Madencilikte yatırımın ekonomisini belirleyen iki kalem vardır: ruhsatın kime verilebileceği ve Devlet hakkının oranı. İkisi de 3213 sayılı Maden Kanununda düzenlenir ve ikisi de yabancı sermayeli yapılar için doğrudan sonuç doğurur — maden hakları Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre kurulmuş tüzel kişiliği haiz şirketlere verilir.
Devlet hakkı tarafında ise 19 Temmuz 2025 tarihli 7554 sayılı Kanunla yapılan bir değişiklik doğrudan maliyeti yükseltti: işletme izni olan ruhsatlardan alınacak asgari Devlet hakkı, "ruhsat bedeli" iken "ruhsat bedelinin %50 fazlası" hâline geldi. Aşağıdaki değerlendirme 3213 sayılı Kanunun mevzuat.gov.tr'deki resmî güncel metnine dayanıyor (6 Eylül 2026'da okundu).
Mülkiyet ve hakkın niteliği
Temel kural (m.4). "Madenler Devletin hüküm ve tasarrufu altında olup, içinde bulundukları arzın mülkiyetine tabi değildir."
🔑 Bu tek cümle, arazi mülkiyeti ile maden hakkını tamamen ayırır: taşınmazın maliki olmak maden hakkı vermez; maden ruhsatı sahibi olmak da yüzey kullanımını kendiliğinden sağlamaz — yüzey için ayrıca izin ve anlaşma gerekir.
Bölünmezlik (m.5/1, 14/2/2019 tarihli 7164 sayılı Kanunla değişik). İlk müracaat (takaddüm), arama ruhsatı, buluculuk, görünür rezerv geliştirme ve işletme ruhsatı haklarının hiçbiri hisselere bölünemez; her biri bir bütün hâlinde muameleye tabi tutulur.
Yani ruhsat üzerinde payı devretmek mümkün değildir; ortaklık ancak ruhsat sahibi şirketin paylarında kurulabilir.
Devir ve intikal
🔴 Devir bedeli (m.5/2). Maden ruhsatları, görünür rezerv geliştirme hakkı ve buluculuk hakkı devredilebilir. Ancak: "Devir yapılmadan önce arama ve işletme ruhsatlarının devredildiği tarihteki ruhsat bedelinin iki katı tutarında devir bedeli alınır. Devir Bakanlık onayı ile gerçekleşir."
Tamamlanma anı. "Durum maden siciline şerh edilir. Devir muamelesi maden siciline şerh edilmesi ile tamam olur." Sözleşmenin imzalanması veya bedelin ödenmesi devri tamamlamaz; sicil şerhi kurucudur.
🔴 Miras ve altı ay (m.5/4). Maden hak ve vecibeleri miras yoluyla intikal eder; bu haklar, bütün mirasçıların vekâletini havi bir vekâletname ile m.6'daki nitelikleri taşıyan mirasçılardan birine veya üçüncü bir şahsa devredilir. Mirasçılar ittifak edemezse, birinin müracaatı ile mahkeme hakkın en ehil olana tahsisine veya bu da mümkün olmazsa ruhsatın satılmasına karar verir; mahkeme bu hususu basit muhakeme usulü ile çözer.
Yaptırım. "Eğer dava söz konusu değil ise 6 ay içerisinde intikal işlemleri tamamlanmayan ruhsatlar fesh edilir."
Gecikmezlik kuralı (m.5 son). "Madenler üzerindeki hakların devir ve intikali bu Kanun ve yönetmelikte gösterilen hükümlerin tatbikini geciktirmez." Devir süreci, ruhsattan doğan yükümlülükleri askıya almaz.
Maden hakkı kime verilir
Ehliyet (m.6/1). Maden hakları; medeni hakları kullanmaya ehil T.C. vatandaşlarına, Türkiye Cumhuriyeti Kanunlarına göre kurulmuş tüzel kişiliği haiz şirketlere, bu hususta yetkisi bulunan kamu iktisadi teşebbüsleri ile müesseseleri, bağlı ortaklıkları ve iştirakleri ile diğer kamu kurum, kuruluş ve idarelerine verilir.
