dayanarak imalatçı veya tedarikçi kurumların dış ticaret sermaye şirketleri ya da sektörel dış ticaret şirketleri üzerinden gerçekleştirdikleri ihracattan elde ettikleri kazançlar da kapsama alınmıştır.
- Üretim (m.32/8): Bu fıkra 21/5/2026 tarihli ve 7582 sayılı Kanun'un 8'inci maddesiyle değiştirilmiştir. Yeni hâliyle kurumlar vergisi oranı, "sanayi sicil belgesini haiz ve fiilen üretim faaliyetiyle iştigal eden kurumların münhasıran üretim faaliyetlerinden elde ettikleri kazançları ile zirai üretim faaliyetiyle iştigal eden kurumların münhasıran bu üretim faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlarına %12,5 olarak uygulanır." Aynı fıkra bir birikim yasağı da getirir: bu kapsamda indirimli orandan faydalanılan kazançlar için yedinci fıkra kapsamında ayrıca indirim uygulanmaz. m.32/9 ise yedinci ve sekizinci fıkralardaki indirimli oranların, maddedeki diğer indirimler uygulandıktan sonraki oran üzerine uygulanacağını söyler.
- Yatırım teşvik belgesi (m.32/A): Yatırım teşvik belgesi kapsamındaki yatırımlardan elde edilen kazançlara, yatırımın kısmen veya tamamen işletilmesine başlanılan hesap döneminden itibaren yatırıma katkı tutarına ulaşıncaya kadar, ilk hesap dönemi dahil en fazla on hesap dönemi boyunca oran %60 indirimli uygulanır. 20/7/2025 tarihli ve 7555 sayılı Kanun'la eklenen cümle bir sıkılaştırma getirmiştir: "kazanç bulunmasına rağmen yararlanılmayan yatırıma katkı tutarları müteakip dönemlerde dikkate alınmaz."
Sonra taban: m.32/C ve %10 kuralı
KVK m.32/C/1 tek cümlelik bir tabandır: "32 nci ve 32/A maddeleri hükümleri dikkate alınarak hesaplanan kurumlar vergisi, indirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancının %10'undan az olamaz."
Matrahın ne olduğu altıncı fıkrada tanımlanır ve tanım muhasebeseldir: "Bu maddede yer alan indirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancı ibaresi, hesap dönemi sonundaki ticari bilanço kârına kanunen kabul edilmeyen giderlerin eklenmesiyle bulunan tutarı ifade eder."
Yani asgari matrah, mali kâr değil, ticari bilanço kârı artı kanunen kabul edilmeyen giderlerdir. Bu tanım, indirim ve istisnaları baştan devre dışı bırakır; ancak kanun bunların bir kısmını geri verir.
Asgari matrahtan hangi istisna ve indirimler düşülür
m.32/C/2 kapalı bir liste sayar:
- (a) m.5/1'in (a), (ç), (i), (j) ve (k) bentleri ile — sahip olunan taşınmazlardan elde edilen kazançlar dışında — (d) bendinde sayılan istisna kazançlar,
- (b) m.10/1'in (g), (h), (i) ve (j) bentleri kapsamındaki indirimler,
- (c) 4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu ile 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu kapsamında vergiden istisna edilen kazançlar,
- (ç) 4691 sayılı Kanun kapsamındaki teknopark kazanç istisnası ile kurumlar vergisi matrahından indirim konusu yapılabilen Ar-Ge ve tasarım indirimleri,
- (d) 21/5/2026 tarihli ve 7582 sayılı Kanun'un 9'uncu maddesiyle eklenen bentle, 7412 sayılı Kanun m.6/1-(a)'daki İstanbul Finans Merkezi kazanç indirimi.
(b) bendindeki ibare de aynı 7582/9 ile genişletilmiştir: liste "(g) ve (h)" iken "(g), (h), (i) ve (j)" hâline gelmiştir. Bu değişiklikle transit ticaret indirimi ve nitelikli hizmet merkezi indirimi de asgari matrahtan düşülür duruma geldi; bu iki teşvikin ayrıntısı için nitelikli hizmet merkezi ve transit ticaret indirimi yazımıza bakılabilir.
