Bahçe tesviyesi: %15 eğim, %2 meyil ve 2.00 metre

Bahçe tesviyesi, arazinin binaya göre nasıl şekillendirileceğini belirler ve Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde dört ayrı maddeye bölünmüştür: genel esaslar, ön bahçe, yan bahçe ve arka bahçe. Dört maddenin hiçbiri 3 Temmuz 2017'den bu yana değiştirilmemiştir. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.

Genel esaslar ve bir mutlak yasak

Birinci satırdaki yasak, maddenin omurgasıdır. Tesviye bir tasarım aracıdır; bağımsız bölüm kazanma aracı değildir. Zemin altında kalan bir hacmi iskân edilebilir hâle getirmek için yapılan kazı, tesviye kılıfıyla meşrulaştırılamaz. Bodrum katların kendi rejimi ve gömülülük şartları için bodrumda daire ve dükkân kuralları okunmalıdır.

Dördüncü satırdaki güvenlik hükmü de biçimsel değildir: teraslama ve istinat duvarı gibi uygulamalar mühendislik esaslarına göre projelendirilerek yapılır ve korunan menfaat üç başlıkta sayılmıştır — çevre binalar, parseldeki bina ve bahçelerdeki yaşam alanları. Yani istinat duvarı yalnız kendi parselinin değil, komşu yapıların güvenliği bakımından da değerlendirilir.

Erişilebilirlik ve %5 eşiği

%5'lik eşik, erişilebilirliği bahçe kapısından başlatır: yükümlülük bina girişinde değil, bahçe girişinde doğar. Kural bir sıralama da kurar — önce rampa denenir, ancak mümkün değilse başka tedbirlere geçilir. Erişilebilirlik yükümlülüğünün ruhsat ve iskân aşamasındaki sonuçları için erişilebilirlik ve ruhsat engeli okunmalıdır.

Ön bahçe: %15 eğim ayrımı

Ayrım noktası %15'tir ve iki rejim tamamen farklı çalışır. Düşük eğimli yolda tesviye kaldırım seviyesini takip eder; yüksek eğimli yolda ise kademelendirmeye izin verilir ama kademeler arasındaki fark 0.15 metreyle sınırlanır. Bu 15 santimetrelik sınır, ön bahçenin merdiven basamağı gibi kırılmasını engeller ve yaya kaldırımıyla görsel uyumu korur.

Otopark girişine ilişkin iki kural birlikte okunmalıdır: rampa parsel sınırından başlatılabilir — bu bir kolaylıktır — ama ilk 3.00 metresinde %7 eğim sınırı vardır ve yola paralel yerleştirilemez. Paralel yasağı, ön bahçenin boydan boya bir rampaya dönüşmesini önler. Üç kural birlikte okunduğunda ön bahçenin işlevi netleşir: yaya kaldırımıyla süreklilik kuran, en fazla %2 meyilli, üzerinde boydan boya araç rampası bulunmayan bir yüzey. Bu yüzeyin bozulduğu her çözüm, sokak siluetini de bozar. Otopark ihtiyacının hesabı için kaç otopark gerekir: hesabın tabanı okunmalıdır.

Yan bahçe: arka bahçeye göre iki hâl

Yan bahçenin kendi başına bir ölçüsü yoktur; ölçüsü arka bahçeden gelir. İki hâlde de bir taban belirlenmiştir ve o tabanın altına inilemez: birinci hâlde taban arka bahçe tesviye kotu, ikinci hâlde ±0.00 kotudur. Yan bahçe böylece ön ve arka bahçe arasında bir geçiş yüzeyi olarak kurgulanmıştır.

"Uyum sağlayacak şekilde" ifadesi de yan bahçeye serbest bir tasarım alanı bırakmaz: uyum, ön ve arka bahçenin kotları arasında kurulur ve yan bahçe bu iki referans arasında kalmak zorundadır. Kademelendirme imkânı her iki hâlde de tanınmıştır, ancak kademelerin tabanı yine aynı sınırdır.

Arka bahçe: kazı esas, dolgu sınırlı

Arka bahçede yön kazıdan yanadır: tabii zemin ±0.00'ın üstündeyse kazılması esastır. İstisna iki durumla sınırlıdır — kayalık zemin veya arka sınırdaki ortalama tabii zeminin +2.00 kotundan yukarıda olması. Bu iki hâlde bina arka cephesinden itibaren yalnız 3.00 metrelik bir şerit tesviye edilir ve gerisi olduğu gibi bırakılabilir.

Dolgu ise iki sınırla birlikte çalışır: 2.00 metre yükseklik ve ±0.00 kotu. İkisinden hangisi önce dolarsa dolgu orada durur; 2.00 metrelik hakkın tamamı, ±0.00 kotunu aşmamak kaydıyla kullanılabilir.

Dört maddenin sayı haritası

Tablo bir uyarı da taşır: aynı sayı farklı işlerde geçer. 3.00 metre hem otopark giriş eğiminin ilk şeridini hem arka bahçedeki tesviye ve kademe şeridini tanımlar; 2.00 metre ile +2.00 kotu ise bambaşka iki ölçüdür — biri dolgu yüksekliği, diğeri kazı istisnasının eşiğidir. Proje kontrolünde bu iki değerin karıştırılması sık görülür.

Bahçe tesviyesinin ölçüleri, kot maddelerindeki ölçülerle iç içe çalışır: ±0.00 kotu kotlandırmadan gelir, kademelendirme mantığı ise yoldan kotlandırma maddesindeki esaslara dayanır. Kot yöntemi değiştiğinde bahçe tesviyesinin tamamı yeniden kurulur; bu nedenle iki konu birlikte çözülmelidir. Kot verilmesi ve kademelendirme esasları için binaya kot verilmesi ve kademelendirme okunmalıdır.