Türkiye'de eğitim yatırımı yapmak isteyen yabancı bir yatırımcı için 8/2/2007 tarihli ve 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu, tek bir kapı değil üç farklı kurum türü tanımlar ve bunların yabancı sermayeye açıklığı taban tabana zıttır. Sıradan bir özel okulun kurucusunda yabancı ortaklık bulunması, para cezası ve nihayetinde ruhsat iptali sebebiyken; "milletlerarası özel öğretim kurumu" tam olarak yabancı yatırım için tasarlanmıştır.
Aşağıdaki çerçeve 7 Eylül 2026 tarihinde mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel 5580 sayılı Kanun metninden doğrulanmıştır.
Sıradan özel okulda yabancı ortaklık: tespit, otuz iş günü, iptal
3 üncü maddeye 2/12/2016 tarihli ve 6764 sayılı Kanun'un 61 inci maddesiyle eklenen fıkra, kademeli ama sert bir yaptırım zinciri kurar:
"Bu Kanunun 1 inci maddesinde belirtilen şartları taşıyıp özel hukuk tüzel kişileri veya özel hukuk hükümlerine göre yönetilen tüzel kişiler tarafından açılan özel öğretim kurumlarının kurucularında yabancı uyruklu gerçek veya tüzel kişilerin ortaklığının tespit edilmesi hâlinde söz konusu kurumlara brüt asgari ücretin 20 katı idari para cezası uygulanır ve bu kurumlara yabancı uyruklu gerçek veya tüzel kişilerin ortaklığının sona erdirilmesine ilişkin 30 iş günü süre verilir."
Zincirin sonu ağırdır: "Söz konusu süreye rağmen ... ortaklığın sona erdirilmemesi veya aynı kurumda ikinci kez yabancı uyruklu gerçek veya tüzel kişilerin ortaklığının tespiti hâlinde söz konusu kurumun kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı iptal edilir."
Üç ayrıntı önemlidir. Birincisi, ceza kuruma verilir ve ölçüsü brüt asgari ücretin 20 katıdır — yani her yıl asgari ücretle birlikte kendiliğinden güncellenen bir tutar. İkincisi, süre takvim günü değil iş günü olarak sayılmıştır. Üçüncüsü ve en kritiği, ikinci kez tespit hâlinde ara verilmeden iptale gidilir; ilk ihlalin düzeltilmiş olması ikinci ihlalde koruma sağlamaz.
Aynı maddede ruhsatsız faaliyete de yaptırım vardır: bu Kanun'a uygun kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmeyen yerleri kuran veya işletenlere yine brüt asgari ücretin 20 katı idari para cezası uygulanır ve bu yerler valiliklerce kapatılır.
Sonuç olarak: yatırım, sıradan bir özel okul üzerinden ortaklık yapısıyla kurgulanamaz. Yabancı sermayenin girebileceği kanal, 5 inci maddededir.
Milletlerarası özel öğretim kurumu: Cumhurbaşkanı izni
5 inci maddenin (a) bendi, yabancı yatırıma açık tek kurum türünü tanımlar ve iki sınır koyar:
"Yalnız yabancı uyruklu öğrencilerin devam edebilecekleri yüksek öğretim dışındaki milletlerarası özel öğretim kurumu; yabancı uyruklu gerçek ve tüzel kişiler tarafından veya Türk vatandaşlarıyla ortaklık yolu ile 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu çerçevesinde Cumhurbaşkanının izniyle açılabilir."
Üç unsur birlikte okunmalıdır. Öğrenci kitlesi yalnız yabancı uyruklulardır; kapsam yükseköğretim dışıdır; ve izin merci Cumhurbaşkanıdır. Ayrıca yol iki türlüdür: doğrudan yabancı gerçek/tüzel kişilerce ya da Türk vatandaşlarıyla ortaklık yoluyla. Bendin devamı, Türk uyruklu gerçek kişiler ile özel hukuk tüzel kişilerinin de "kendi adlarına aynı amaçla milletlerarası mahiyette özel öğretim kurumu" açabileceğini söyler.
İçerik sınırı ikinci alt bentte yer alır: bu kurumlarda "Türk Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, güvenliğine ve menfaatlerine aykırı, Türk Milletinin millî, ahlâkî, insanî, manevî ve kültürel değerleri aleyhinde eğitim-öğretim yapılamaz."
Programlar bakımından esneklik vardır ama denetimlidir: öğretim programları ve eğitim-öğretim faaliyetleri "kurum yönetimince hazırlanan ve Bakanlıkça onaylanan esaslara göre" yürütülür ve "bu konularda Bakanlığın denetim hakkı saklıdır."