🔑 Yabancı yatırımcı açısından yol. Ruhsat doğrudan yabancı bir gerçek kişiye veya yabancı bir şirkete verilmez; yol, Türk hukukuna göre kurulmuş bir şirket üzerinden geçer. Bu şirketin sermayesinde yabancı ortaklık bulunması Kanunda engellenmemiştir; yabancı yatırımcının genel güvencelerini yabancı yatırımcı kanuni güvenceleri yazısında ele aldık.
Tek kişi kuralı (m.6/2). "Maden hakları gerçek veya tüzel tek kişi adına verilir." Ruhsatın müşterek sahipliği mümkün değildir.
Memur yasağı (m.6/3-4). Devlet memurları, diğer kamu görevlileri ve Genel Müdürlüğün merkez ve taşra teşkilatında çalışan yevmiyeli ve mukaveleli personel arama ve işletme ruhsatı alamaz. Maden hakkını haiz iken memur olanlar, memuriyete geçişlerinden itibaren 6 ay zarfında bu haklarını devretmeye mecburdurlar.
Buluculuk şerhi (m.6 son, 7164 ile 2019'da eklendi). Buluculuk ve görünür rezerv geliştirme hakları maden siciline bilgi amaçlı şerh edilir ve — m.24/3 kapsamında ruhsat hukukunun sona ermesi hâli hariç — ruhsatın devri, intikali, terki ve iptali bu hakları ortadan kaldırmaz. Genel Müdürlük bu hakların tarafı değildir.
Maden grupları: oran tablosunun anahtarı
Devlet hakkı oranları gruplara bağlı olduğundan, hesaplamanın ilk adımı madenin hangi grupta olduğunu belirlemektir.
Kapsam (m.2/1). "Yer kabuğunda ve su kaynaklarında tabii olarak bulunan, ekonomik ve ticarî değeri olan petrol, doğal gaz, jeotermal ve su kaynakları dışında kalan her türlü madde bu Kanuna göre madendir." Petrol, doğal gaz, jeotermal ve su kaynakları kendi kanunlarına tabidir.
Gruplar (m.2/2).
- I. Grup (a): inşaat ile yol yapımında kullanılan ve tabiatta doğal olarak bulunan kum ve çakıl. (b): tuğla-kiremit kili, çimento kili, marn, puzolanik kayaç (tras) ile çimento ve seramik sanayilerinde kullanılan ve diğer gruplarda yer almayan kayaçlar.
- II. Grup (a): kalsit, dolomit, kalker, granit, andezit, bazalt gibi kayaçlardan agrega, hazır beton ve asfalt yapılarak kullanılan kayaçlar. (b): mermer, traverten, granit, andezit, bazalt gibi blok olarak üretilen taşlar ile dekoratif amaçla kullanılan doğal taşlar. (c): aynı kayaçlardan entegre çimento, kireç ve kalsit öğütme tesisinde kullanılanlar.
- III. Grup: deniz, göl ve kaynak suyundan elde edilecek eriyik hâlde tuzlar, karbondioksit gazı (jeotermal, doğal gaz ve petrollü alanlar hariç) ve hidrojen sülfür (Petrol Kanunu hükümleri saklı).
- IV. Grup: endüstriyel hammaddeler ve metalik madenler — killer, jips, anhidrit, tuzlar, bor tuzları (kolemanit, uleksit, borasit, tinkal, pandermit veya bünyesinde en az %10 B2O3 içeren diğer bor mineralleri), stronsiyum tuzları, barit, talk, manyezit, zeolit, pomza, perlit, grafit, kükürt, kuvars ve bileşiminde en az %80 SiO2 içeren kuvars kumu, feldispat ve metalik madenler.
- V. Grup: kıymetli ve yarı kıymetli taşlar.
🔑 II. Grup ayrımı doğrudan orana yansır. Aynı kayaç, agrega/hazır beton/asfalt için kullanılırsa (a) bendinde %4, blok doğal taş olarak üretilirse (b) bendinde %4,5 oranına tabidir. Ruhsat başvurusundaki grup tercihi bu nedenle sonradan düzeltilmesi zor bir maliyet kararıdır.
