Damga vergisi, ticari sözleşmelerde en sık yanlış hesaplanan vergidir. Bunun iki sebebi var: 2016'da yapılan köklü değişikliklerin internetteki içeriğe hâlâ yansımamış olması ve oran ile tavanın kanun metninde yazan rakam olmaması — her ikisi de her yıl yeniden belirleniyor.
En çok maliyet doğuran yanlış, nüsha sayısına göre çarpma alışkanlığıdır: nispi vergiye tabi bir sözleşmede bu uygulama 15 Temmuz 2016'dan beri geçerli değildir. Aşağıdaki değerlendirme 488 sayılı Damga Vergisi Kanununun mevzuat.gov.tr'deki resmî güncel metnine dayanıyor (6 Eylül 2026'da okundu).
Neyin vergisi: kâğıt kavramı
Konu (m.1). Kanuna ekli (1) sayılı tabloda yazılı kâğıtlar damga vergisine tabidir. "Kâğıt" terimi kanunda geniş tanımlıdır: yazılıp imzalamak veya imza yerine geçen bir işaret konmak suretiyle düzenlenen ve herhangi bir hususu ispat veya belli etmek için ibraz edilebilecek olan belgeler ile — 2004'te eklenen ibareyle — elektronik imza kullanılmak suretiyle manyetik ortamda ve elektronik veri şeklinde oluşturulan belgeler.
🔑 Elektronik imzalı sözleşme, damga vergisi bakımından kâğıttan farklı değildir.
Yurt dışında düzenlenenler (m.1/3). Yabancı memleketlerle Türkiye'deki yabancı elçilik ve konsolosluklarda düzenlenen kâğıtlar; Türkiye'de resmî dairelere ibraz edildiği, üzerine devir veya ciro işlemleri yürütüldüğü veya herhangi bir suretle hükümlerinden faydalanıldığı takdirde vergiye tabi tutulur.
Üçüncü ölçüt geniştir: yurt dışında imzalanmış bir sözleşmenin Türkiye'de hükümlerinden faydalanılması tek başına vergiyi doğurur.
Mektup ve şerhler (m.2). Vergiye tabi kâğıtlar mahiyetinde bulunan veya onların yerini alan mektup ve şerhlerle; bu kâğıtların yenilenmesine, uzatılmasına, değiştirilmesine, devrine veya bozulmasına ilişkin mektup ve şerhler de damga vergisine tabidir.
Mükellef (m.3). Damga vergisinin mükellefi kâğıtları imza edenlerdir. Resmî dairelerle kişiler arasındaki işlemlere ait kâğıtların vergisini kişiler öder.
Mahiyetin tayini (m.4). Verginin tayininde kâğıdın mahiyetine bakılır; şekli kanunlarda belirtilmiş olanlarda kanundaki adına, belirtilmemiş olanlarda üzerindeki yazının tazammun ettiği hüküm ve manaya bakılır. 🔑 Kâğıt üzerinde başka bir kâğıda atıf yapılmışsa, atıf yapılan kâğıdın hükümlerine nazaran iktisap ettiği mahiyete göre vergi alınır — çerçeve sözleşmeye atıf yapan sipariş formları bu fıkra üzerinden değerlendirilir.
2016 reformu: nüsha kuralı
🔴 m.5 (6728 sayılı Kanunun 23 üncü maddesiyle değişik). "Bir nüshadan fazla olarak düzenlenen kâğıtlardan, maktu vergiye tabi olanların her bir nüshası ayrı ayrı aynı miktarda; nispi vergiye tabi olanların ise sadece bir nüshası damga vergisine tabidir."
İki sonuç doğar:
- Nispi vergide — yani belli parayı ihtiva eden mukavelenamelerde — kaç nüsha imzalandığı fark etmez; vergi tek nüsha üzerinden hesaplanır.
- Maktu vergide ise eski kural sürer: her nüsha ayrı ayrı aynı miktarda vergiye tabidir.
İstisna: poliçe ve emre yazılı ticari senetlerin yalnız tedavüle çıkarılan nüshaları vergiye tabi tutulur.
15 Temmuz 2016'dan önce imzalanmış sözleşmeler için eski kural geçerlidir; bu tarihten sonraki nispi vergili sözleşmelerde nüsha çarpımı hatalı hesaptır.
