Türk hukukunda taşınır rehninin klasik kuralı teslimdir: rehin, malın zilyetliğinin alacaklıya geçirilmesiyle kurulur. Bu kural, işletmenin kullanmaya devam ettiği makineyi, stoku veya alacağı teminat olarak vermeyi imkânsız kılar.
6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu bu kilidi açar: rehin zilyetlik devriyle değil, Rehinli Taşınır Siciline tescille kurulur ve aynı tescille üçüncü kişilere karşı hüküm ifade eder. İşletme malı kullanmaya devam eder, alacaklı ise sicilde görünür bir teminata sahip olur.
Kanunun az bilinen bir başka yanı da maliyet tarafındadır: rehin sözleşmesi ve sicil işlemleri vergi, resim, harç ve değerli kâğıt bedelinden muaftır. Aşağıdaki değerlendirme 6750 sayılı Kanunun mevzuat.gov.tr'deki resmî güncel metnine dayanıyor (6 Eylül 2026'da okundu).
Kimler taraf olabilir
Kapalı liste (m.3). Rehin sözleşmesi yalnızca iki eksende yapılabilir:
- Kredi kuruluşları ile tacir, esnaf, çiftçi, üretici örgütü, serbest meslek erbabı gerçek ve tüzel kişiler arasında;
- tacir ve/veya esnaflar arasında.
🔑 Bu bir sınırlamadır: iki gerçek kişi arasında veya tacir olmayan taraflar arasında bu Kanuna göre rehin kurulamaz. Kanun adındaki "ticari işlemlerde" ibaresi bu yüzden tanımlayıcıdır.
Rehin nasıl kurulur
🔴 Tescille kurulur (m.4/1). "Rehin hakkı, rehin sözleşmesinin Sicile tescil edilmesiyle kurulur." Ve m.9/1 aynı anı üçüncü kişiler bakımından da belirler: "Rehin hakkı, rehin sözleşmesinin Sicile tescil edilmesiyle üçüncü kişilere karşı hüküm ifade eder."
Şekil (m.4/2-4). Sözleşme elektronik ortamda ya da yazılı olarak düzenlenir:
- elektronik ortamda düzenlenmişse tescil için güvenli elektronik imza ile onaylanması şarttır;
- yazılı düzenlenmişse tarafların imzalarının noterce onaylanması veya sözleşmenin Sicil yetkilisinin huzurunda imzalanması şarttır.
Zorunlu içerik (m.4/6). Sözleşmede tarafların kimlik bilgileri — ticari işletmede ticaret unvanı ve MERSİS numarası, gerçek kişi veya esnafta T.C. kimlik numarası, çiftçide ayrıca Çiftçi Kayıt Sistemi numarası, üretici örgütünde belge numarası — ile borcun konusu, miktarı, miktar belirli değilse rehnin ne miktar için güvence teşkil ettiği, ödenecek para cinsi ve rehnin azami miktarı yer alır. Rehne konu varlık, seri numarası, marka, üretim yılı, şasi numarası, GTİP ya da PRODTR kodu gibi ayırt edici özellikleriyle belirtilir; 2018 değişikliğiyle eklenen parantez içi hüküm uyarınca niteliği gereği ayırt edici özelliği bulunmayan taşınır varlıklar için bu şart aranmaz.
🔴 Geçersiz kayıtlar (m.4/7). "Rehne konu taşınır varlığın alt veya art rehne konu edilmesi ile rehin verenin rehne konu taşınır varlık üzerindeki tasarruf yetkisini kısıtlayan kayıtlar geçersizdir."
Bu fıkra, sözleşmeye konulacak "rehinli malı satamaz, devredemez" tipi kayıtları doğrudan geçersiz kılar. Alacaklının koruması tasarruf yasağıyla değil, sicil ve derece sistemiyle sağlanır.