Devlet hakkı: matrah ve oranlar
Matrah (m.14/1). "Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır."
Ocak başı satış fiyatı (m.14/2, 7164 ile değişik). Madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat esastır. Emsal ocak başı satış fiyatı; bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenip Genel Müdürlükçe ilan edilir.
🔑 Taban fiyat kuralı. "Ruhsat sahipleri tarafından Devlet haklarının beyanında kullanılan ocak başı satış fiyatı, Genel Müdürlükçe ilan edilen ocak başı satış fiyatından daha düşük olamaz."
Zenginleştirme hâli (m.14/3). Tüvenan maden zenginleştirme veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatı oluşuyorsa, ocak başı satış fiyatı; ocakta üretiminden ilk satışın yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait tesis ve ekipmanın amortismanı dâhil giderler çıkarılarak bulunan fiyattır.
🔴 Oranlar (m.14/4).
| Grup | Oran |
|---|---|
| I. Grup (a) — valilik/il özel idaresince ilan edilen boyutlandırılmış ve/veya yıkanmış piyasa satış fiyatı üzerinden | %4 |
| I. Grup (b) | %4 |
| II. Grup (a) ve (c) — kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda kullanılan tüvenan hammadde dışında boyutlandırılmış fiyat üzerinden | %4 |
| II. Grup (b) — doğal taş; özelliklerine ve bölgeye göre ocakta oluşan piyasa satış fiyatı üzerinden | %4,5 |
| III. Grup — kaynak tuzları | %1 |
| III. Grup — diğer madenler | %5 |
| IV. Grup — altın, gümüş, platin, bakır, kurşun, çinko, alüminyum, uranyum oksit | ekli (3) sayılı tabloda belirtilen oranlarda |
| IV. Grup — uranyum oksit dışındaki radyoaktif mineraller ve diğer radyoaktif maddeler | %8 |
| IV. Grup — diğerleri | %3 |
| V. Grup | %4 |
İki değişiklik notu. (ç) bendindeki oran 7164 sayılı Kanunla %4'ten %4,5'e, (e) bendindeki oran %2'den %3'e çıkarılmıştır. Ayrıca 19/7/2025 tarihli 7554 sayılı Kanunun 6 ncı maddesiyle (e) bendindeki "krom" ibaresi madde metninden çıkarılmıştır — krom artık (3) sayılı tablo kapsamındaki madenler arasında sayılmamaktadır.
🔴 Asgari Devlet hakkı — 2025 değişikliği (m.14/5). "İşletme izni olan maden ruhsatlarından her yıl en az ruhsat bedelinin %50 fazlası kadar Devlet hakkı alınır." Resmî metnin dipnotu değişikliği kaydeder: 19/7/2025 tarihli ve 7554 sayılı Kanunun 6 ncı maddesiyle bu fıkradaki "ruhsat bedeli" ibaresi "ruhsat bedelinin %50 fazlası" şeklinde değiştirilmiştir.
İstisna. Bu asgari şart kaynak tuzlaları, lületaşı ve oltutaşı için düzenlenen ruhsatlarda aranmaz.
Beyan denetimi. Ruhsat sahibince beyan edilen ocak başı satış fiyatı Genel Müdürlük tarafından denetlenir ve eksik beyanlar tamamlattırılır.
İndirimler ve indirimlerin sınırı
Entegre tesis indirimi (m.14/6). IV. Grup (c) bendi madenlerin yurt içinde entegre tesislerde kullanılarak metal hâle getirilmesi hâlinde, ödenmesi gereken Devlet hakkının %75'i alınmaz. Bu oran, 7164 sayılı Kanunla %50'den %75'e çıkarılmıştır.
Yeraltı işletme indirimi (m.14/7). Yeraltı işletme yöntemi ile üretim yapılması durumunda ödenmesi gereken Devlet hakkının %50'si alınmaz.
🔴 Üç sınır (m.14/8).
- "Altın, gümüş ve platin madenleri bu madde ile getirilen herhangi bir özel indirimden istifade edemez."