Bir kâğıtta birden fazla işlem
Kural (m.6/1-2). Bir kâğıtta birbirinden tamamen ayrı birden fazla akit ve işlem bulunduğunda her birinden ayrı ayrı vergi alınır. Buna karşılık akit ve işlemler birbirine bağlı ve bir asıldan doğma iseler, vergi en yüksek vergi alınmasını gerektiren akit veya işlem üzerinden alınır.
Üçüncü kişinin eklenen işlemi (m.6/3). Asıl işlemin akitlerinden başka bir şahsın eklenen akit ve işlemi ayrıca vergiye tabidir.
🔴 Tek kefalet kuralı (6728/24, 2016). Eklenen cümle nettir: "bir kâğıt üzerinde birden fazla adi kefalet ve garanti taahhüdü bulunması hâlinde, ayrı ayrı olmak üzere bunlardan yalnızca birinden damga vergisi alınır."
Yani aynı sözleşmede beş kefil varsa, kefalet bakımından bir kez vergilendirilir. Kefaletin şekil ve geçerlilik boyutunu kefalette şekil ve eşin rızası yazısında ele aldık.
🔴 Müeyyideler vergi dışı (6728/24, 2016). Eklenen fıkra uygulamada çok geniş bir alanı kapatır: "Pey akçesi, cayma tazminatı, ücret tevkifi, cezai şart gibi bir sözleşmenin müeyyidesi mahiyetinde olan taahhütlerden, başlı başına bir sözleşmeye konu olmadıkça damga vergisi alınmaz."
Cezai şartın sözleşme bedeline eklenerek matrahı büyütmesi 2016'dan beri söz konusu değildir — başlı başına bir sözleşmeye konu olmadıkça. Cezai şartın hukuki sınırlarını sözleşmede hâkimin müdahalesi yazısında inceledik.
Matrah: belli para
Ölçüler (m.10). Damga vergisi nispi veya maktu olarak alınır. Nispi vergide kâğıtlarda yazılı belli para, maktu vergide kâğıtların mahiyetleri esastır. "Belli para" terimi, kâğıtların ihtiva ettiği veya bunlarda yazılı rakamların hasıl edeceği parayı ifade eder.
Son cümle önemlidir: bedel doğrudan yazılmasa bile, kâğıttaki rakamlardan hesaplanabiliyorsa belli para vardır.
🔑 Kredi ve temlik kâğıtlarında zorunluluk (m.11). Cari hesap şeklinde açılan kredilerle her türlü ikrazata ait taahhütname ve mukavelenamelerde ve bunların temlik, yenileme, devir ve değiştirilmesine ilişkin bütün kâğıtlarda; ayrıca matlupların devir ve temlikine ilişkin mukavelename ve temliknamelerde, ikraz veya temlik edilen para miktarının veya azami haddinin gösterilmesi mecburidir.
Gösterilmezse vergi ve ceza, olayın meydana çıktığı tarihte ilgili cari hesapta kayıtlı kredi veya ikrazat miktarına göre hesaplanır ve alınır; ödemeden mukriz ve müstakrizlerle temlik eden ve adına temlik yapılanlar müteselsilen sorumludur.
Yabancı para (m.12). Kâğıtlarda yazılı yabancı paralar, Bakanlıkça tayin ve ilan edilecek fiyat üzerinden Türk parasına çevrilerek vergilendirilir.
Oranlar ve tavan: rakam kanunda değil
Nispet (m.14/1). Vergi, kanuna ekli (1) sayılı tabloda yazılı nispet veya miktarlarda alınır. Şu kadar ki her bir kâğıt için hesaplanacak vergi tutarı, tabloda yer alan sınırlamalar saklı kalmak üzere bir azami tutarı aşamaz.
🔴 Tavan her yıl değişir. Kanun metnindeki taban 800 bin Yeni Türk Lirasıdır; ancak aynı fıkra devam eder: "Bir önceki yılda uygulanan bu azami tutar, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere, o yıl için tespit ve ilan olunan yeniden değerleme oranında artırılır." Cumhurbaşkanı, yeniden değerleme oranının %50 fazlasını geçmemek ve %20'sinden az olmamak üzere yeni oranlar tespit etmeye yetkilidir.
