Türkiye'de fabrika, depo, filo veya proje sahibi olan yabancı sermayeli gruplar, risklerini çoğunlukla global bir program üzerinden sigortalar. 3/6/2007 tarihli ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu ise bu yaklaşımı doğrudan sınırlar. m.15/1 tek cümledir ve emredicidir:
"Türkiye'de yerleşik kişiler, Türkiye'deki sigortalanabilir menfaatlerini, Türkiye'de faaliyette bulunan sigorta şirketlerine ve Türkiye'de yaptırmak zorundadır."
Kural iki yönlüdür: sigorta hem Türkiye'de faaliyette bulunan bir şirkete hem de Türkiye'de yaptırılmalıdır. Aşağıdaki çerçeve 6 Eylül 2026 tarihinde mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel 5684 sayılı Kanun metninden doğrulanmıştır.
Kapalı istisna listesi
m.15/2, kuralın istisnalarını sayar ve liste kapalıdır. Yurt dışında yaptırılabilecek sigortalar şunlardır:
- (a) İhracat ve ithalat konusu mallar için nakliyat sigortası,
- (b) Uçak, gemi, helikopter dış kredi ile satın alındıklarında, münhasıran dış kredi miktarı ile sınırlı olarak ve dış borç ödeninceye kadar; yurt dışından finansal kiralama yoluyla getirilmelerinde ise finansal kiralama sözleşmesi süresi ile sınırlı olarak yaptırılacak tekne sigortaları,
- (c) Gemilerin işletilmesinden doğan sorumluluk sigortası,
- (ç) Hayat sigortaları,
- (d) Kişilerin Türkiye haricinde bulunacakları süre için bu süre ile sınırlı olmak kaydıyla veya geçici olarak yurt dışında kaldıkları sırada yaptırabilecekleri ferdî kaza, hastalık, sağlık ve motorlu taşıt sigortaları.
Listenin yapısı dikkatle okunmalıdır. (b) bendi bir mülkiyet istisnası değil, bir finansman istisnasıdır: uçak veya gemi dış kredi ile alınmışsa istisna kredi tutarıyla ve borç ödeninceye kadar sınırlıdır; finansal kiralamada ise sözleşme süresiyle sınırlıdır. Kredi kapandığında istisna da sona erer.
(d) bendi kişiye ve süreye bağlıdır: yurt dışında bulunulan süreyle sınırlı sağlık veya motorlu taşıt sigortası yurt dışından yaptırılabilir; Türkiye'de kullanılan bir aracın veya Türkiye'de ikamet eden bir çalışanın sürekli sigortası bu bende girmez.
Ayrıca Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemi ve yatların sigortaları da yurt dışında yaptırılabilecek sigortalar kapsamına dâhil edilmiştir; bu, 4490 sayılı Kanun m.13'ün "sigortaları yurt dışında da yaptırılabilir" hükmüyle örtüşür. Gemi sicilinin bütünü için Türk Uluslararası Gemi Sicili yazımıza bakılabilir.
m.15/3, listeyi kanun değişikliği olmadan genişletebilecek tek merciyi gösterir: "Cumhurbaşkanı yurt dışında yaptırılabilecek sigortaların kapsamını genişletmeye yetkilidir." Yetki tek yönlüdür; daraltma öngörülmemiştir.