20/11/2017 tarihli ve 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 105 inci maddesiyle eklenip 1/2/2018 tarihli ve 7079 sayılı Kanun'un 98 inci maddesiyle aynen kabul edilen cümle, öğrenci tarafında bir geçiş kuralı getirir: "Bu kurumlara devam ederken Türk vatandaşlığını kazananlar, bulunduğu öğretim kademesinin sonuna kadar aynı kurumda veya aynı programı uygulayan başka bir milletlerarası özel öğretim kurumunda öğrenimlerine devam edebilirler." Vatandaşlık kazanımı, öğrencinin okuldan ayrılmasını gerektirmez.
| Kurum türü | Yabancı sermaye | İzin mercii |
|---|---|---|
| Sıradan özel öğretim kurumu | Kurucuda yabancı ortaklık yaptırım sebebi | Kurum açma izni (m.3) |
| Milletlerarası özel öğretim kurumu | Açık (4875 çerçevesinde) | Cumhurbaşkanı (m.5/a) |
| Yabancı okullar (mevcut) | Yeni kuruluş öngörülmemiş | Arazi ve kapasitede CB / Bakanlık / valilik (m.5/b) |
| Azınlık okulları | — | 340 sayılı Kanun'a bağlı Antlaşma rejimi (m.5/c) |
Yabancı okullar: büyüme izinleri üç kademeli, gerisi yasak
5 inci maddenin (b) bendi, tarihsel olarak mevcut yabancı okulları düzenler ve bunlar için yeni kuruluş değil, yalnız mevcut yapının sınırlı biçimde geliştirilmesi öngörülmüştür. İzin kademeleri makamlara göre ayrışır:
- Cumhurbaşkanının izni ile yeni arazi edinebilir ve kapasitelerini en fazla beş misline kadar artırabilir.
- Üzerinde kuruldukları araziler genişletilmemek şartı ve Bakanlığın izni ile mevcut arazi üzerindeki bina, öğrenci ve donanım kapasitelerini en çok bir mislini geçmemek üzere artırabilir veya yenileyebilir.
- Mevcut binalarında ihtiyaç hâlinde valiliğin izni ile tadilat yapabilir.
Dördüncü alt bent ise bu üç kapının dışını tamamen kapatır: "Bu bentte belirtilenler dışında, yabancı okulların; binaları genişletilemez, şubeleri açılamaz, mevcut binalarının yerine kaim olmak üzere yeniden binalar inşa edilemez. Bu amaçla herhangi bir mülk edinilemez veya kiralanamaz."
Yani bir yabancı okulun ikinci bir kampüs açması ya da bu amaçla taşınmaz kiralaması, izinle değil, doğrudan yasakla karşılaşır.
Beşinci alt bent taşınmazların akıbetini düzenler: yabancı okulların taşınmaz malları, kurucularının veya yetkililerinin önerisiyle Bakanlığa ya da kuruluş amaçları eğitim vermek olan Türk Medenî Kanunu'na göre kurulan vakıflara, Cumhurbaşkanının izni ile devredilebilir.
(c) bendindeki azınlık okulları ise ayrı bir rejime tabidir: 23/8/1923 tarihli ve 340 sayılı Kanun'a bağlı Antlaşma'nın 40 ve 41 inci maddeleriyle ilgili okulların özellik göstermesi gereken hususları yönetmelikle tespit edilir ve bu yönetmelik "ilgili ülkelerin bu konulardaki mütekabil mevzuat ve uygulamaları dikkate alınmak suretiyle" hazırlanır. Bu okullarda "yalnız kendi azınlığına mensup Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının çocukları okuyabilir."
Türk müdür başyardımcısı şartı
Kanun, yabancılarca açılmış ve Türkçe dışında bir dille öğretim yapan okullara özgü bir kadro şartı getirir:
"Türkçe'den başka dille öğretim yapan ve yabancılar tarafından açılmış bulunan okulların kurucuları ile müdürleri, Türkiye Cumhuriyeti uyruklu, Türkçe veya Türkçe kültür dersleri öğretmenliği yapma niteliğini taşıyan ve öğretim dilini bilenlerden birini, Türk müdür başyardımcısı olarak çalışma izni düzenlenmek üzere valiliğe önerir."
Nitelik bulunamazsa alternatif tanımlanmıştır: öğretim dilini bilen Türkçe veya Türkçe kültür dersleri öğretmeni yoksa, "okulun öğretim dilinde özel alan eğitimi görmüş, Türkiye Cumhuriyeti uyruklu öğretmenlere de bu görev verilebilir."
Öneri yapılmazsa idare yerine geçer: "Bu öneriyi, uyarıya rağmen bir ay içinde yapmayan okulların Türk müdür başyardımcılarını, yukarıdaki şartları taşıyan öğretmenler arasından valilik seçer."
Bu hükümler 8 inci maddede yer alır. Personel tarafında genel kural da valilik eksenlidir: kurumların müdürleri kurucu veya kurucu temsilcisi tarafından, diğer yönetici ve öğretmenler ise müdürlerince seçilir ve çalışma izinleri valiliğin iznine sunulur; "valiliğin izni alınmadan müdür ile diğer yönetici, öğretmen, uzman öğretici ve usta öğreticiler işe başlatılamaz." Çalışma izninin iptali de valilikçe yapılır.