- "Altın, gümüş ve platin dışındaki diğer madenler ise bu madde kapsamında belirtilen özel indirimlerin sadece birinden istifade edebilirler."
- "Bu madde kapsamında belirtilen özel indirimlerden istifade edenler, bu Kanunun 9 uncu maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen teşviklerden yararlanamaz."
Yani indirimler kümülatif değildir ve teşvik rejimiyle birlikte kullanılamaz; yapı kurulurken hangi yolun daha avantajlı olduğu hesaplanarak seçilmelidir.
Orman izinlerinde beş hektar eşiği
Ana kural (m.14, 7164 ile değişik fıkralar). Bu yerlerin Devlet ormanlarına rastlaması ve Tarım ve Orman Bakanlığınca verilen iznin beş hektarı geçmemesi hâlinde, bu alandan ağaçlandırma bedeli dışında başkaca bir bedel alınmaz.
Yenileme hakkı. "Sahanın rehabilite edilerek teslim edilmesinden sonra, talep edilmesi hâlinde teslim edilen saha kadar aynı şartlarda izin verilir."
Eşiğin aşılması. Bir ruhsat sahasında defaten verilen iznin beş hektarı geçmesi hâlinde, beş hektarı aşan kısım için orman mevzuatı hükümlerine göre fon bedelleri hariç diğer bedeller alınır. Aynı ölçüt ruhsatın temdit edilmesi hâlinde de uygulanır.
🔑 Bu üç fıkra birlikte, madencilik projelerinde izin alanının beş hektarlık dilimler hâlinde planlanmasını ve rehabilite edilen sahaların teslim edilerek yeni izin hakkı doğurmasını ekonomik olarak anlamlı kılar.
Tek tabloda
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Mülkiyet | Madenler Devletin hüküm ve tasarrufunda; arzın mülkiyetine tabi değil | m.4 |
| Bölünmezlik | Takaddüm, arama, buluculuk, rezerv geliştirme, işletme bölünemez | m.5/1 |
| 🔴 Devir bedeli | Devir tarihindeki ruhsat bedelinin iki katı | m.5/2 |
| Onay | Bakanlık onayı ile gerçekleşir | m.5/2 |
| Tamamlanma | Maden siciline şerh ile tamam olur | m.5/2 |
| Miras | 6 ay içinde intikal tamamlanmazsa ruhsat feshedilir | m.5/4 |
| İhtilaf | Mahkeme basit muhakeme ile en ehile tahsis veya satış | m.5/4 |
| Gecikmezlik | Devir ve intikal yükümlülükleri askıya almaz | m.5 son |
| 🔑 Ehliyet | T.C. vatandaşları ve TC kanunlarına göre kurulmuş şirketler | m.6/1 |
| Tek kişi | Haklar gerçek veya tüzel tek kişi adına verilir | m.6/2 |
| Memur | Ruhsat alamaz; memur olan 6 ay içinde devreder | m.6/3-4 |
| Buluculuk | Sicile bilgi amaçlı şerh; devir/iptal hakkı ortadan kaldırmaz | m.6 son |
| Kapsam | Petrol, doğal gaz, jeotermal ve su kaynakları hariç her madde | m.2/1 |
| I. Grup | Kum-çakıl (a); tuğla-kiremit ve çimento kili (b) | m.2/2 |
| II. Grup | Agrega/hazır beton (a); blok doğal taş (b); entegre çimento (c) | m.2/2 |
| III. Grup | Eriyik tuzlar, CO2, hidrojen sülfür | m.2/2 |
| IV. Grup | Endüstriyel hammadde ve metalik madenler; bor en az %10 B2O3 | m.2/2 |
| Matrah | Ocak başındaki fiyat | m.14/1 |
| Emsal fiyat | Bölgeler dikkate alınarak Genel Müdürlükçe ilan edilir | m.14/2 |
| 🔑 Taban | Beyan, ilan edilen fiyattan düşük olamaz | m.14/2 |
| Zenginleştirme | Nakliye, zenginleştirme ve amortisman düşülerek bulunur | m.14/3 |