Resmî metnin dipnotu, bu tavanın 67 Seri No.lu Tebliğ ile 1/1/2023'ten itibaren 10.732.371,80 TL olarak tespit edildiğini kaydeder; sonraki yıllar için her takvim yılı başında yayımlanan Damga Vergisi Kanunu Genel Tebliği esastır. Aynı şekilde Mükerrer m.30, tablodaki maktu vergiler ile maktu ve nispi vergilerin asgari ve azami miktarlarını belirleyen hadlerin her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılacağını düzenler.
Tablonun kendisi de iki sütunludur. Resmî metinde her satır için hem "Kanunla Getirilen" hem "Uygulanacak Olan" oran gösterilir; uygulanacak oranlar 31/12/2025 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan 71 Seri No.lu Tebliğ ile 1/1/2026'dan geçerli olarak belirlenmiştir. Ticari hayatta en sık karşılaşılanlar:
| Kâğıt | Kanunla getirilen | 1/1/2026'dan geçerli |
|---|---|---|
| Mukavelename, taahhütname, temlikname | Binde 7,5 | Binde 9,48 |
| Kira mukavelenamesi (süreye göre kira bedeli üzerinden) | Binde 1,5 | Binde 1,89 |
| Kefalet, teminat ve rehin senetleri | Binde 7,5 | Binde 9,48 |
| Tahkimname ve sulhname | Binde 7,5 | Binde 9,48 |
| Fesihname | Binde 1,5 | Binde 1,89 |
| İkinci el araç satış ve devir sözleşmesi | Binde 1,5 | Binde 1,89 |
| Resmî şekilde düzenlenen gayrimenkul satış vaadi sözleşmesi | Binde 9,48 | Binde 0 |
| Hakem kararı (belli parayı ihtiva eden) | Binde 7,5 | Binde 9,48 |
| İhale kararları | Binde 4,5 | Binde 5,69 |
| Ücret makbuzları (maaş, ikramiye, huzur hakkı vb.) | Binde 6 | Binde 7,59 |
| Ödünç alınan paralar için verilen makbuz | Binde 6 | Binde 7,59 |
🔑 Sıfır oranlı satır. Resmî şekilde düzenlenen gayrimenkul satış vaadi sözleşmeleri için uygulanacak oran binde sıfırdır — kanunla getirilen oran binde 9,48 olmasına rağmen.
Değişiklik, süre uzatımı ve devir
Bedel artışı (m.14/2). Belli parayı ihtiva eden mukavelenamelerin değiştirilmesi hâlinde artan miktar aynı nispette vergiye tabidir.
🔑 Tavan koruması (6728/25, 2016). Eklenen cümle: "Birinci fıkraya göre azami tutardan vergi alınan mukavelenamelerin, diğer hükümlerinde değişiklik olmaksızın sadece bedelinin artması durumunda, artan bedele ilişkin bu hüküm uygulanmaz."
Yani tavandan vergilenmiş bir sözleşmede sadece bedel artıyorsa ek vergi doğmaz. Ancak diğer hükümlerde de değişiklik varsa bu koruma işlemez.
Devir (m.14/2 son cümle). Bunların devri hâlinde aslından alınan verginin dörtte biri alınır.
Süre uzatımı (m.14/3-4). Mukavelenamelerin müddetinin uzatılması hâlinde aynı miktar veya nispette vergi alınır. Akreditif mektup ve telgraflarında süre uzatılırsa verginin dörtte biri alınır.
Sınır ötesi kâğıtlar (m.14/5). Yabancı memleketlerden Türkiye üzerine düzenlenen kâğıtlar aynı miktarda; yabancı memleketlerin birinden diğeri üzerine düzenlenip Türkiye'de tedavüle çıkarılanlar ise yarı nispette vergiye tabidir.
Beyan, ödeme ve müteselsil sorumluluk
Makbuz karşılığı ödeme (m.22).
- (a) Bakanlıkça belirlenen mükellefler, kurum ve kuruluşlar için: bir ay içinde düzenlenen kâğıtların vergisi, ertesi ayın yirminci günü akşamına kadar beyanname ile bildirilir ve yirmi altıncı günü akşamına kadar ödenir.
- (b) Diğer hâllerde: kâğıdın düzenlendiği tarihi izleyen on beş gün içinde beyan edilir ve aynı süre içinde ödenir.