Metinde bir künye ayrıntısı vardır: "Bu Kanun kapsamında çalışacak yabancılar, 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun hükümleri doğrultusunda görevlendirilir." 4817 sayılı Kanun, 28/7/2016 tarihli ve 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ile yürürlükten kaldırılmıştır; gönderme güncellenmemiştir ve bugün yürürlükteki uluslararası işgücü mevzuatına yapılmış sayılır. Nitekim 6735 sayılı Kanun'un 8 inci maddesi, eğitim hizmetlerinde çalışacak yabancılar için Millî Eğitim Bakanlığından ön izin alınmasını zorunlu kılar.
Yabancı öğrenci kotası ve ücretsiz öğrenci yükümlülüğü
13 üncü madde iki oran içerir ve ikisi de iş modelini doğrudan etkiler.
Birincisi bir tavandır: "Bir okula alınabilecek yabancı uyruklu öğrenci sayısı, o okulda okuyan Türkiye Cumhuriyeti uyruklu öğrenci sayısının yüzde otuzunu aşamaz." Ölçüt toplam öğrenci sayısı değil, TC uyruklu öğrenci sayısıdır; yani yabancı öğrenci kapasitesi, Türk öğrenci sayısının bir fonksiyonudur. (Bu tavan, yalnız yabancı uyruklu öğrencilerin devam ettiği milletlerarası kurumların kendi rejimiyle birlikte değerlendirilmelidir.)
İkincisi bir tabandır: kurumlar, "öğrenim gören öğrenci sayısının yüzde üçünden az olmamak üzere ücretsiz öğrenci okutmakla yükümlüdür" ve "Bakanlıkça bu oran yüzde ona kadar artırılabilir." 6/2/2014 tarihli ve 6518 sayılı Kanun'un 84 üncü maddesiyle eklenen cümle, ücretsiz okutmada öncelik sırasını belirler: 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu, 2330 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat kapsamında harp veya vazife malulü sayılanların ilk ve orta öğretim çağındaki çocukları ile haklarında korunma, bakım veya barınma kararı verilen çocuklara öncelik verilir.
Ücret tarafında bir de takvim vardır: öğrenim ücreti ve diğer ücretler kurumlarca her yıl tespit edilerek ocak ayından itibaren en geç mayıs ayında ilân edilir.
| Konu | Oran / süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Yabancı ortaklıkta ceza | Brüt asgari ücretin 20 katı | m.3 (6764/61) |
| Ortaklığı sona erdirme süresi | 30 iş günü; ikinci tespitte iptal | m.3 |
| Yabancı okulda arazi/kapasite | CB izni ile en fazla beş misli | m.5/b |
| Yabancı okulda bina/öğrenci kapasitesi | Bakanlık izni ile en çok bir misli | m.5/b |
| Türk müdür başyardımcısı önerisi | Uyarıdan sonra bir ay; yapılmazsa valilik seçer | m.8 |
| Yabancı uyruklu öğrenci | TC uyruklu öğrenci sayısının %30'u | m.13 |
| Ücretsiz öğrenci | En az %3; Bakanlıkça %10'a kadar | m.13 |
| Ücret ilanı | Ocaktan itibaren en geç mayıs | m.13 |
Sonuç
Eğitim yatırımında yapı kararı, kurum türüyle birlikte verilir. Sıradan bir özel öğretim kurumunda kurucuda yabancı ortaklık, tespit edildiğinde brüt asgari ücretin yirmi katı ceza, otuz iş günlük düzeltme süresi ve ikinci tespitte ruhsat iptali anlamına gelir. Yabancı sermayenin kanunî kanalı, yalnız yabancı uyruklu öğrencilere açık ve yükseköğretim dışı olan milletlerarası özel öğretim kurumudur; izin Cumhurbaşkanındadır ve 4875 sayılı Kanun çerçevesinde verilir.
Mevcut yabancı okullar bakımından ise büyüme, üç kademeli izin sistemine bağlanmış ve bunun dışında kalan her şey — şube açma, yeni bina inşası, bu amaçla mülk edinme veya kiralama — açıkça yasaklanmıştır.
Personel tarafında iki nokta unutulmamalıdır: valiliğin izni olmadan hiçbir yönetici veya öğretmen işe başlatılamaz; ve Türkçe dışında bir dille öğretim yapan yabancı okullarda Türk müdür başyardımcısı önerilmesi zorunludur.
Yabancı tüzel kişilerin Türkiye'de faaliyet ve işbirliği izni bakımından paralel rejim için yabancı dernekler yazımıza, yabancı personelin meslek icrası tarafındaki belge şartı için yabancı mühendis ve mimar yazımıza, 4875 sayılı Kanun'un yatırımcıya sağladığı güvenceler için yabancı yatırımcının kanuni güvenceleri yazımıza bakılabilir.
Bu çerçeve genel bilgilendirme amaçlıdır; kurum türü seçimi ve izin başvurusunun kapsamı somut projeye göre değerlendirilmelidir.