Nelerin üzerine kurulabilir
Liste (m.5/1). Kanun on yedi kalem sayar: alacaklar; çok yıllık ürün veren ağaçlar; fikri ve sınai mülkiyete konu haklar; hammadde; hayvan; her türlü kazanç ve iratlar; başka bir sicile kaydı öngörülmeyen ve idari izin belgesi niteliğinde olmayan her türlü lisans ve ruhsatlar; kira gelirleri; kiracılık hakkı; makine ve teçhizat, araç, ekipman, iş makinaları ve elektronik cihazlar dâhil menkul işletme tesisatı; sarf malzemesi; stoklar; tarımsal ürün; ticaret unvanı ve/veya işletme adı; ticari işletme veya esnaf işletmesi; ticari plaka ve ticari hat; ticari proje; vagon; ve üçüncü kişiler zilyetliğindeki taşınır varlık, hak ve paylı mülkiyet hakları.
2018'de eklenen (p) bendi listeyi açık uçlu hâle getirir: "Benzeri her türlü taşınır varlık ve hak."
Ticaret unvanı ve işletme adının rehne konu olabilmesi, bu değerlerin hukuken korunan bir varlık olmasıyla bağlantılıdır; koruma rejimini ticaret unvanı yazısında ele aldık.
🔴 İşletmenin tamamı (m.5/2, 28/1/2021 tarihli 7263 sayılı Kanunla değişik). "Ticari işletme ve esnaf işletmesinin tamamı üzerinde rehin kurulması hâlinde, rehnin kuruluşu anında işletmenin faaliyetine tahsis edilmiş olan her türlü varlık; bir işletmenin belirli bir taşınır varlık grubunun bir bütün olarak rehnedilmesi hâlinde ise bu gruba dahil varlıkların tamamı rehnedilmiş sayılır."
Bu varlıkların rehni başka kanunlarca sicile tescili gerektiriyorsa ilgili sicillere bildirilir; bu varlıklar üzerinde önceden başka bir kanun uyarınca rehin tesis edilmişse, bu Kanuna göre kurulan rehin sonraki sırada yer alır. İşletme rehinleri ticaret veya esnaf siciline bildirilir.
🔑 Orantılılık kuralı. Fıkra bir sınır çizer: "Birinci fıkrada yer alan diğer taşınır varlıkların borcu karşılaması hâlinde işletmenin tümü üzerinde rehin kurulamaz."
Müstakbel varlıklar ve alacaklar (m.5/3-5). İşletmelerin müstakbel taşınır varlıkları üzerinde rehin kurulabilir; rehinli müstakbel varlık üzerindeki tasarruf yetkisi mülkiyete konu edilmesini müteakip kullanılabilir. Rehin, mevcut veya müstakbel varlıkların getirileri üzerinde de kurulabilir. Ve: "Her tür sözleşmeden doğan mevcut veya müstakbel alacaklar rehne konu edilebilir." Alacağın devrine ilişkin genel rejimi alacağın devri yazısında ele aldık.
Rehnin kapsamı ve iyiniyet
Kendiliğinden kapsam (m.7/1, 2018 değişikliği). "Taşınır varlığın gelecekteki her türlü faiz, sigorta gibi hukuki getirileri ile doğal ürün ve ikamesi mallar, taşınır varlık ile birlikte doğrudan rehnin kapsamına girer."
🔑 Üretim süreci rehni (m.7/2). Bir üretim süreci, kullanıldığı taşınır varlıklarla birlikte rehnedilirse, rehin, üretim sürecinde ve sonucunda gerçekleşecek olan alacak üzerinde aynı oranda ve sırada kendiliğinden tesis edilmiş sayılır.
İyiniyet (m.7/3). "Bir taşınırın rehinli olduğunu bilmeyen veya bilmesi gerekmeyen iyiniyetli üçüncü kişinin iyiniyeti korunur." Sicil aleni olduğundan bu koruma dar bir alanda işler; ancak tasarruf yasağının geçersizliğiyle birlikte okunması gerekir.
Derece ve öncelik
Derece (m.10). Rehnin sağladığı güvence, tescilde belirtilen rehin tutarı ve derecesiyle sınırlıdır. Rehin, sırada kendisinden önce gelecek olanın miktarının tescilde belirtilmesi kaydıyla ikinci veya daha sonraki derecede de kurulabilir; bu hâlde Türk Medenî Kanununun 871-876 ncı maddelerinin bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri kıyasen uygulanır.