Bakanlık ayrıca, bazı işlemlerde verginin kâğıdın düzenlenmesinden önce veya noterlerce işleme tabi tutulması sırasında ödenmesi zorunluluğunu getirmeye yetkilidir.
İstihkaktan kesinti (m.23). Genel bütçeli daireler dışında kalan ve kesinti yapmak durumunda olan daire ve müesseselerce bir ayda kesilen vergi, ertesi ayın 20'nci günü akşamına kadar beyan edilir ve 26'ncı günü akşamına kadar yatırılır.
🔴 Müteselsil sorumluluk (m.24). Üç ayrı katman vardır:
- Verginin ödenmemesi veya noksan ödenmesinden dolayı alınması gereken vergi ve cezadan, mükelleflere rücu hakkı olmak üzere kâğıtları ibraz edenler sorumludur.
- Birden fazla kişi tarafından imza edilen kâğıtlara ait vergi ve cezanın tamamından imza edenler müteselsilen sorumludur; ve aralarında vergiden müstesna olanların bulunması damga vergisinin noksan ödenmesini gerektirmez.
- Damga vergisinden muaf kuruluşlarca kişilerin (1) sayılı tablo işlemleriyle ilgili düzenlenen ve sadece bu kurumların imzasını taşıyan kâğıtlara ait verginin tamamı kişiler tarafından ödenir; hiç veya noksan ödenirse kişilerle birlikte kurumlar müteselsilen sorumlu olur.
İkinci kalem çoğu dosyada belirleyicidir: karşı taraf vergiden müstesna olsa bile verginin tamamı doğar ve imza edenler müteselsilen sorumludur.
Kapı bekçileri (m.26-27). Resmî dairelerin ilgili memurları, kendilerine ibraz edilen kâğıtların damga vergisini aramaya ve eksik olanları tutanakla tespit etmeye mecburdur. Noterler, damga vergisi ödenmemiş veya noksan ödenmiş kâğıtları vergi ve cezası ödenmedikçe tasdik edemez veya suretlerini çıkarıp veremez; aykırılıkta noterlerden de her kâğıt için kanunen alınması gereken ceza ayrıca alınır. Bankalar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve iştirakleri ile m.22/1-a kapsamındakiler, vergisi ödenmemiş kâğıtları işleme koyamaz; koyarlarsa kâğıdın mükelleflerinden alınacak ceza tutarınca ayrıca ceza alınır.
İstisnalar (m.9). Kanuna ekli (2) sayılı tabloda yazılı kâğıtlar damga vergisinden müstesnadır; sözleşme kurgusunda ilk bakılacak yer bu tablodur.
Tek tabloda
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kâğıt | E-imzalı elektronik belgeler dâhil | m.1/2 |
| Yurt dışı kâğıt | İbraz · devir/ciro · hükümlerinden faydalanma | m.1/3 |
| Şerh ve mektup | Yenileme, uzatma, değiştirme, devir, bozma vergiye tabi | m.2 |
| Mükellef | İmza edenler; resmî daire işlemlerinde kişiler | m.3 |
| Mahiyet | Atıf varsa atıf yapılan kâğıda göre | m.4/3 |
| 🔴 Nüsha (nispi) | Sadece bir nüsha vergiye tabi | m.5 (6728, 2016) |
| Nüsha (maktu) | Her nüsha ayrı ayrı aynı miktarda | m.5 |
| Poliçe/emre yazılı senet | Yalnız tedavüle çıkarılan nüsha | m.5 |
| Bağımsız işlemler | Her birinden ayrı vergi | m.6/1 |
| Bağlı işlemler | En yüksek vergiyi gerektiren işlem üzerinden | m.6/2 |
| 🔴 Çoklu kefalet | Birden fazla adi kefalet/garanti → yalnızca birinden | m.6/3 (6728) |
| 🔴 Cezai şart | Pey akçesi, cayma tazminatı, cezai şart → vergi yok | m.6/4 (6728) |
| Matrah | Belli para; rakamların hasıl edeceği para dâhil | m.10 |
| Kredi/temlik | Miktar veya azami had gösterilmesi mecburi | m.11 |
