Türkiye'deki kamu ihalelerine bakan yabancı şirketlerin ilk varsayımı genellikle şudur: "yabancıyız, yerli istekli sayılmayız." Kanunun tanımı bunu doğrulamaz. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, yerli istekliyi sermayenin milliyetine göre değil, kuruluş hukukuna göre tanımlar. Bu tek cümle, yabancı sermayeli grupların Türkiye'deki ihale stratejisini büyük ölçüde belirler.
Aşağıdaki çerçeve 6 Eylül 2026 tarihinde mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel 4734 sayılı Kanun metninden doğrulanmıştır. Eşik değerler ve parasal limitler kanun metninde eski para birimiyle yazılıdır ve her yıl Kamu İhale Kurumu tebliğiyle güncellenir; bu ayrım yazının sonunda ayrıca ele alınmaktadır.
Yerli istekli, sermayeye değil kuruluş yerine bakar
4734 m.4'teki tanım kısadır: "Yerli istekli: Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı gerçek kişiler ile Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre kurulmuş tüzel kişilikleri" ifade eder.
Tanımda ortaklık yapısına, sermayenin kaynağına veya yönetim kontrolüne dair hiçbir kayıt yoktur. Ölçüt tek başına tüzel kişiliğin Türk kanunlarına göre kurulmuş olmasıdır. Bunun pratik sonucu şudur: yabancı bir grubun Türkiye'de kurduğu anonim veya limited şirket, sermayesinin tamamı yabancı olsa dahi yerli istekli sayılır. Buna karşılık yabancı hukuka göre kurulmuş ana şirketin kendisi — Türkiye'de şubesi bulunsa bile — bu tanıma girmez.
Türkiye'de yapı kurmanın vergisel eşiği ayrı bir konudur ve ihale statüsünden bağımsız işler: dar mükellefte iş yeri ve daimî temsilci.
Ortak girişimde tek bir yabancı ortak yeterlidir
Konsorsiyum ve iş ortaklığı kurgularında m.63/f kesin bir kural getirir: "Ortak girişimlerin yerli istekli sayılabilmesi için bütün ortaklarının yerli istekli olması gereklidir."
Bu hüküm, hibrit yapıların en sık gözden kaçan sınırıdır. Türkiye'de kurulmuş bir şirketle yabancı ana şirketin birlikte oluşturduğu bir iş ortaklığı, ortaklardan biri yabancı olduğu için bütün olarak yerli istekli sayılmaz ve fiyat avantajından yararlanamaz; ayrıca yalnız yerli isteklilerin katılabileceği ihalelere giremez. Aynı grubun aynı işe Türkiye'de kurulmuş şirketiyle tek başına girmesi ile ana şirketiyle birlikte girmesi arasındaki fark, sırf bu fıkradan doğar.
Yalnız yerli isteklilerin katılabileceği ihaleler
m.63/a: "Yaklaşık maliyeti eşik değerin altında kalan ihalelerde sadece yerli isteklilerin katılabileceğine ilişkin düzenleme yapılabilir."
Buradaki yetki ihtiyaridir — idare bu düzenlemeyi yapabilir, yapmak zorunda değildir — ama yapıldığında sonuç kesindir: eşik değerin altındaki o ihaleye yabancı istekliler ve yabancı ortaklı iş ortaklıkları katılamaz. Eşik değerin üstündeki ihalelerde ise böyle bir kısıtlama getirilemez.
Bu nedenle bir yabancı grup için ilk soru "avantaj ne kadar" değil, "yaklaşık maliyet eşik değerin altında mı ve idare bu düzenlemeyi yapmış mı" sorusudur; ikincisi ihale dokümanından okunur.
Fiyat avantajı: nerede ihtiyari, nerede zorunlu
m.63, avantajı iş türüne göre ayırır ve bir kısmında idareye takdir bırakmaz.
Hizmet alımı ve yapım işleri (b bendi). "Hizmet alımı ve yapım işi ihalelerinde yerli istekliler lehine % 15 oranına kadar fiyat avantajı sağlanabilir." Burada hem oran bir tavandır hem de uygulanması ihtiyaridir.
Mal alımları (c bendi). Ana kural aynı yapıdadır: mal alımı ihalelerinde yerli malı teklif eden istekliler lehine %15 oranına kadar fiyat avantajı sağlanabilir. Ancak maddenin devamı iki zorunluluk kurar: ilgili Bakanlıkça ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri alınarak orta ve yüksek teknolojili sanayi ürünleri arasından belirlenen ve Kurum tarafından ilan edilen listede yer alan malların ihalelerinde, yerli malı teklif eden istekliler lehine %15 oranında fiyat avantajı sağlanması mecburidir. Aynı cümlenin devamı ayrı bir zorunluluk daha getirir: "Yerli yazılım ürünü teklif eden istekliler lehine de %15 oranında fiyat avantajı sağlanması mecburidir."
