İmar Kanunu otoparkı iki kapıya bağlar: otopark yeri tefrik edilmedikçe yapı izni, otopark tesis edilmedikçe kullanma izni verilmez. Ancak Kanun kaç adet otopark gerektiğini söylemez; ölçüyü Otopark Yönetmeliği (RG 22/2/2018, sayı 30340) belirler. Bu yönetmelik yürürlüğe girdiğinden bu yana on üç kez değiştirildi ve son değişiklik 27 Aralık 2025'te yayımlandı. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
Hesabın tabanı: neyin üzerinden sayılır
Otopark sayısı doğrudan daire ya da dükkân sayısından çıkmaz; bir alan üzerinden hesaplanır ve bu alanın hangi alan olduğu kullanım türüne göre değişir. Fıkra 25 Mart 2021'de yeniden yazıldı ve meskenler için taban değişti.
| Kullanım | 22/2/2018 – 24/3/2021 | 25/3/2021'den sonra |
|---|---|---|
| Açık tesisler | Parsel alanı | Parsel alanı |
| Meskenler | Emsal hesabına konu alan | Bağımsız bölüm brüt alanı |
| Diğer yapılar | Emsal hesabına konu alan | Emsal hesabına konu alan |
Değişikliğin pratik sonucu büyüktür: meskenlerde artık emsale konu alan değil, bağımsız bölüm brüt alanı esas alınır. Emsal dışında bırakılmış ortak alanların bu hesaba girmemesi, buna karşılık bağımsız bölümün brüt alanının tam olarak sayılması, aynı projede otopark sayısını 2021 öncesine göre farklı bir noktaya taşır. Emsal ve brüt alan kavramlarının birbirinden nasıl ayrıldığı için TAKS %40 ve %60 rejimi ayrıca okunmalıdır.
Hesabın sonucu tam sayı çıkmazsa yönetmelik yuvarlama yönünü de yazar: kesirli olması hâlinde bir üst değer esas alınır. Yani 4,1 araçlık bir ihtiyaç 5 otopark demektir.
Ek-1: sayılar tabloda, ama tavan değil taban
Otopark aranması gereken kullanımlar ve miktarlar Yönetmeliğin Ek-1 tablosundadır. İki kural bu tablonun nasıl okunacağını belirler.
| Kural | İçerik |
|---|---|
| Nitelik | Belirlenen miktarlar en az miktarlardır |
| Artırma yetkisi | Büyükşehir sınırları içinde büyükşehir belediyeleri resen ya da ilçe belediyelerinin önerileri doğrultusunda meclis kararı ile; diğer belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediye meclisleri; bunların dışında ilgili idareler |
| Kapsam | Hem miktarlar hem de kullanım çeşitlerinin alt türleri artırılabilir |
| Tabloda olmayan kullanım | Varsa öncelikle ulusal/uluslararası standartlara uygun olarak veya tablodaki benzer kullanımlar dikkate alınarak idarece belirlenir |
Bu yapı, aynı büyüklükteki bir projenin iki farklı belediyede farklı sayıda otopark gerektirebileceği anlamına gelir: tablo yalnız zemini kurar, yerel meclis kararı üstüne çıkabilir. Bir yatırım kararında Ek-1'i okumak yetmez; ilgili idarenin meclis kararı da sorulmalıdır.
Ek-1 tablosunun değişim haritası
Tablo, Yönetmeliğin en çok müdahale gören parçalarından biridir ve değişiklikler ek dosya olarak yayımlandığı için ikincil kaynaklarda çoğu zaman eski hâliyle dolaşır.
| Tarih | Değiştirilen bölüm |
|---|---|
| 25/3/2021 | Tablonun 1, 2 ve 11 numaralı bölümleri |
| 16/6/2022 | "2- Ticari Amaçlı Binalar" bölümünün ilk satırı |
| 27/12/2025 | "8- Sağlık Yapıları" bölümünün "Hastaneler" satırında yer alan "75 m²" ibaresi "85 m²" olarak değiştirildi |
Son satır, metinde sayı olarak geçen tek değişikliktir ve yönü açıktır: hastanelerde bir otopark yerine karşılık gelen alan büyütülmüş, dolayısıyla aynı büyüklükteki bir hastane için aranan otopark sayısı azalmıştır. Diğer iki değişikliğin içeriği tabloda yer aldığından, güncel sayılar için Ek-1'in yürürlükteki hâlinin doğrudan kontrol edilmesi gerekir.
