İnşaat ve ihale işlerinde en sık karşılaşılan sosyal güvenlik riski, eksik bildirimden değil asgari işçilik araştırmasından doğar: Kurum, işin niteliğine göre bildirilmesi gereken işçilik tutarını resen tespit eder ve eksik kısım üzerinden prim tahakkuk ettirir.
Bordro maliyetini doğrudan etkileyen bir değişiklik de 4 Aralık 2025 tarihli 7566 sayılı Kanunla yapıldı: prime esas günlük kazancın üst sınırı, alt sınırın 7,5 katından 9 katına çıkarıldı. Aşağıdaki değerlendirme 5510 sayılı Kanunun mevzuat.gov.tr'deki resmî güncel metnine dayanıyor (6 Eylül 2026'da okundu).
Prime esas kazanç sınırları
🔴 m.82/1 (13/2/2011 tarihli 6111 sayılı Kanunla değişik birinci fıkra). Prim ve ödeneklerin hesabına esas tutulan günlük kazancın alt sınırı, sigortalıların yaşlarına uygun asgarî ücretin otuzda biri; üst sınırı ise 16 yaşından büyük sigortalıların günlük kazanç alt sınırının 9 katıdır.
Yurt dışı istisnası. "Ancak sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri için 3 katıdır."
Katsayının seyri. Resmî metnin dipnotları değişiklik zincirini kaydeder: oran 6552 sayılı Kanunla (2014) düzenlenmiş, 16/11/2016 tarihli 6761 sayılı Kanunla 1/1/2017'den geçerli olmak üzere "6,5" iken "7,5"e, ardından 4/12/2025 tarihli ve 7566 sayılı Kanunun 24 üncü maddesiyle "7,5" iken "9"a çıkarılmıştır.
🔑 Üst sınırın yükselmesi, tavan üstü ücret alan çalışanlarda hem işçi hem işveren prim yükünü doğrudan artırır; ücret bütçeleri bu değişiklikle yeniden hesaplanmalıdır.
Sınırların uygulanması (m.82/2). Günlük kazançları alt sınırın altında olan sigortalılar ile ücretsiz çalışan sigortalıların kazançları alt sınır üzerinden; üst sınırdan fazla olanların kazançları üst sınır üzerinden hesaplanır.
🔴 Farkı işveren öder (m.82/3). "İkinci fıkraya göre sigortalının kazancı alt sınırın altında ise bu kazanç ile alt sınır arasındaki farka ait sigorta primleri ile ücretsiz çalışan sigortalılara ait sigorta primlerinin tümünü işveren öder."
Birden fazla işte çalışma (m.82/4). Aynı sigortalılık hâline tabi olacak şekilde birden fazla işte çalışma nedeniyle ödenen primler toplamı, o sigortalılık hâli için belirlenen üst sınır üzerinden hesaplanacak miktarı aşarsa, aşan kısmın tamamı sigortalının talebi üzerine iade edilir.
Asgari işçilik: tespit ölçütleri
Tespit sebebi (m.85/1). İşverenin, işin emsaline, niteliğine, kapsam ve kapasitesine göre işin yürütümü açısından gerekli olan sigortalı sayısının, çalışma süresinin veya prime esas kazanç tutarının altında bildirimde bulunduğunun tespiti hâlinde, gerekli olan asgarî işçilik tutarı belirlenir.
Ölçütler. Tespitte; yapılan işin niteliği, kullanılan teknoloji, işyerinin büyüklüğü, benzer işletmelerde çalıştırılan sigortalı sayısı ve ilgili meslek veya kamu kuruluşlarının görüşü gibi unsurlar dikkate alınır. Tespitler Kurumun denetim ve kontrolle görevlendirilmiş memurları tarafından yapılır.
🔑 Ölçütlerin tamamı dışarıdan gözlenebilir verilerdir; savunma da bu verilerle — iş programı, taşeron sözleşmeleri, makine kullanımı ve emsal işlerle — kurulur.
İhale işleri ve özel inşaatta araştırma
🔴 Kimler için araştırılır (m.85/2). Kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar ile bankalar tarafından ihale mevzuatına göre yaptırılan işlerden ve özel nitelikteki inşaat işlerinden dolayı, bu işleri yapan işveren tarafından yeterli işçilik bildirilmiş olup olmadığı Kurumca araştırılır.
Sonuç. Yeterli işçiliğin bildirilmediği anlaşılırsa, eksik bildirilen işçilik tutarı üzerinden hesaplanan prim tutarı, m.89 gereği hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte bir ay içinde ödenmek üzere işverene tebliğ edilir.