Yapım işlerinde yerli malı şartı (d bendi). Bu bent avantajdan da ileri gider: yapım işlerinde kullanılacak makine, malzeme ve ekipman ile yazılımın tamamının veya belli bir kısmının yerli malı olması şartı getirilebilir. Dahası, ilgili bakanlıklarca orta düşük, orta yüksek ve yüksek teknolojili makine, malzeme ve ekipman arasından belirlenen ve Kurum tarafından ilan edilen listede yer alan ve ihale konusu işte kullanılacak makine, malzeme ve ekipmanın yerli malı olması şarttır. Burada söz konusu olan bir fiyat avantajı değil, bir katılım/ifa şartıdır.
Belgelendirme (e bendi). Yerli malı belirlenmesine ilişkin usul ve esaslar ilgili Bakanlıkça belirlenir; isteklilerce teklif edilen malın yerli malı olduğu, bu usul ve esaslara uygun düzenlenen yerli malı belgesi ile belgelendirilir. Yani "yerlilik" iddiası beyanla değil belgeyle kurulur.
| İhale türü | Avantaj / şart | Niteliği | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Yaklaşık maliyeti eşik değerin altındaki ihaleler | Sadece yerli isteklilerin katılması | İdarenin takdirinde | m.63/a |
| Hizmet alımı ve yapım işi | Yerli istekli lehine %15'e kadar fiyat avantajı | İhtiyari, tavan | m.63/b |
| Mal alımı (genel) | Yerli malı teklif edene %15'e kadar | İhtiyari, tavan | m.63/c |
| Mal alımı — orta/yüksek teknoloji listesi | %15 fiyat avantajı | Zorunlu | m.63/c |
| Yerli yazılım ürünü | %15 fiyat avantajı | Zorunlu | m.63/c |
| Yapım işinde makine, malzeme, ekipman, yazılım | Yerli malı olması şartı | Getirilebilir | m.63/d |
| Listede yer alan makine, malzeme ve ekipman | Yerli malı olması | Şart | m.63/d |
| Ortak girişim | Bütün ortakların yerli istekli olması | Zorunlu | m.63/f |
İş deneyimi: yabancı grubun geçmişi hangi ölçüde sayılır
Yerli istekli statüsü kazanıldıktan sonra ikinci soru yeterliktir. 4734 m.10, isteklilerden ekonomik ve malî yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliğin belirlenmesi için istenebilecek belgeleri sayar: bankalardan temin edilecek malî durum belgeleri, ilgili mevzuatı uyarınca yayınlanması zorunlu olan bilanço veya bunlara eşdeğer belgeler ve toplam ciro ya da ihale konusu işle ilgili ciroyu gösteren belgeler; mesleki ve teknik tarafta ise ilgili odaya kayıtlı olarak faaliyette bulunulduğunu ve teklif vermeye yasal olarak yetkili olunduğunu kanıtlayan belgeler.
İş deneyimi bakımından maddedeki süreler yapım ve mal-hizmet ayrımı yapar. Kamu veya özel sektöre bedel içeren bir sözleşme kapsamında taahhüt edilen işlerde; son on beş yıl içinde geçici kabulü yapılan yapım işleri ile kabul işlemleri tamamlanan yapımla ilgili hizmet işleri, aynı dönemde sözleşme bedelinin en az %80'i oranında denetlenen ya da yönetilen işler, devam eden işlerde ilk sözleşme bedelinin tamamlanması şartıyla gerçekleşme oranı toplam sözleşme bedelinin en az %80'ine ulaşan işler ve devredilen işlerde sözleşme bedelinin en az %80'inin tamamlanması şartıyla ilgili işler deneyim belgesine konu olur. Mal ve hizmet alımlarında ise süre daha kısadır: son beş yıl içinde kabul işlemleri tamamlanan alımlar.
Yeni kurulmuş bir Türk iştiraki için bu, yerli istekli statüsünün tek başına yeterli olmadığı anlamına gelir: statü katılım kapısını açar, yeterlik ise ayrıca kurulmalıdır. Grup içindeki deneyimin hangi ölçüde kullanılabileceği, ihale dokümanında belirlenen yeterlik kriterlerine ve iş deneyim belgesinin kime ait olduğuna göre değerlendirilir; bu nedenle yapı kurgusu, ilk teklife girmeden önce planlanması gereken bir konudur.