| Yabancı para | Bakanlıkça ilan edilen kur üzerinden | m.12 |
| 🔴 Tavan | Kanunda 800 bin YTL taban; her yıl yeniden değerleme ile artar | m.14/1 |
| Tavanın 2023 değeri | 10.732.371,80 TL (67 Seri No.lu Tebliğ) | m.14 dipnotu |
| Maktu hadler | Her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artar | Mük. m.30 |
| Uygulanacak oranlar | 71 Seri No.lu Tebliğ, 1/1/2026'dan geçerli | (1) sayılı tablo dipnotu |
| Bedel artışı | Artan miktar aynı nispette vergiye tabi | m.14/2 |
| 🔑 Tavan koruması | Tavandan vergilenmişse sadece bedel artışında ek vergi yok | m.14/2 (6728) |
| Devir | Aslından alınan verginin dörtte biri | m.14/2 |
| Süre uzatımı | Aynı miktar/nispet; akreditifte dörtte bir | m.14/3-4 |
| Sınır ötesi | Türkiye üzerine aynı; üçüncü ülkeler arası yarı nispette | m.14/5 |
| Beyan (a) grubu | Ertesi ayın 20'si beyan, 26'sı ödeme | m.22/a |
| Beyan (b) grubu | Düzenlemeden itibaren 15 gün beyan ve ödeme | m.22/b |
| 🔴 Müteselsil sorumluluk | İmza edenler vergi ve cezanın tamamından | m.24/2 |
| Müstesna taraf | Bir tarafın istisnası noksan ödemeyi gerektirmez | m.24/2 |
| Noter | Vergi ödenmedikçe tasdik edemez; ayrıca ceza | m.27 |
| Banka/KİT | Vergisi eksik kâğıdı işleme koyamaz; ayrıca ceza | m.27/3 |
| İstisnalar | (2) sayılı tablo | m.9 |
Ne yapılmalı
Nüsha sayısına göre çarpmayı bırakın. Nispi vergiye tabi sözleşmelerde sadece bir nüsha vergilendirilir; çarpım yalnızca maktu vergide geçerlidir.
Cezai şartı matraha eklemeyin. Pey akçesi, cayma tazminatı, ücret tevkifi ve cezai şart gibi müeyyide taahhütlerinden, başlı başına bir sözleşmeye konu olmadıkça damga vergisi alınmaz.
Çok kefilli sözleşmelerde tek kefalet vergisi hesaplayın. Bir kâğıtta birden fazla adi kefalet veya garanti taahhüdü varsa yalnızca birinden vergi alınır.
Oran ve tavanı kanun metninden okumayın. Tablodaki "kanunla getirilen" sütun tarihseldir; uygulanacak oranlar ve maktu hadler her yıl Damga Vergisi Kanunu Genel Tebliği ile belirlenir ve tavan yeniden değerleme oranında artar.
Tavandan vergilenmiş sözleşmede zeyilnameyi dikkatli yazın. Ek vergi doğmaması, diğer hükümlerde değişiklik olmaksızın sadece bedelin artmasına bağlıdır; başka bir maddeye dokunulursa koruma kalkar.
Süre uzatımını yeni sözleşme gibi bütçeleyin. Müddetin uzatılması aynı miktar veya nispette vergi doğurur; devirde ise oran dörtte birdir.
Karşı tarafın istisnasına güvenmeyin. İmza edenler vergi ve cezanın tamamından müteselsilen sorumludur ve taraflardan birinin istisnası noksan ödemeyi haklı çıkarmaz.
Kredi ve temlik kâğıtlarında tutarı veya azami haddi mutlaka yazın. Gösterilmezse vergi, olayın ortaya çıktığı tarihteki cari hesap bakiyesi üzerinden hesaplanır.
Yurt dışında imzalanan sözleşmelerde Türkiye'de "faydalanma" anını izleyin. İbraz, ciro veya hükümlerinden faydalanma vergiyi doğurur.
Damga vergisi, sözleşme müzakeresinin sonunda değil taslak aşamasında hesaplanması gereken bir kalemdir; nüsha sayısı, kefil sayısı ve müeyyide maddeleri doğrudan maliyet yaratır ya da yaratmaz. Şirketler hukuku ve kurumsal danışmanlık çalışmalarımız sözleşme metnini bu kalemlerle birlikte kurar.
