Bina girişi, erişilebilirlik mevzuatının imar yönetmeliğiyle en yoğun kesiştiği yerdir: koridor genişliğinden rampa eğimine, küpeşte çapından engelli asansörü yerine kadar her ölçü sayısal olarak yazılmıştır. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin bu maddesi 3 Temmuz 2017'den bu yana hiç değiştirilmemiştir. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
🔑 Rampa eğimi: yüksekliğe bağlı dört kademe
| Aşılacak en fazla yükseklik | En fazla eğim |
|---|---|
| 15 cm ve daha az | 1:12 (%8) |
| 16-50 cm arası | 1:14 (%7) |
| 51-100 cm arası | 1:16 (%6) |
| 100 cm üzeri | 1:20 (%5) |
Tablo tek bir mantığa dayanır: aşılacak yükseklik arttıkça izin verilen eğim azalır. Bu, rampanın uzunluğunu geometrik olarak artırır — 15 santimetrelik bir farkı %8 eğimle 1,88 metrede aşmak mümkünken, 120 santimetrelik bir farkı %5 eğimle aşmak 24 metrelik bir rampa gerektirir. Bu nedenle giriş kotunun tespiti, rampanın parselde sığıp sığmayacağını belirleyen asıl karardır.
Kural hem bina girişindeki hem bina içindeki rampalar için geçerlidir; madde ikisini birlikte sayar.
Eğim sınırının ürettiği yatay mesafe şöyledir:
| Aşılacak yükseklik | Uygulanacak eğim | Rampanın yatay uzunluğu |
|---|---|---|
| 15 cm | %8 | ~1.88 metre |
| 50 cm | %7 | ~7.14 metre |
| 100 cm | %6 | ~16.67 metre |
| 150 cm | %5 | 30.00 metre |
Tablo, kotun tespitinin neden erişilebilirliğin asıl belirleyicisi olduğunu gösterir: giriş kotu ile bahçe kotu arasındaki fark bir metreyi geçtiğinde rampa, sıradan bir parselin ön bahçesine sığmaz hâle gelir. Bu, çözümün ya kot tercihiyle ya da mekanik kaldırma platformuyla kurulmasını gerektirir. Hesaplanan uzunluklara ayrıca sahanlık ihtiyacı eklenir; sahanlık ölçüleri Yönetmelikte sayısal olarak verilmeyip TS 9111 standardına bırakılmıştır.
| Rampa donanımı | Kural |
|---|---|
| Küpeşte — 1. düzey | 0.90 metre yükseklikte, kesintisiz |
| Küpeşte — 2. düzey | 0.70 metre yükseklikte, kesintisiz |
| Küpeşte kesiti | Elle tutulduğunda kolay kavranabilecek şekilde 32-45 mm çapında |
| Nerede | Rampalarda ve ara sahanlıklarda |
| Kenar koruma, genişlik, sahanlık, korkuluk, kaplama | Engellilerin de dolaşımına olanak sağlayacak şekilde TS 9111 standardına uygun |
İki düzeyli küpeşte şartı, farklı boydaki kullanıcılar ve tekerlekli sandalye kullanıcıları için ayrı ayrı tutamak sağlar. "Kesintisiz" ifadesi de bağlayıcıdır: küpeşte ara sahanlıklarda kesilemez.
32-45 milimetrelik çap aralığı da işlevsel bir ölçüdür; metin gerekçesini kendi içinde yazar: elle tutulduğunda kolay kavranabilecek olmak. Bu aralığın dışındaki bir profil, estetik olarak tercih edilse bile kurala aykırıdır. Kenar koruma, genişlik, sahanlık, korkuluk ve kaplama malzemeleri bakımından ise Yönetmelik ölçü vermek yerine doğrudan TS 9111 standardına yollama yapar; yani bu kalemlerde tartışma standardın kendi metni üzerinden yürür.
Bina giriş koridoru ve giriş kotu
| Unsur | Ölçü |
|---|---|
| Giriş koridoru genişliği — umumi binalar | En az 2.20 metre |
| Giriş koridoru genişliği — diğer binalar | En az 1.50 metre |
| Her iki hâlde | Dış kapı genişliğinden az olmamak koşuluyla |
| Nereye kadar | Ana merdivene ve asansöre ulaşıncaya kadar |
Ölçü koridorun tamamı için değil, ana merdiven ve asansöre ulaşılan noktaya kadar aranır. İkinci kayıt da atlanmamalıdır: koridor, dış kapı genişliğinden dar olamaz — geniş bir giriş kapısının arkasında daralan bir koridor kurala aykırıdır. İki ölçü arasındaki 70 santimetrelik fark da tesadüf değildir: umumi binalarda aynı anda karşılıklı geçiş ve tekerlekli sandalye dolaşımı öngörülmüş, konut ve benzeri yapılarda ise tek yönlü rahat geçiş yeterli görülmüştür.