🔑 Borcun kesinleşme anı. "Tebliğ edilen prim ve gecikme cezası ve gecikme zammının ödendiği veya ödeneceğinin işveren tarafından yazılı olarak taahhüt edilmesi halinde borç kesinleşir." Taahhütnamede üstlenilen yükümlülük yerine getirilmezse işveren hakkında m.88 ve m.89 uyarınca işlem yapılır.
İnceleme. Prim ve fer'ilerinin ödenmemesi, taahhütname verilmemesi veya Kurumca işyerinin denetlenmesine gerek görülmesi durumunda Kurumca inceleme yapılır.
İtiraz ve dava: iki farklı sonuç
🔴 m.85/3. Kuruma bildirilmediği tespit edilen asgarî işçilik tutarı üzerinden resen tahakkuk ettirilen sigorta primleri, m.88 ve m.89 dikkate alınarak işverene tebliğ edilir.
İtiraz. "İşveren, tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde Kuruma itiraz edebilir. İtiraz takibi durdurur."
Dava. "Kurumca itirazın reddi halinde işveren, kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde yetkili iş mahkemesine başvurabilir. Mahkemeye başvurulması, prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz."
🔑 İki cümle arasındaki fark belirleyicidir: idari itiraz takibi durdurur, dava durdurmaz. Bu nedenle bir aylık idari itiraz süresi, dava süresinden daha kritiktir; kaçırıldığında tahsilat işlemeye devam eder. Amme alacağının takip ve tecil rejimini ödeme emrine itiraz yazısında ele aldık.
Ek idari para cezası (m.85/4). Asgarî işçilik tutarının bildirilmediği tespit edilen işyerleri hakkında ayrıca m.102/1-(d) bendi ile (e) bendinin (4) numaralı alt bendi uyarınca idarî para cezası uygulanır.
Bilgi verme (m.85/5). Kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar ile bankalar, bu maddenin uygulanmasıyla ilgili Kurumca istenilecek bilgi ve belgeleri yazılı olarak en geç bir ay içinde vermeye mecburdur.
İşyeri devrinde halefiyet, gecikme cezası ve iade
🔴 Devralan da sorumlu (m.89/1, 17/4/2008 tarihli 5754 sayılı Kanunla değişik). "Sigortalının çalıştırıldığı işyeri aktif veya pasifi ile birlikte devralınır veya intikal ederse ya da başka bir işyerine katılır veya birleşirse eski işverenin Kuruma olan prim ile gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden oluşan borçlarından, aynı zamanda yeni işveren de müştereken ve müteselsilen sorumludur."
🔑 Sözleşmeyle bertaraf edilemez. "Bu hükme aykırı sözleşme hükümleri Kuruma karşı geçersizdir." Devir sözleşmesindeki "geçmiş dönem borçları devredende kalır" kaydı taraflar arasında sonuç doğurabilir, ancak Kuruma karşı hüküm ifade etmez. İşletme devrinde borçlardan sorumluluğun genel çerçevesini işletme devrinde borçlardan sorumluluk yazısında ele aldık.
🔴 Gecikme cezası ve zammı (m.89/2). Kurumun prim ve diğer alacakları süresinde ve tam ödenmezse, ödenmeyen kısım sürenin bittiği tarihten itibaren ilk üç aylık sürede her bir ay için %3 oranında gecikme cezası uygulanarak artırılır.
Gecikme zammı. Ayrıca her ay için bulunan tutarlara, ödeme süresinin bittiği tarihten başlamak üzere borç ödeninceye kadar her ay için ayrı ayrı, bir önceki aya ait iskontolu ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerinin aylık ortalama faizi bileşik bazda uygulanarak gecikme zammı hesaplanır. "Ancak, ödemenin yapıldığı ay için gecikme zammı günlük hesaplanır."
Oran yetkisi. Cumhurbaşkanı, ilk üç ay için uygulanan gecikme cezası oranını iki katına kadar artırmaya veya %1'e kadar indirmeye, yeniden kanunî oranına getirmeye ve uygulama tarihini belirlemeye yetkilidir. Resmî metnin dipnotu, oranın 12/3/2024 tarihli ve 32487 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 8256 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının 1 inci maddesiyle %3 (kanuni oran) olarak belirlendiğini kaydeder.
Dava takibi durdurmaz. "Dava ve icra takibi açılmış olsa bile, prim ve diğer Kurum alacaklarının ödenmemiş kısmı için gecikme cezası ve gecikme zammı tahsil edilir."
Yersiz prim iadesi (m.89/3). Yanlış veya yersiz alındığı tespit edilen primler, alındıkları tarihten on yıl geçmemişse hisseleri oranında ilgililere kanunî faizi ile birlikte geri verilir; kanunî faiz, primin Kuruma yatırıldığı tarihi takip eden ay başından iadenin yapıldığı ayın başına kadar hesaplanır.