| Risk | Yurt dışında sigortalanabilir mi | Dayanak |
|---|---|---|
| Türkiye'deki fabrika, tesis, stok | Hayır | m.15/1 |
| İhracat/ithalat malları (nakliyat) | Evet | m.15/2-a |
| Dış kredi ile alınan uçak/gemi teknesi | Evet — kredi tutarı ve borç süresiyle sınırlı | m.15/2-b |
| Finansal kiralamayla getirilen uçak/gemi teknesi | Evet — sözleşme süresiyle sınırlı | m.15/2-b |
| Geminin işletilmesinden doğan sorumluluk | Evet | m.15/2-c |
| Hayat sigortası | Evet | m.15/2-ç |
| Yurt dışında geçirilen süre için sağlık, ferdî kaza, motorlu taşıt | Evet — süreyle sınırlı | m.15/2-d |
| TUGS'a kayıtlı gemi ve yatlar | Evet | m.15/2 kapsamına dâhil |
| Kapsamın genişletilmesi | Cumhurbaşkanı kararı | m.15/3 |
"Türkiye'de faaliyette bulunan sigorta şirketi" ne demek
Kuralın ikinci ayağı, poliçeyi kimin düzenleyebileceğidir. m.3/1: "Türkiye'de faaliyet gösterecek sigorta şirketleri ile reasürans şirketlerinin anonim şirket veya kooperatif şeklinde kurulmuş olması şarttır." Aynı fıkra bir de faaliyet sınırı koyar: bu şirketler "sigortacılık işlemleri ve bunlarla doğrudan bağlantısı bulunan işler dışında başka işle iştigal edemez."
Kurucular için m.3/2-(a) beş şart sayar: müflis veya konkordato ilan etmiş olmamak; kurucu ya da ortak olmanın gerektirdiği malî güce ve itibara sahip bulunmak; tasfiyeye tabi tutulan finansal kuruluşlarda ve m.20/2-3 uygulanan şirketlerde doğrudan veya dolaylı %10 ve daha fazla paya — ya da bu oranın altında olsa bile yönetim ve denetim kurullarına üye belirleme imtiyazı veren paya — sahip olmamak; sayılan yüz kızartıcı ve mali suçlardan (zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, kaçakçılık, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, terörün finansmanı, vergi kaçakçılığı dâhil) hüküm giymemiş olmak; tüzel kişi kurucularda yönetim ve denetime sahip kişilerin malî güç dışındaki şartları taşıması.
Aynı fıkranın (b) bendi pay yapısına ilişkindir: hisse senetlerinin nakit karşılığı çıkarılması ve halka açık şirketlerde halka açık kısım hariç tamamının nama yazılı olması zorunludur. (c) bendi ise holding yapılarına bakar: bir holding bünyesinde faaliyet gösterilecekse holding şirketinin finansal durumunun da sigortacılık faaliyetlerini idame ettirmeye yeterli olması gerekir.
Ruhsat: branş branş ve tek grup
m.5/1: sigorta ve reasürans şirketleri, "faaliyete geçebilmek için, faaliyet göstermek istedikleri her bir sigorta branşında" ruhsat almak zorundadır. Alınan ruhsatlar ticaret siciline tescil edilir ve Ticaret Sicil Gazetesi ile Türkiye çapında dağıtımı yapılan, tiraj bakımından ilk on sırada yer alan günlük gazetelerden ikisinde ilan ettirilir.
m.5/2 bir ayrılık kuralı getirir: "Sigorta şirketleri hayat ve hayat dışı sigorta gruplarından sadece birinde faaliyet gösterebilir." Bu gruplarda yer alan branşlar Bakan tarafından belirlenir. Aynı tüzel kişilik altında her iki grubun yürütülmesi mümkün değildir.
Sermaye tarafı m.5/3'tedir: kuruluş işlemlerini tamamlayan ve ruhsat talebinde bulunan şirketler, ödenmiş sermayelerini, ruhsat talep edilen branşlar ve verilmek istenen teminatlara bağlı olarak beş milyon Türk lirasından az olmamak kaydıyla idarece belirlenecek miktara yükseltmek zorundadır. Aynı fıkra bir güncelleme mekanizması içerir: idare, bu miktarı Üretici Fiyatları Endeksi artış oranını aşmamak kaydıyla artırmaya yetkilidir. Kanundaki beş milyon lira bu nedenle bir tabandır; başvuru anında geçerli tutar ayrıca teyit edilmelidir.