Boşalan dereceye geçme (m.10/2). Sonraki sıradaki alacaklılara bu hak verilebilir. 🔑 Rehin sözleşmesi dışında bir sözleşmeyle tanınırsa, sözleşmenin geçerliliği Sicile tescil edilmesine bağlıdır.
Öncelik (m.11). Derece sırası belirtilmeksizin birden fazla rehin tesis edilmişse öncelik rehnin kurulma anına göre; derece belirtilmişse derece sırasına göre belirlenir. Boşalan dereceye geçme hakkı verilmişse, ilk sıradaki alacaklı alacağını tamamen almadan bir sonrakine ödeme yapılmaz. Getirisi üzerinde ayrıca rehin tesis edilmemişse, getiri üzerindeki öncelik asıl varlığın sırasıyla aynıdır.
Taraf yükümlülükleri ve değer tespiti
Zilyedin yükümlülüğü (m.12/2). Zilyet, rehinli taşınırın değerini koruyacak gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür. Değeri düşüren davranışlarda bulunursa alacaklı hâkimden bu davranışların yasaklanmasını isteyebilir; hâkim alacaklıya önlem almak üzere yetki verebilir ve gecikmesinde tehlike bulunan hâllerde alacaklı yetki verilmeden de gerekli önlemleri kendiliğinden alabilir.
Denetim ve tazmin (m.12/4-5). Rehin alacaklısı, rehin veren ya da üçüncü kişinin zilyetliğindeki varlığı denetleme hakkına sahiptir. Rehin veren, varlığın değerini alacaklı aleyhine azaltan tasarruflarından doğan zararları tazmin etmekle yükümlüdür.
Tescil yükümlülüğü (m.12/6). Rehin veren, rehinli taşınır varlığın devri ile alacağın devrini Sicile tescil ettirmekle yükümlüdür.
🔴 Değer tespiti (m.13/2). Varlıkların birleşmesi veya karışması durumunda ya da temerrüt sonrası hakların kullanımında, alacaklının başvurusu üzerine rehin verenin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesince taşınırın değeri ekspertiz hizmeti sunanlara üç gün içerisinde tespit ettirilir. İtiraz hâlinde mahkemece üç gün içerisinde yeni tespit yaptırılır ve itiraz üzerine yapılan değer tespiti kesindir. Bu tespitten itibaren iki yıl geçmedikçe yeniden değer tespiti istenemez; rapor rehin verene ve rehin alacaklılarına tebliğ edilir.
Temerrüt sonrası dört yol
🔴 m.14/1 alacaklıya dört seçenek verir:
(a) Mülkiyetin devri — yalnız birinci derece alacaklıya. Birinci derece alacaklı ise icra dairesinden İcra ve İflas Kanununun 24 üncü maddesi uyarınca rehinli taşınırın mülkiyetinin devrini talep edebilir; icra dairesi bu devri Sicile bildirir.
🔑 Fark sorumluluğu. Taşınırın m.13/2'ye göre belirlenen değeri, birinci derece alacaklının toplam alacağından fazlaysa, aradaki fark miktarından diğer derecelerdeki alacaklılara karşı birinci derece alacaklı ile rehin veren müteselsilen sorumludur.
(b) Varlık yönetim şirketine devir. Alacaklı, alacağını 5411 sayılı Kanun uyarınca faaliyet gösteren varlık yönetim şirketlerine devredebilir; bu hâlde varlık yönetim şirketi alacaklının rehin sırasına sahip olur.
(c) Kiralama ve lisans. Zilyetliğin devrine konu olmayan varlıklarda kiralama ve lisans hakkını kullanabilir — fikri mülkiyet hakları, lisanslar ve kiracılık hakkı gibi kalemlerde işleyen yol budur.
(ç) Genel hükümlere göre takip. 2018'de eklenen bent uyarınca alacaklı genel hükümler çerçevesinde takip yapabilir.
Terkin, ceza ve muafiyet
🔴 Terkin süreleri (m.15/1, 2018 değişikliği). Rehin alacaklısı, alacağın son bulduğu tarihten itibaren; yabancı hukuka tabi rehin alacaklısı otuz, Türk hukukuna tabi rehin alacaklısı on beş iş günü içinde rehin kaydının Sicilden terkini için başvuruda bulunur.