Hakediş, teminat ve yapı kullanma izni
Üstlenen bildirimi (m.90/1, 17/4/2008 tarihli 5754 sayılı Kanunla değişik). Kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar, 5411 sayılı Kanun kapsamındaki kuruluşlar ve kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar; ihale yolu ile yaptırdıkları her türlü işleri üstlenenleri ve bunların adreslerini on beş gün içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür.
🔴 Hakediş ve teminat (m.90/2). "İşverenlerin hakedişleri, Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin borçlarının olmaması kaydıyla ödenir. Kesin teminatları ise ihale konusu işle ilgili olarak Kuruma borçlarının bulunmadığının tespit edilmesinden sonra iade edilir."
Temlik sınırı. İşverenlerin, kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar, bankalar ve kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar nezdindeki her çeşit alacak, teminat ve hakedişleri üzerinde — işçi ücreti alacakları hariç olmak üzere — yapılacak her türlü devir, temlik ve el değiştirme, Kurum alacaklarını karşılayacak kısım ayrıldıktan sonra kalan kısım üzerinde hüküm ifade eder.
🔑 Bu fıkra, hakediş temliki ile finansman sağlayan yapıları doğrudan etkiler: temlik alan, Kurum alacağının gerisinde kalır; yalnızca işçi ücreti alacakları bu sıralamanın dışındadır.
🔴 Yapı kullanma izni şartı (m.90/4). Valilikler, belediyeler, il özel idareleri ve ruhsat vermeye yetkili diğer merciler tarafından, geçici iskân veya yapı kullanma izin belgesi verilmeden önce yapılan inşaat dolayısıyla; diğer kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar ve bankaların ise Cumhurbaşkanı kararı ile belirlenecek işlemlerinde, Kuruma borçlarının bulunmadığına dair ilgililerden Kurumca düzenlenmiş bir belgenin istenmesi zorunludur.
Aykırılığın sonucu (m.90/5). Bu yükümlülükler yerine getirilmeden hakediş ödenmesi, kesin teminatın iade edilmesi, geçici iskân veya yapı kullanma izin belgesi verilmesi ya da diğer işlemlerin gerçekleştirilmesi hâllerinde, ilgililer hakkında genel hükümlere göre idarî ve cezaî işlem yapılır.
Teşviklere erişim (m.90 ek fıkra). Ülke çapında uygulanan ve özel bir izne veya belgeye dayanmayan genel düzenlemeler hariç olmak üzere; belirli bölgelere veya sektörlere yönelik ya da kamu kurumlarınca verilen özel belgelere veya izinlere dayalı olarak kamudan kaynak tahsis edilmesi şeklindeki araştırma, geliştirme, üretim, yatırım, pazarlama ve benzeri teşviklerde de Kuruma borç durumu gözetilir.
Alt işveren ilişkisinde muvazaa tespitinin işçilik maliyetine etkisini asıl işveren–alt işveren yazısında ayrıca ele aldık.
Tek tabloda
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Alt sınır | Yaşa uygun asgarî ücretin otuzda biri | m.82/1 |
| 🔴 Üst sınır | Alt sınırın 9 katı (7566 s.K., 4/12/2025) | m.82/1 |
| Katsayının seyri | 6,5 → 7,5 (2017) → 9 (2025) | m.82 dipnotları |
| Yurt dışı | Sözleşmesiz ülkelerde götürülen Türk işçilerinde 3 katı | m.82/1 |
| Alt sınır altı | Kazanç alt sınır üzerinden hesaplanır | m.82/2 |
| 🔴 Fark primi | Alt sınır farkı ve ücretsiz çalışanın primi tamamen işverene | m.82/3 |
| Çok işverenli | Üst sınırı aşan kısım talep üzerine iade | m.82/4 |
| Tespit sebebi | Sigortalı sayısı, çalışma süresi veya kazanç eksik bildirimi | m.85/1 |
| Ölçütler | İşin niteliği · teknoloji · işyeri büyüklüğü · emsal · meslek kuruluşu görüşü | m.85/1 |
| Kim tespit eder | Denetim ve kontrolle görevlendirilmiş memurlar | m.85/1 |
| 🔴 Araştırma kapsamı | Kamu ihale işleri ve özel nitelikteki inşaat işleri | m.85/2 |
| Tebliğ | Prim + gecikme cezası ve zammı, bir ay içinde ödenmek üzere | m.85/2 |