m.5/4 bir unvan yaptırımı ekler: kuruluş işlemlerinin tamamlanmasından itibaren bir yıl içinde ruhsat başvurusunda bulunmayan şirketler, ticaret unvanlarında "sigorta şirketi" veya "reasürans şirketi" ibaresini kullanamaz.
m.6, ruhsat talebinin reddedileceği hâlleri sayar ve bunlardan en az birinin gerçekleşmesi yeterlidir: kurucular ile yönetici ve denetçilerin Kanun'daki şartları taşımaması; iş planına ve belgelere göre sigorta sözleşmesine taraf olanların hak ve menfaatlerinin yeterince korunamayacağının anlaşılması veya yükümlülüklerin sürekli ve yeterli olarak yerine getirilebilecek şekilde oluşturulmaması; başvurunun yeterli beyan ve bilgi içermemesi; ve yapılan denetimle gerekli teknik donanım ya da yeterli sayıda nitelikli personelin bulunmadığının veya ilgili alanda sigortacılık yapma yeterliliğinin olmadığının tespiti.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Hukuki biçim | Anonim şirket veya kooperatif | m.3/1 |
| Faaliyet sınırı | Sigortacılık ve doğrudan bağlantılı işler dışında iş yapılamaz | m.3/1 |
| Pay yapısı | Nakit karşılığı; halka açık kısım hariç nama yazılı | m.3/2-b |
| Ruhsat | Her bir branş için ayrı; tescil ve iki gazetede ilan | m.5/1 |
| Grup ayrımı | Hayat veya hayat dışı — sadece biri | m.5/2 |
| Asgari ödenmiş sermaye | Beş milyon TL'den az olmamak üzere idarece belirlenir; ÜFE ile artırılabilir | m.5/3 |
| Unvan | Bir yıl içinde ruhsat başvurusu yoksa ibare kullanılamaz | m.5/4 |
| Ruhsat reddi | Sayılan hâllerden en az biri yeterli | m.6 |
Yabancı acenteler ve aracılık
Yasağın aracılık ayağı m.23'tedir. m.23/11: "Cumhurbaşkanı, yabancı sigorta acentelerinin Türkiye'deki faaliyetleri ile Türkiye'de faaliyet gösteren sigorta acentelerinin yabancı sigorta şirketleri adına Türkiye'deki aracılık hizmetlerine ilişkin düzenleme yapmaya yetkilidir."
Hüküm iki yönü de kapsar: yurt dışındaki bir acentenin Türkiye'deki faaliyeti ve Türkiye'deki bir acentenin yabancı sigortacı adına yaptığı aracılık. Her ikisi de düzenlemeye açık bırakılmıştır; yani m.15'teki yerleşim kuralı, aracılık kanalından dolanılmaya karşı ayrıca korunmuştur.
m.23/12 bir bağdaşmazlık kuralı ekler: sigorta şirketlerinin, broker yapanların ve eksperlerin yönetim ve denetiminde bulunan kişiler ile bunlar adına imza atmaya yetkili olanlar, sigorta acentelerinin yönetim ve denetim kurullarında görev alamaz ve imzaya yetkili olarak çalışamaz.
Sigorta Tahkim Komisyonu ve uyuşmazlık
Poliçenin Türkiye'de yazılmasının ikinci bir sonucu, uyuşmazlığın çözüm yolunda ortaya çıkar. 5684 sayılı Kanun, sigorta uyuşmazlıkları için kendi tahkim yapısını kurar; Kanun m.2'deki tanımlar arasında Komisyon, "Sigorta Tahkim Komisyonu" olarak yer alır.
Bu yapı, Türkiye'de yazılmış bir poliçeden doğan uyuşmazlıkta sigortalıya mahkeme dışında bir yol açar. Yurt dışından alınmış — ve m.15'e aykırı biçimde düzenlenmiş — bir teminatta ise bu yol kullanılamaz; uyuşmazlık, poliçenin tabi olduğu yabancı hukuk ve forum çerçevesinde yürür.