Koridorun ölçüsünün ana merdiven ve asansöre kadar aranması, giriş holünden sonraki kat koridorlarını bu maddenin kapsamı dışında bırakır; onlar piyes ve koridor ölçülerine ilişkin genel hükümlere tabidir.
| Giriş kotu | Kural |
|---|---|
| Ön bahçe mesafesi 10.00 metre ve daha fazla olan parseller | Bordür üst seviyesinden en fazla 2.00 metre inilmek veya çıkılmak suretiyle ön bahçeden bina girişi yapılabilir |
| Yoldan yüz almayan cepheler | Köprü veya giriş şeridi aksı hizasındaki bordür seviyesinden en fazla 2.00 metre inilmek veya çıkılmak suretiyle giriş yapılabilir |
| 🔴 Yoldan doğrudan giriş alan binalar | Girişin hizasındaki bordür taşı üst seviyesinin altında giriş yapılamaz |
| Tabii zeminden kotlandırılan parseller | Yukarıdaki dört fıkraya tabi değildir; giriş, tabii zemine uyumlu merdiven ve rampalarla sağlanır |
| 🔴 Tesviye sınırı | Bölge kat nizamını bozacak şekilde tesviye yapılamaz |
Üçüncü satır mutlak bir yasaktır: yoldan doğrudan giriş alan binalarda giriş, bordür taşı üst seviyesinin altına inemez. Bu, su baskını riskine karşı bir tedbirdir ve 2.00 metrelik esnekliğin dışında kalır. İki fıkra arasındaki fark da buradan doğar: 2.00 metrelik iniş imkânı yalnız ön bahçesi 10.00 metre ve daha fazla olan parsellerde ve yoldan yüz almayan cephelerde tanınmıştır. Yola doğrudan açılan bir girişte bu esneklik yoktur.
İkinci fıkradaki ölçünün ön bahçe mesafesine bağlanması da tesadüf değildir: 10.00 metre, tabii zeminden kotlandırmanın da eşiklerinden biridir. Yönetmelik, bina ile yol arasındaki mesafe belirli bir genişliğe ulaştığında hem kot hem giriş bakımından daha esnek davranır.
Beşinci satır ise kot maddeleriyle doğrudan bağlıdır: tabii zeminden kotlandırılan parsellerde giriş kotu serbest bırakılmış, ancak tesviyenin bölge kat nizamını bozmaması aranmıştır. Kot yönteminin nasıl belirlendiği için binaya kot verilmesi ve kademelendirme, bahçedeki eğim ve rampa kuralları için bahçe tesviyesi kuralları okunmalıdır.
🔴 Zemin kattaki dükkânın girişi
Konut binalarının zemin katlarının dükkân veya mağaza olarak düzenlenmesi hâlinde, dükkân ve mağaza girişlerinin sadece yol cephesinden yapılması gerekir.
Bu tek cümlelik kural, konut alanında zemin kat ticareti tartışmasının fiziksel karşılığıdır: ticari birim bahçeden, yan cepheden veya bina ortak girişinden değil, yalnız yol cephesinden girilebilir. Kural, ticari kullanımın bina ortak alanlarıyla ilişkisini keser. Uygulamadaki karşılığı nettir: bahçeye açılan bir dükkân kapısı, yan cepheden verilen bir servis girişi veya apartman holünden dükkâna açılan bir kapı bu hükme aykırıdır. Kuralın koruduğu menfaat, konut kullanıcılarının ortak alanlarının ticari dolaşıma açılmamasıdır. Konut alanında hangi ticari kullanımlara izin verildiği ve yol boyu ticaret kararının kapsamı için konut alanında dükkân: yol boyu ticaret kararı okunmalıdır.