Yaptırım. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen alacaklı hakkında, rehin veren veya borçlunun şikâyeti üzerine güvence altına alınan borç tutarının onda biri oranında idari para cezası uygulanır. Ayrıca borcunu ödeyen ve bunu belgeleyen borçlu, rehnin terkinini Sicilden kendisi isteyebilir (m.15/3).
Adli para cezası (m.16/1). Rehin veren veya taşınırı rehin yüklü olarak devralan; varlığı Kanuna aykırı kullanması, borcu ödememesi hâlinde mülkiyeti devretmemesi, varlığı alacaklıya zarar vermek kastıyla tahrip veya imha etmesi, devri Sicile tescil ettirmemesi veya Sicili yanıltmaya yönelik fiillerde bulunması hâllerinde; alacağını tahsil edemeyen alacaklıların şikâyeti üzerine güvence altına alınan borç tutarının yarısını geçmemek üzere adli para cezası uygulanır.
Tefecilik (m.16/2). "Bir taşınırı rehin almak suretiyle ödünç para verme işini devamlı yapan kişi, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 241 inci maddesine göre cezalandırılır."
🔴 Muafiyet (m.19). "Rehin sözleşmesinin düzenlenmesi ile Sicilde tesis edilen işlemler vergi, resim, harç ve değerli kağıt bedelinden muaftır."
Bu, teminat maliyetini doğrudan etkiler: aynı teminat ipotek veya klasik yollarla kurulsaydı doğacak damga vergisi ve harç yükü burada doğmaz. Ticari sözleşmelerde damga vergisinin genel rejimini damga vergisi yazısında ele aldık.
Boşluk (m.18). Bu Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde Türk Medenî Kanununun taşınmaz rehnine ilişkin hükümleri uygulanır — 2018'de "taşınır" ibaresi "taşınmaz" olarak düzeltilmiştir.
Tek tabloda
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Taraflar | Kredi kuruluşu ↔ tacir/esnaf/çiftçi/üretici örgütü/serbest meslek; tacir ve/veya esnaflar arası | m.3 |
| 🔴 Kuruluş | Zilyetlik devri değil, Sicile tescil | m.4/1 |
| Üçüncü kişilere hüküm | Yine tescille | m.9/1 |
| Şekil — elektronik | Güvenli elektronik imza ile onay | m.4/3 |
| Şekil — yazılı | Noter onayı veya Sicil yetkilisi huzurunda imza | m.4/4 |
| Zorunlu içerik | Kimlik + borç + rehnin azami miktarı + ayırt edici özellikler | m.4/6 |
| 🔴 Geçersiz kayıt | Alt/art rehin ve tasarruf yetkisi kısıtlaması | m.4/7 |
| Varlıklar | Alacak · fikri hak · stok · kira geliri · ticaret unvanı · plaka · proje… | m.5/1 |
| Açık uç | "Benzeri her türlü taşınır varlık ve hak" (2018) | m.5/1-p |
| İşletmenin tamamı | Kuruluş anında faaliyete tahsis edilmiş her türlü varlık | m.5/2 |
| Varlık grubu | Gruba dâhil varlıkların tamamı rehnedilmiş sayılır | m.5/2 |
| Önceki rehin | Diğer kanunlara göre kurulmuş rehin önce gelir | m.5/2 |
| 🔑 Orantılılık | Diğer varlıklar borcu karşılıyorsa işletmenin tümü rehnedilemez | m.5/2 |
| Müstakbel varlık | Rehin kurulabilir; tasarruf mülkiyete konu olunca | m.5/3 |
| Alacaklar | Her tür sözleşmeden doğan mevcut veya müstakbel | m.5/5 |
| Kapsam | Faiz, sigorta, doğal ürün ve ikame mallar kendiliğinden | m.7/1 |
| Üretim süreci | Süreç sonundaki alacak üzerinde kendiliğinden rehin | m.7/2 |
| İyiniyet | Bilmeyen/bilmesi gerekmeyen üçüncü kişi korunur | m.7/3 |