Pratik sonuç, risk yönetimi açısından çift yönlüdür. Türkiye'de yazılan poliçe, hem m.15'teki zorunluluğu karşılar hem de yerel uyuşmazlık çözüm mekanizmasına erişim sağlar. Yurt dışından alınan bir teminat ise — istisna kapsamına girmiyorsa — hem mevzuata aykırılık riski taşır hem de tazminat talebinin Türkiye'de kolayca takip edilememesi sonucunu doğurur.
Bu nedenle global program tasarlanırken Türkiye ayağı genellikle iki katmanlı kurulur: Türkiye'de faaliyette bulunan bir sigortacı tarafından düzenlenen yerel poliçe ve bunun uluslararası piyasada reasüre edilmesi. Reasürans, m.15'teki doğrudan sigorta zorunluluğunun konusu değildir; ancak reasürans şirketleri de m.3 ve m.5'teki kuruluş ve ruhsat rejimine tabidir. Sınır ötesi bir uyuşmazlıkta forum ve teminat boyutu için yabancı davacı: yetki anlaşması ve teminat yazımıza bakılabilir.
Yapı kurarken
Türkiye'de varlık edinen yabancı bir grup için sıralama şudur.
Menfaat nerede? m.15 "Türkiye'deki sigortalanabilir menfaat" ölçütünü kullanır. Türkiye'de bulunan tesis, stok, araç ve buradaki faaliyetten doğan sorumluluklar bu kapsamdadır; global bir poliçenin Türkiye ayağı, Türkiye'de faaliyette bulunan bir sigortacı tarafından yazılmalıdır.
İstisnaya giriyor mu? Nakliyat sigortası ile hayat sigortası dışındaki istisnalar koşullu ve süreyle sınırlıdır. Dış kredinin kapanması veya finansal kiralama sözleşmesinin sona ermesi, istisnayı da sona erdirir.
Reasürans farklıdır. m.15 doğrudan sigortayı düzenler; Türkiye'de yazılan bir poliçenin uluslararası piyasada reasüre edilmesi ayrı bir konudur ve reasürans şirketlerinin kendi ruhsat rejimi vardır.
Aracılık kanalı da düzenlemeye tabidir. Yabancı sigortacı adına Türkiye'de aracılık yapılması m.23/11 uyarınca Cumhurbaşkanı düzenlemesine bağlıdır; yürürlükteki düzenleme ayrıca kontrol edilmelidir. Sigorta sözleşmesinin kendi iç yapısı — beyan, prim, fesih ve emredici hükümler — ise Türk Ticaret Kanunu'nun konusudur: sigorta sözleşmesi: beyan, prim, fesih, emredicilik.
Sonuç
5684 sayılı Kanun m.15, Türk sigorta piyasasının en katı kuralıdır ve global sigorta programlarını doğrudan etkiler: Türkiye'de yerleşik kişiler, Türkiye'deki sigortalanabilir menfaatlerini Türkiye'de faaliyette bulunan sigorta şirketlerine ve Türkiye'de yaptırmak zorundadır. İstisna listesi kapalıdır ve içindeki kalemlerin çoğu koşulludur — dış kredili uçak ve gemi teknesinde istisna kredi tutarı ve borç süresiyle, finansal kiralamada sözleşme süresiyle, kişisel sigortalarda yurt dışında bulunulan süreyle sınırlıdır. Listeyi yalnız Cumhurbaşkanı genişletebilir. Kuralın ikinci ayağı olan "Türkiye'de faaliyette bulunan sigorta şirketi" ise kendi rejimine tabidir: anonim şirket veya kooperatif biçimi, sigortacılık dışında iş yapamama, her branş için ayrı ruhsat, hayat ile hayat dışı gruplarından yalnız birinde faaliyet ve beş milyon liradan az olmamak üzere belirlenen ödenmiş sermaye. Türkiye'ye yatırım yapan bir grup için pratik sonuç nettir: global poliçe Türkiye'deki riski kapsamaz; Türkiye ayağı ayrıca kurulmalıdır.