Birim park alanı: 20 m² ve 50 m²
Sayı bulunduktan sonra ikinci soru, her bir otoparkın kaç metrekare tuttuğudur. Yönetmelik bunu da yazar ve bu ölçü hem projeyi hem de otopark bedelini etkiler.
| Araç türü | Birim park alanı |
|---|---|
| Binek otolar | Manevra alanı dâhil en az 20 m² |
| Kamyon ve otobüsler | Manevra alanı hariç en az 50 m² |
Manevra alanı ve şekli dâhil park yerlerinin vaziyet veya kat planında gösterilmesi zorunludur. Bir istisna vardır: taşıt asansörü ve mekanik sistemlerin kullanılması hâlinde birim park alanı, onaylı projesinde açıkça gösterilmek ve idaresince uygun görülmek kaydıyla daha az ölçülerde yapılabilir.
Tefriş ölçüleri ayrıca sayılmıştır: manevra alanı hariç binek otolar için en az 2,40 × 4,90 metre, kamyonet ve panelvan için 3,00 × 6,00 metre, kamyon ve otobüsler için en az 4,00 × 12,00 metre. Birim otopark alanlarının uzun kenarı en az 4,90 metre, kısa kenarı engelliler için en az 3,50 metre, diğerleri için en az 2,40 metre olmak zorundadır.
Sayının fiziksel karşılığı: geçiş, rampa ve yükseklik ölçüleri
Bulunan otopark sayısı ancak Yönetmeliğin ölçülerine uyan bir düzende gerçekleşebilir. Bu ölçüler, küçük parsellerde otopark ihtiyacının neden "parselinde karşılanamıyor" sayıldığının da teknik gerekçesidir.
| Ölçü | Değer |
|---|---|
| Otopark giriş kapısı genişliği | Net 2,75 metreden az olamaz |
| Otopark giriş kapısı yüksekliği | Net 2,00 metreden az olamaz |
| Otopark iç yüksekliği | Kiriş altı dâhil hiçbir yerde net 2,10 metreden az olamaz |
| Rampa genişliği | 2,75 metreden az olamaz; rampalar dönüş kısımlarında asgari 2,75 metre iç yarıçapında düzenlenir |
| Rampa eğimi — umumi otoparklar ile kamyon, otobüs ve tır gibi ağır vasıtalara mahsus otoparklar | %15'ten fazla olamaz |
| Rampa eğimi — otopark ihtiyacını bünyesinde karşılayan binalar | %20'den fazla olamaz |
| 90 derecelik dönüş verilen yollarda gidiş-dönüş genişliği toplamı | Umumi otoparklarda 6,50 metreden, diğerlerinde 6,00 metreden az olamaz |
Rampa eğimine ilişkin satır 25 Mart 2021'de genişletilmiştir: %15'lik sınır artık yalnız umumi otoparklara değil, kamyon, otobüs ve tır gibi ağır vasıtaların kullanımına mahsus otoparklara da uygulanır. Aynı değişiklik, dönüş yolu genişliğine bir esneklik de getirdi: bu yol genişliği, 15 adetten az otoparkı bulunan binalarda tek yönlü olarak düzenlenmesi hâlinde, dönüşlerde yeterli genişlik sağlanmak kaydıyla 4,90 metreden az olmayacak şekilde belirlenebilir.
Otopark rampası ve sirkülasyon yolları üzerinde otopark tefrişi yapılacaksa, tefrişten sonra kalan mesafenin asgari rampa genişliğini sağlaması zorunludur. Mekanik otoparklar ile taşıt asansörü bulunan otoparklarda ise bu ölçüler yerine, idaresince uygun görülmek kaydıyla tasarımda farklı ölçüler kullanılabilir.
Taşıt asansörü kullanılan binalarda iki ek yükümlülük vardır: yedek elektrik jeneratörü bulundurulması ve yapı kullanma izni aşamasında bu asansörlerin ilgili idarenin yetkili birimlerince çalışıp çalışmadığının denetlenmesi. İzin, bu denetimin sonucuna göre verilir. Erişilebilirlik tarafındaki yükümlülükler için erişilebilirlik ve ruhsat engeli ayrıca değerlendirilmelidir.