| 🔑 Kesinleşme | Ödeme veya yazılı taahhüt ile borç kesinleşir | m.85/2 |
| İnceleme | Ödememe, taahhüt vermeme veya denetim gereği hâlinde | m.85/2 |
| 🔴 İtiraz | Tebliğden bir ay; itiraz takibi DURDURUR | m.85/3 |
| 🔴 Dava | Retten bir ay içinde iş mahkemesi; takibi durdurmaz | m.85/3 |
| Ek ceza | m.102/1-d ve (e)-4 uyarınca idari para cezası | m.85/4 |
| Kurum bilgi talebi | Kamu ve bankalar en geç bir ay içinde verir | m.85/5 |
| 🔴 İşyeri devri | Yeni işveren eski borçlardan müştereken ve müteselsilen sorumlu | m.89/1 |
| 🔑 Sözleşme | Aksine sözleşme hükmü Kuruma karşı geçersiz | m.89/1 |
| Gecikme cezası | İlk üç ay her ay için %3 | m.89/2 |
| Gecikme zammı | DİBS aylık ortalama faizi bileşik; ödeme ayı günlük | m.89/2 |
| Oran | 8256 sayılı CB Kararı ile %3 (kanuni oran) | m.89/2 dipnotu |
| Dava/icra | Açılmış olsa bile gecikme cezası ve zammı tahsil edilir | m.89/2 |
| Yersiz prim | On yıl içinde, kanunî faiziyle iade | m.89/3 |
| Üstlenen bildirimi | İhaleyi yaptıranlar on beş gün içinde bildirir | m.90/1 |
| 🔴 Hakediş | Kuruma borç olmaması kaydıyla ödenir | m.90/2 |
| Kesin teminat | Borç bulunmadığının tespitinden sonra iade | m.90/2 |
| 🔑 Temlik | Devir ve temlik, Kurum alacağı ayrıldıktan sonra hüküm ifade eder | m.90/2 |
| İstisna | İşçi ücreti alacakları bu sıralamanın dışında | m.90/2 |
| 🔴 Yapı kullanma izni | Verilmeden önce borcu yoktur belgesi zorunlu | m.90/4 |
| Aykırılık | İlgililer hakkında idarî ve cezaî işlem | m.90/5 |
| Teşvikler | Özel belge/izne dayalı kaynak tahsisinde de borç durumu gözetilir | m.90 ek fıkra |
Ne yapılmalı
Bordro bütçesini dokuz kat üzerinden yeniden hesaplayın. Prime esas günlük kazancın üst sınırı 4/12/2025 tarihli 7566 sayılı Kanunla alt sınırın 7,5 katından 9 katına çıkarılmıştır; tavan üstü ücretlerde prim yükü buna göre artar.
İnşaat ve ihale işlerinde asgari işçilik dosyasını baştan kurun. Kurum; işin niteliği, kullanılan teknoloji, işyeri büyüklüğü ve benzer işletmelerdeki sigortalı sayısı üzerinden tespit yapar — savunma da aynı verilerle hazırlanır.
Bir aylık idari itiraz süresini dava süresinden önce koruyun. İtiraz takibi durdurur, ancak mahkemeye başvurma prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz.
Taahhütnameyi bilinçli verin. Prim ve fer'ilerinin ödeneceğinin yazılı olarak taahhüt edilmesi borcu kesinleştirir; taahhüde uyulmaması hâlinde m.88 ve m.89 uyarınca işlem yapılır.
Hakediş ve teminat takvimini borç durumuna bağlayın. Hakediş Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin borç bulunmaması kaydıyla ödenir; kesin teminat ancak borç bulunmadığının tespitinden sonra iade edilir.
Hakediş temlikiyle finansman kurgularken sıralamayı hesaba katın. Devir, temlik ve el değiştirme Kurum alacağını karşılayacak kısım ayrıldıktan sonra hüküm ifade eder; yalnızca işçi ücreti alacakları istisnadır.
Yapı kullanma izni başvurusundan önce borcu yoktur belgesini alın. Belge, geçici iskân veya yapı kullanma izin belgesi verilmeden önce istenmek zorundadır ve eksikliği ilgililer hakkında idarî ve cezaî işlem doğurur.
İşyeri devralırken SGK borç incelemesini kapanış şartı yapın. Devralan, eski işverenin prim, gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer fer'ilerinden müştereken ve müteselsilen sorumludur ve aksine sözleşme hükümleri Kuruma karşı geçersizdir.
Kamu kaynaklı teşvik başvurularında da borç durumunu kontrol edin. Özel belge veya izne dayalı kaynak tahsislerinde aynı şart işler.
İnşaat ve ihale işlerinde nakit akışını kesen kalem, çoğu zaman vergi değil Kuruma borç görünmesidir. Şirketler hukuku ve kurumsal danışmanlık çalışmalarımız hakediş ve teminat takvimini bu şartla birlikte kurar.