| Oran — I. Grup | %4 | m.14/4-a, b |
| Oran — II. Grup (a), (c) | %4 | m.14/4-c |
| Oran — doğal taş | %4,5 (7164 ile %4'ten yükseldi) | m.14/4-ç |
| Oran — kaynak tuzu | %1; III. Grubun diğerleri %5 | m.14/4-d |
| Oran — IV. Grup | Sayılan metaller (3) sayılı tablo; radyoaktif %8; diğerleri %3 | m.14/4-e |
| Krom | 7554 (19/7/2025) ile bentten çıkarıldı | m.14/4-e dipnotu |
| Oran — V. Grup | %4 | m.14/4-f |
| 🔴 Asgari | Ruhsat bedelinin %50 fazlası (7554, 2025) | m.14/5 |
| İstisna | Kaynak tuzlası, lületaşı, oltutaşı hariç | m.14/5 |
| Entegre tesis | Devlet hakkının %75'i alınmaz (7164 ile %50'den) | m.14/6 |
| Yeraltı işletme | Devlet hakkının %50'si alınmaz | m.14/7 |
| 🔴 Altın/gümüş/platin | Hiçbir özel indirimden yararlanamaz | m.14/8 |
| Diğer madenler | İndirimlerin sadece birinden yararlanılır | m.14/8 |
| Teşvikle birlikte | İndirim alanlar m.9/2 teşviklerinden yararlanamaz | m.14/8 |
| Orman — 5 ha altı | Ağaçlandırma bedeli dışında bedel yok | m.14 |
| Rehabilitasyon | Teslim edilen saha kadar aynı şartlarda yeni izin | m.14 |
| Orman — 5 ha üstü | Aşan kısım için fon bedelleri hariç orman bedelleri | m.14 |
Ne yapılmalı
Ruhsatı şirket üzerinden kurgulayın. Maden hakları yalnızca T.C. vatandaşlarına ve Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre kurulmuş tüzel kişiliği haiz şirketlere verilir; yabancı yatırım bu şirketin sermaye yapısı üzerinden konumlanır.
Ruhsat devrinde iki katı bedeli ve sicil şerhini bütçeye yazın. Devir bedeli, devir tarihindeki ruhsat bedelinin iki katıdır ve işlem maden siciline şerh edilmedikçe tamamlanmaz.
Hisse devri ile ruhsat devrini ayırt edin. Ruhsat hakkı hisselere bölünemez; ortaklık ancak ruhsat sahibi şirketin paylarında kurulabilir — bu ayrım işlem yapısını baştan belirler.
Mirasta altı aylık süreyi kaçırmayın. Dava yoksa altı ay içinde intikal işlemleri tamamlanmayan ruhsatlar feshedilir.
Beyanı ilan edilen emsal fiyatın altında yapmayın. Beyanda kullanılan ocak başı satış fiyatı, Genel Müdürlükçe ilan edilen fiyattan düşük olamaz ve eksik beyanlar tamamlattırılır.
Asgari Devlet hakkını 2025 metnine göre hesaplayın. İşletme izinli ruhsatlarda alt sınır artık ruhsat bedelinin %50 fazlasıdır; yalnızca kaynak tuzlaları, lületaşı ve oltutaşı bu şartın dışındadır.
İndirimleri kümülatif varsaymayın. Altın, gümüş ve platin hiçbir özel indirimden yararlanamaz; diğer madenler yalnızca birinden yararlanabilir ve indirim alanlar m.9/2 teşviklerinden yararlanamaz.
Orman izinlerini beş hektarlık dilimlerle planlayın. Beş hektarı geçmeyen izinlerde ağaçlandırma bedeli dışında bedel alınmaz ve rehabilite edilerek teslim edilen saha kadar aynı şartlarda yeni izin verilir.
Madencilikte projenin geri dönüşünü belirleyen, ruhsat bedeli değil Devlet hakkı oranı ile indirim tercihinin doğru kurulmasıdır. Şirketler hukuku ve kurumsal danışmanlık çalışmalarımız ruhsat ve ortaklık yapısını bu hesapla birlikte kurar.