Eşik değerler kanun metninden okunmaz
m.8, eşik değerleri sayar ve rakamlar bugünkü paraya çevrilmemiş hâldedir: genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idarelerin mal ve hizmet alımlarında "üçyüzmilyar Türk Lirası", Kanun kapsamındaki diğer idarelerin mal ve hizmet alımlarında "beşyüzmilyar Türk Lirası", yapım işlerinde "onbirtrilyon Türk Lirası".
Bu rakamlar kanunun 2002'deki hâlinden kalmadır ve uygulanmaz. Kanunun resmî metnine düşülen dipnot, eşik değerlerin ve parasal limitlerin uygulanması için Kamu İhale Kurumu'nun her yıl yayımladığı Kamu İhale Tebliğine yönlendirir; metindeki mevcut atıf, 24/1/2025 tarihli ve 32792 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan ve 1/2/2025 tarihinden itibaren uygulanan 2025/1 No.'lu Kamu İhale Tebliğidir.
Bunun pratik sonucu şudur: m.63/a'nın uygulanabileceği "eşik değerin altındaki ihale" alanının sınırı, kanun metninden değil, ihale tarihinde yürürlükte olan Kamu İhale Tebliğinden okunur. Tebliğ her yıl güncellendiği için, aynı büyüklükteki bir iş bir yıl eşiğin altında, ertesi yıl üstünde kalabilir.
Yabancı istekliye özgü usul: tebligatta on dokuzuncu gün
4734 m.65, bildirim ve tebligat esaslarını düzenler ve yabancı istekliler için ayrı bir gün belirler. Tebligatlar imza karşılığı elden, iadeli taahhütlü mektupla, elektronik ortamda veya faksla yapılabilir; iadeli taahhütlü mektupla yapılan tebligatta tebliğ tarihi bakımından "yabancı isteklilerde ise ondokuzuncu gün" esas alınır. Maddenin devamı bir düzeltme kuralı içerir: "Tebligatın bu tarihten önce muhataba ulaşması hâlinde ise fiili tebliğ tarihi esas alınır." Maddede ayrıca Anayasa Mahkemesi'nin 27/9/2012 tarihli ve E.2012/20, K.2012/132 sayılı kararıyla iptal edilmiş ibareler bulunmaktadır.
Bu kural, itiraz sürelerinin hesabında doğrudan etkilidir: şikâyet ve itirazen şikâyet takvimi tebliğ tarihinden işlediği için, yabancı istekli bakımından başlangıç anı yanlış alındığında süre kaybı doğar. İtiraz yollarının kendi süreleri için itirazen şikâyet: on gün, beş gün, üç iş günü yazımıza bakılabilir.
| Soru | Cevabın kaynağı | Pratik sonuç |
|---|---|---|
| Yerli istekli miyim | m.4 tanımı: Türk kanunlarına göre kurulmuş tüzel kişi | Türkiye'de kurulan iştirak yerli sayılır |
| İş ortaklığım yerli sayılır mı | m.63/f | Tek yabancı ortak bütün ortaklığı kapsam dışına çıkarır |
| Bu ihaleye girebilir miyim | m.63/a + ihale dokümanı | Eşik altı ihalede yerli kısıtı konulmuş olabilir |
| Avantaj zorunlu mu | m.63/b-c | Liste ürünleri ve yerli yazılımda zorunlu, diğerlerinde ihtiyari |
| Yerliliği nasıl kanıtlarım | m.63/e | Yerli malı belgesi |
| Eşik değer kaç | m.8 + yıllık KİK Tebliği | Kanundaki rakamlar uygulanmaz |
| Tebliğ tarihim ne | m.65 | Yabancı istekliye on dokuzuncu gün; erken ulaşırsa fiilî tarih |
Sonuç
Yabancı bir grup için Türk kamu ihalesi sisteminde belirleyici olan soru, sermayenin nereden geldiği değil, teklifi hangi tüzel kişinin verdiğidir. 4734 m.4, Türk kanunlarına göre kurulmuş her tüzel kişiyi yerli istekli sayar; m.63/f ise bu statüyü ortak girişimlerde tek bir yabancı ortakla kaybettirir. Bu iki hüküm birlikte okunduğunda strateji sadeleşir: Türkiye'de kurulmuş iştirak üzerinden ve mümkünse tek başına teklif vermek, hem eşik altı ihalelere erişimi hem de %15'lik fiyat avantajını korur. Mal alımlarında ise ikinci bir katman vardır: orta ve yüksek teknolojili ürün listesinde veya yerli yazılım kapsamında bulunan işlerde avantaj idarenin takdirinde değil, zorunludur; yapım işlerinde ise listede yer alan makine ve ekipmanın yerli malı olması doğrudan bir şarttır. Sözleşme aşamasındaki risklerin ayrı bir haritası vardır: kamu ihale sözleşmesinde asıl risk fesih değil, yasaklamadır.