Listenin kapalı olması, listede olmayan her indirim ve istisnanın asgari vergi tarafından etkisiz kılındığı anlamına gelir. m.10/1'in (ğ) bendindeki yurt dışına verilen mimarlık, mühendislik, tasarım, yazılım, çağrı merkezi, veri saklama ve veri işleme gibi hizmetlere ilişkin indirim ile (ı) bendindeki nakdi sermaye artışı indirimi listede yer almaz.
| Kalem | Asgari matrahtan düşülür mü | Dayanak |
|---|---|---|
| İştirak kazançları istisnası (m.5/1-a) | Evet | m.32/C/2-a |
| Emisyon primi (m.5/1-ç) | Evet | m.32/C/2-a |
| Yatırım fon ve ortaklıkları kazançları (m.5/1-d) | Evet — sahip olunan taşınmazlardan elde edilenler hariç | m.32/C/2-a |
| Teknopark kazanç istisnası + Ar-Ge/tasarım indirimi | Evet | m.32/C/2-ç |
| TUGS ve serbest bölge kazançları | Evet | m.32/C/2-c |
| Transit ticaret indirimi (m.10/1-i) | Evet — 7582/9 ile | m.32/C/2-b |
| Nitelikli hizmet merkezi indirimi (m.10/1-j) | Evet — 7582/9 ile | m.32/C/2-b |
| İstanbul Finans Merkezi kazanç indirimi | Evet — 7582/9 ile | m.32/C/2-d |
| Yurt dışına hizmet indirimi (m.10/1-ğ) | Listede yok | m.32/C/2-b |
| Nakdi sermaye artışı indirimi (m.10/1-ı) | Listede yok | m.32/C/2-b |
İndirimli oranlar asgari vergiden mahsup edilir
Teşvik belgesi ve indirimli oran uygulamaları için ayrı bir denge hükmü vardır. m.32/C/3: birinci fıkra kapsamında hesaplanan yurt içi asgari kurumlar vergisinden, m.32'nin altıncı, yedinci ve sekizinci fıkraları uyarınca indirimli oran uygulaması nedeniyle alınmayan vergi ile maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından alınmış teşvik belgelerindeki yatırıma katkı tutarlarının kullanılması nedeniyle m.32/A hükmüne istinaden ilgili hesap döneminde alınmayan vergi indirilir ve ödenmesi gereken yurt içi asgari kurumlar vergisi belirlenir.
İki ayrıntı belirleyicidir. Birincisi, halka arz, ihracat ve üretim indirimlerinin karşılığı asgari vergiden mahsup edilir; yani bu üç indirim asgari vergi tarafından geri alınmaz. İkincisi, yatırım teşvik belgeleri bakımından mahsup maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce alınmış belgelerle sınırlıdır. Bu tarihten sonra alınan teşvik belgelerindeki yatırıma katkı tutarları için aynı mahsup öngörülmemiştir — yeni yatırım kararlarında teşvikin nakit değeri bu ayrımla birlikte hesaplanmalıdır.
Hesap iki koldan yürür
Uygulamada karışıklık, iki hesabın sırasının kavranmamasından doğar. Sıra şudur.
Birinci kol — olağan hesap. Ticari bilanço kârından hareketle mali kâr bulunur; indirim ve istisnalar düşülür; kalan matraha m.32'deki oran — varsa m.32/6, m.32/7, m.32/8 indirimleri ve m.32/A'daki indirimli oran uygulanarak — tatbik edilir. Sonuç, "hesaplanan kurumlar vergisi"dir.
İkinci kol — asgari hesap. Ticari bilanço kârına kanunen kabul edilmeyen giderler eklenir (m.32/C/6). Bu tutardan yalnız m.32/C/2'de sayılan istisna ve indirimler düşülür. Kalan tutarın %10'u asgari vergidir. Bundan, m.32/C/3 uyarınca indirimli oran uygulamaları nedeniyle alınmayan vergi ile yürürlük tarihinden önceki teşvik belgelerine ilişkin alınmayan vergi düşülür.
Karşılaştırma. İki koldan büyüğü ödenir. Birinci kol büyükse asgari verginin hiçbir etkisi olmaz; ikinci kol büyükse aradaki fark kadar ilave vergi doğar.