Sayıyı azaltmanın iki yolu
Yönetmelik, küçük ve zor parseller için iki ayrı hafifletme öngörür. İkisi de dar ve şarta bağlıdır.
| Yol | Şartlar | Sonuç |
|---|---|---|
| %50'ye kadar azaltma | Cephesi 9 metreden veya alanı 250 m²'den küçük parseller ya da 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (e) bendi kapsamındaki parseller olmak ve otopark ihtiyacının en az yarısının parselinde karşılanabilmesi | Konut kullanımına ait asgari otopark ihtiyacı %50 oranına kadar azaltılabilir |
| Bedelle karşılama | Alanı 120 m²'den küçük olup kat adedi 3 ve üzeri olan mevcut parseller ve talep edilmesi | Otopark ihtiyacı otopark bedeli alınmak suretiyle genel veya bölge otoparklarından karşılanır |
İlk satırdaki azaltma yalnızca konut kullanımı içindir; aynı binadaki ticari bölümlerin otopark ihtiyacı bu indirimden yararlanmaz. Ayrıca indirim, ihtiyacın en az yarısının parselde fiilen karşılanabilmesine bağlıdır — hiç otopark yapılamayan bir parselde bu yol işlemez.
İkinci satırdaki imkân 31 Mayıs 2019'da eklenmiştir ve yalnızca mevcut parselleri kapsar. Bedelin nasıl hesaplandığı ve hangi takvimle ödendiği ayrı bir maddenin konusudur.
Çok fonksiyonlu yapılarda hesap
Aynı binada birden fazla kullanım varsa hesap tek kalemde yapılmaz.
| Durum | Kural |
|---|---|
| Birden fazla amaçlı binalar | Farklı bölümler için Ek-1'de belirtilen kendi kullanım çeşidine göre tespit edilen otopark miktarı uygulanır |
| Tamamlayıcı hacimler | Otel, hamam, sauna gibi bünyesinde farklı fonksiyonlar bulunduran yapılarda, asıl kullanımın tamamlayıcısı niteliğindeki hacimler için asıl kullanım çeşidine göre miktar belirlenir |
| Kongre merkezli oteller | Bünyesinde kongre merkezi bulunduran otellerin otopark ihtiyacı otel ve kongre merkezi için ayrı ayrı hesaplanır |
Üçüncü satır, ikinci satırın istisnasıdır ve karma otel projelerinde en çok tartışılan noktadır: kongre merkezi, otelin tamamlayıcısı sayılmaz.
Otoparkın hukuki statüsü ve yeri
Hesabın sonucu bulunduktan sonra üç genel esas devreye girer ve bunlar otoparkın nerede ve nasıl var olacağını belirler.
| Esas | İçerik |
|---|---|
| Karşılama yeri | Binayı kullananların otopark ihtiyacının bina içinde veya parselinde karşılanması, istisnalar dışında zorunludur |
| Bahçe mesafeleri | İmar planı ve mevzuat hükümlerine göre belirlenen bahçe mesafeleri, Yönetmelikte belirtilen istisnalar hariç otopark olarak kullanılamaz |
| Mülkiyet rejimi | Binanın kullanımı için yapılan otopark alanları, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu uyarınca ortak alan olarak yönetilir |
Üçüncü satır alıcı için doğrudan sonuç doğurur: bina otoparkı, aksine bir düzenleme yoksa ortak alandır ve bağımsız bölüm gibi tek başına satılamaz. Otoparkın iskân sonrası amaç dışı kullanılamayacağı kuralı ve yaptırımları için İmar Kanunu m.37'deki tefrik ve tesis kapıları, yapı kullanma iznini kilitleyen diğer şartlar için iskânı kilitleyen şartlar okunmalıdır.
Proje öncesi kontrol listesi
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Taban | Mesken bölümlerde hesap bağımsız bölüm brüt alanı üzerinden mi yapıldı |
| Tablo | Ek-1'in yürürlükteki hâli kullanıldı mı (2021, 2022 ve 2025 değişiklikleri) |
| Meclis kararı | İlgili idare miktarları artırmış mı |
| Yuvarlama | Kesirli sonuç bir üst değere çıkarıldı mı |
| Karma kullanım | Her bölüm kendi kullanım çeşidine göre mi hesaplandı; kongre merkezi ayrı mı |
| Azaltma | 9 metre cephe / 250 m² veya 120 m² + 3 kat şartları sağlanıyor mu |
| Birim alan | Binek için 20 m², ağır vasıta için 50 m² ölçüsü projede gösterildi mi |
| Ölçüler | Rampa eğimi, kapı ve iç yükseklik ölçüleri sağlanıyor mu |
Listedeki üçüncü satır çoğu projede atlanır: Ek-1 doğru okunmuş olsa bile yerel meclis kararı sayıyı yukarı çekmiş olabilir ve bu karar ruhsat aşamasında bağlayıcıdır.