| Derece | Tescilde belirtilen tutar ve derece ile sınırlı; TMK 871-876 kıyasen | m.10/1 |
| Boşalan derece | Sözleşme dışında tanınırsa tescil geçerlilik şartı | m.10/2 |
| Öncelik | Derece yoksa kurulma anı; varsa derece sırası | m.11/1 |
| Zilyet | Değeri koruyacak tedbirleri almakla yükümlü | m.12/2 |
| Acil önlem | Gecikmesinde tehlike varsa alacaklı yetkisiz de alabilir | m.12/2 |
| Denetim | Alacaklının denetleme hakkı | m.12/4 |
| 🔴 Değer tespiti | Sulh hukuk mahkemesi, 3 gün; itirazda 3 gün, sonuç kesin | m.13/2 |
| Tekrar | İki yıl geçmeden yeniden istenemez | m.13/2 |
| 🔴 Temerrüt (a) | Birinci derece alacaklı → İİK m.24 ile mülkiyetin devri | m.14/1-a |
| Fark | Değer alacağı aşarsa alacaklı ve rehin veren müteselsilen sorumlu | m.14/1-a |
| Temerrüt (b) | Alacağı varlık yönetim şirketine devir; sıra geçer | m.14/1-b |
| Temerrüt (c) | Zilyetlik devrine konu olmayanlarda kiralama ve lisans | m.14/1-c |
| Temerrüt (ç) | Genel hükümlere göre takip (2018) | m.14/1-ç |
| 🔴 Terkin | Yabancı hukuka tabi 30, Türk hukukuna tabi 15 iş günü | m.15/1 |
| Terkin cezası | Borç tutarının onda biri idari para cezası | m.15/1 |
| Borçlunun hakkı | Ödeyen borçlu terkini kendisi isteyebilir | m.15/3 |
| Adli para cezası | Borcun yarısını geçmemek üzere | m.16/1 |
| Tefecilik | Devamlı ödünç verme → TCK m.241 | m.16/2 |
| 🔴 Muafiyet | Sözleşme ve sicil işlemleri vergi, resim, harç ve değerli kâğıt bedelinden muaf | m.19 |
| Boşluk | TMK taşınmaz rehni hükümleri | m.18 |
Ne yapılmalı
Teminatı zilyetlik devri olmadan kurgulayın. 6750, makineyi, stoku, alacağı ve kira gelirini işletmede kalarak teminata verme imkânı tanır; rehin tescille doğar.
Sözleşmeye tasarruf yasağı yazmayın. Alt veya art rehne konu edilmeyi ve tasarruf yetkisini kısıtlayan kayıtlar geçersizdir; koruma derece ve tescil üzerinden kurulur.
İşletmenin tümü yerine varlık grubunu değerlendirin. Diğer taşınır varlıklar borcu karşılıyorsa işletmenin tümü üzerinde rehin kurulamaz; belirli bir varlık grubunun bütün olarak rehni ayrıca düzenlenmiştir.
Önceki sicil kayıtlarını kontrol edin. Aynı varlıklar üzerinde başka kanunlara göre kurulmuş bir rehin varsa, 6750'ye göre kurulan rehin sonraki sırada yer alır.
Boşalan dereceye geçme hakkını rehin sözleşmesinin içinde verin. Ayrı bir sözleşmeyle tanınırsa geçerliliği Sicile tescile bağlıdır.
Temerrütte mülkiyetin devri yolunu yalnız birinci derecedeyseniz planlayın. Bu yol birinci derece alacaklıya özgüdür ve değerin alacağı aşan kısmından rehin verenle birlikte müteselsilen sorumlu olunur.
Borç kapandığında terkini takvime alın. Türk hukukuna tabi alacaklı için süre on beş iş günü; ihmalin bedeli borç tutarının onda biri oranında idari para cezasıdır.
Maliyet karşılaştırmasında muafiyeti hesaba katın. Rehin sözleşmesi ve sicil işlemleri vergi, resim, harç ve değerli kâğıt bedelinden muaftır; bu, alternatif teminat yapılarına göre doğrudan bir avantajdır.
Türkiye'de işletme finansmanında en az kullanılan araçlardan biri budur; oysa teminat havuzunu genişleten ve maliyeti düşüren tek düzenlemedir. İcra ve iflas hukuku çalışmalarımız teminat yapısını bu araçla birlikte kurgular.