Erişilebilirlik donanımı
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Standart | Binalarda ve girişlerinde engellilerin erişimine yönelik TS 9111 standardına uyulması zorunludur |
| Döşeme kaplaması | Kaymayı önleyen, tekerlekli sandalye ve koltuk değneği hareketlerini güçleştirmeyen, standardına uygun malzeme kullanılması zorunludur |
| 🔑 Engelli asansörü yeri | Bina girişlerinde, ön bahçede parsel sınırına kadar giriş rampası veya merdivene bitişik, dar kenarı en az 0.90 metre ve alanı en az 1.20 m² engelli asansörü yeri ya da mekanik kaldırma iletme platformu yapılır |
| Farklı uygulama | İlgili Bakanlığın (Yönetmelikteki adıyla Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı) görüşü alınmak suretiyle engellilerin kullanımı için farklı uygulama yapılabilir |
Engelli asansörü yeri kuralı iki alternatif sunar: ya ön bahçede parsel sınırına kadar uzanan bir giriş rampası, ya da merdivene bitişik bir asansör yeri veya kaldırma platformu. İkinci seçenekte iki ölçü birlikte aranır — dar kenar 0.90 metre ve alan 1.20 m². Bu, dar cepheli parsellerde giriş çözümünü doğrudan belirleyen bir ölçüdür. Alternatiflerin sıralaması da anlamlıdır: metin önce giriş rampasını sayar, ardından asansör yeri veya platformu. Yani mekanik çözüm, rampanın mümkün olmadığı hâller için bir ikame olarak kurgulanmıştır.
Son fıkradaki esneklik ise idari bir kapıdır: engellilerin kullanımı için farklı uygulama yapılabilmesi, ilgili Bakanlığın görüşünün alınmasına bağlanmıştır. Bu görüş alınmadan yapılan farklı uygulamalar, ölçüleri sağlamadığı için eksiklik sayılır.
Erişilebilirlik yükümlülüğünün ruhsat ve iskân aşamasındaki sonuçları için erişilebilirlik ve ruhsat engeli okunmalıdır.
Hangi kural hangi parselde işlemez
| Fıkra | Kapsam dışı kalan hâl |
|---|---|
| Koridor genişliği | Kapsam dışı yok; bütün binalarda aranır |
| Ön bahçeden 2.00 metre inme/çıkma | Tabii zeminden kotlandırılan parseller |
| Yoldan yüz almayan cephelerden giriş | Aynı |
| Bordür üstü altında giriş yasağı | Aynı |
| Rampa eğimi ve küpeşte | Kapsam dışı yok |
| Erişilebilirlik ve TS 9111 | Kapsam dışı yok |
Tablonun ortasındaki dört satır, maddenin en çok yanlış okunan yerini gösterir: giriş kotuna ilişkin dört fıkra tabii zeminden kotlandırılan parsellerde uygulanmaz. O parsellerde giriş, tabii zemine uyumlu merdiven ve rampalarla çözülür ve tek sınır, tesviyenin bölge kat nizamını bozmamasıdır. Buna karşılık rampa eğimi, küpeşte ve erişilebilirlik kuralları her parselde aynen aranır; kot yöntemi bu ölçüleri değiştirmez.
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Koridor | Umumi binada 2.20, diğerinde 1.50 metre; dış kapıdan dar mı |
| Giriş kotu | Yoldan doğrudan girişte bordür üst seviyesinin altına inilmiş mi |
| 2.00 metre | Ön bahçesi 10.00 metre ve üzeri parsellerde iniş/çıkış 2.00 metreyi aşıyor mu |
| Tabii zemin | Parsel tabii zeminden kotlandırılmışsa giriş merdiven ve rampayla mı çözülmüş |
| Rampa eğimi | Aşılacak yüksekliğe göre doğru kademe seçildi mi |
| Küpeşte | 0.90 ve 0.70 metre iki düzey var mı; çap 32-45 mm mi; sahanlıkta kesiliyor mu |
| Asansör yeri | Dar kenar 0.90 metre ve alan 1.20 m² sağlanıyor mu |
| Kaplama | Kaymayı önleyen, tekerlekli sandalyeyi güçleştirmeyen malzeme mi |
| Dükkân girişi | Zemin kattaki ticari birim yalnız yol cephesinden mi giriliyor |
Maddedeki ölçüler tek tek küçük görünse de birbirine bağlıdır: giriş kotu rampanın uzunluğunu, rampanın uzunluğu ön bahçedeki yerleşimi, ön bahçedeki yerleşim ise engelli asansörü yerinin çözülüp çözülemeyeceğini belirler. Bu zincirin ilk halkası kot tercihidir; bu nedenle erişilebilirlik, proje sonunda eklenen bir donanım değil, kot kararıyla birlikte kurulan bir tasarım verisidir.