Bu yapı iki tür şirketi farklı biçimde etkiler. Kanunen kabul edilmeyen gideri yüksek olan şirketlerde asgari matrah ticari kârın belirgin biçimde üzerine çıkabilir; örtülü sermaye üzerinden hesaplanan faiz ve kur farkları ile transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü olarak dağıtılan kazançlar KVK m.11 uyarınca kabul edilmeyen indirimler arasındadır ve doğrudan asgari matrahı büyütür — bu kalemlerin nasıl doğduğu için örtülü sermaye ve transfer fiyatlandırması yazımıza bakılabilir. İkinci grup ise m.32/C/2 listesinde yer almayan bir indirime dayanan şirketlerdir; onlarda teşvikin nakit karşılığı asgari vergi aşamasında kaybolur.
Sınır ötesi yapılarda bir üçüncü katman daha vardır: yurt dışına yapılan ödemeler üzerinden doğan kesinti, kurumlar vergisi hesabından ayrı işler ve asgari vergiyle ilişkilendirilmez. Bu ayrım için kâr transferi ve stopaj yazımız ilgilidir.
Geçici vergi, yeni kurulanlar ve Cumhurbaşkanı yetkisi
m.32/C/4: madde hükmü geçici vergi dönemleri için de uygulanır. Asgari vergi yıl sonunda ortaya çıkan bir sürpriz değildir; üçer aylık dönemlerde de hesaplanır.
m.32/C/5 bir başlangıç muafiyeti getirir: "İlk defa faaliyete başlayan kurumlar hakkında faaliyete başlanılan hesap döneminden itibaren üç hesap dönemi boyunca bu madde hükümleri uygulanmaz." Kuruluş yıllarında zarar veya düşük kâr üreten yapılar bu üç dönem boyunca tabana takılmaz.
m.32/C/7: birinci fıkradaki oranı sektörler, faaliyet konusu, iş kolları ya da üretim alanları itibarıyla ayrı ayrı ya da birlikte sıfıra kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı, uygulama usul ve esaslarını belirlemeye Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkilidir. Yani %10 da kanunî bir orandır; sektörel bir Cumhurbaşkanı Kararı bulunup bulunmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Taban | İndirim/istisna öncesi kurum kazancının %10'u | m.32/C/1 |
| Matrahın tanımı | Ticari bilanço kârı + kanunen kabul edilmeyen giderler | m.32/C/6 |
| Mahsup edilenler | m.32/6, m.32/7, m.32/8 indirimleri | m.32/C/3 |
| Teşvik belgesinde mahsup | Yalnız maddenin yürürlüğünden önce alınmış belgeler | m.32/C/3 |
| Geçici vergi | Uygulanır | m.32/C/4 |
| Yeni kurulan kurumlar | Faaliyete başlanan dönemden itibaren üç hesap dönemi uygulanmaz | m.32/C/5 |
| Oranın değiştirilmesi | CB sıfıra kadar indirebilir, bir katına kadar artırabilir | m.32/C/7 |
Sonuç
Yurt içi asgari kurumlar vergisi, teşvikleri kaldırmaz; onları iki sınıfa böler. Birinci sınıf, m.32/C/2'nin kapalı listesinde yer alan istisna ve indirimlerdir ve asgari matrahtan da düşüldükleri için nakit değerlerini korurlar: iştirak kazançları, teknopark, Ar-Ge ve tasarım, TUGS, serbest bölge, transit ticaret, nitelikli hizmet merkezi ve İstanbul Finans Merkezi indirimi. İkinci sınıf ise listede olmayanlardır — yurt dışına hizmet indirimi ve nakdi sermaye artışı indirimi gibi — ve bunlar asgari vergi hesabında etkisiz kalır. İndirimli oranlar bakımından ise ayrı bir denge kurulmuştur: halka arz, ihracat ve üretim indirimleri asgari vergiden mahsup edilir; yatırım teşvik belgesi mahsubu ise yalnız maddenin yürürlüğünden önce alınmış belgelerle sınırlıdır. Bu nedenle bir teşvikin değerini hesaplarken sorulacak soru "oran ne kadar düşüyor" değil, "bu kalem m.32/C/2'nin listesinde var mı" sorusudur.
