Yurt dışında marka tescili yaptırmış bir şirket, Türkiye'ye girerken iki farklı yoldan birini seçer: doğrudan Türkiye'de başvuru yapmak ya da Madrid Protokolü üzerinden Türkiye'yi belirlemek. Her iki yolda da belirleyici olan, başvurunun hangi tarih itibarıyla yapılmış sayıldığıdır; çünkü marka hakkı bir öncelik yarışıdır.
10/1/2017 tarihli ve 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu bu yarışı üç mekanizmayla düzenler: rüçhan hakkı (m.12), rüçhanın talebi (m.13) ve Madrid Protokolü kapsamındaki uluslararası başvurular (m.14). Aşağıdaki çerçeve 6 Eylül 2026 tarihinde mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel 6769 sayılı Kanun metninden doğrulanmıştır.
Rüçhan hakkı: kim, ne kadar süreyle
m.12/1, hakkın sahibini geniş tanımlar: Paris Sözleşmesi veya Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşmasına taraf devletlerden birinin uyruğunda olan ya da bu devletlerden birinin uyruğunda olmamakla birlikte bunlardan birinde yerleşim yeri veya işler durumda ticari müessesesi bulunan gerçek ya da tüzel kişiler veya bunların halefleri.
Süre ve kapsam aynı fıkradadır: bu kişiler, "bu devletlerin herhangi birinde yetkili mercilere markanın tescili için usulüne uygun olarak yaptıkları başvuru tarihinden itibaren altı aylık süre içinde", Paris Sözleşmesi hükümleri kapsamında aynı marka ve aynı mal veya hizmetler için Türkiye'de başvuru yapma konusunda rüçhan hakkından yararlanır.
İki sınır dikkat çeker. Süre kesindir: "Bu süre içinde kullanılmayan rüçhan hakları düşer." Ve bir belge şartı vardır: "Rüçhan hakkından yararlanılabilmesi için ilk başvuru yapılan devletin yetkili makamından rüçhan hakkı belgesi alınması şarttır."
m.12/2 kapsamı genişletir: aynı kişiler, Paris Sözleşmesi ve DTÖ Anlaşmasına taraf olmayan herhangi bir devlette yaptıkları usulüne uygun başvuruya dayanarak da aynı esaslar çerçevesinde rüçhan hakkından yararlanır.
Sergi rüçhanı
m.12/3, ikinci bir rüçhan kaynağı tanır: markanın kullanılacağı mal veya hizmetleri Türkiye'de açılan ulusal ya da uluslararası sergilerde ya da Paris Sözleşmesi veya DTÖ Anlaşmasına taraf devletlerde açılan resmî ya da resmî olarak tanınan uluslararası sergilerde markayla birlikte teşhir eden ve markanın tasdikli örneğini ibraz eden kişiler, "teşhir tarihinden itibaren altı ay içinde" Türkiye'de aynı markanın tescili için rüçhan hakkından yararlanır.
Sürenin başlangıcı m.12/4'te öne çekilebilir: mal veya hizmetler "sergide görünür şekilde, resmî açılış tarihinden önce markayla birlikte teşhir edilmişse", rüçhan süresi malların sergiye konulduğu veya hizmetin teşhir edildiği tarihten başlar.
m.12/5, aynı sergiden birden çok başvuru gelmesi hâlini çözer: "bu mal veya hizmetleri ilk teşhir eden kişi, aynı zamanda teşhir edilmesi hâlinde ise ilk başvuruda bulunan kişi rüçhan hakkından yararlanır."
Rüçhanın etkisi m.12/6'dadır: rüçhan hakkına dayanılarak başvuru yapıldığında, rüçhan hakkının doğduğu tarihten sonra üçüncü kişilerce yapılan ve rüçhana konu markayla aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer olan, aynı veya aynı türdeki mal ve hizmetleri kapsayan başvurular reddedilir.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kimler yararlanır | Paris/DTÖ üyesi devlet uyrukları; o devletlerde yerleşim yeri veya ticari müessesesi olanlar; halefleri | m.12/1 |
| Süre | İlk başvurudan itibaren altı ay | m.12/1 |
| Kapsam | Aynı marka ve aynı mal veya hizmetler | m.12/1 |
| Belge | İlk başvuru devletinden rüçhan hakkı belgesi şart | m.12/1 |
| Taraf olmayan devlet | Aynı esaslarla rüçhan hakkı doğar | m.12/2 |
| Sergi rüçhanı | Teşhirden itibaren altı ay; tasdikli örnek ibrazı | m.12/3 |
| Erken teşhir | Süre, açılıştan önceki teşhir tarihinden başlar | m.12/4 |
| Etkisi | Sonraki benzer başvurular reddedilir | m.12/6 |
Talep usulü: üç aylık belge süresi
Rüçhan hakkı kendiliğinden işlemez. m.13/1: "Başvuru sahibi, yararlanmak istediği rüçhan hakkını başvuruyla birlikte talep ücretini ödeyerek belirtir."
Ve ikinci bir süre daha vardır: "Başvuru sahibi, rüçhan hakkı belgesini başvuru tarihinden itibaren üç ay içinde vermediği takdirde rüçhan hakkı talebi yapılmamış sayılır."
Bu iki süre birbirine karışmamalıdır: altı ay Türkiye'de başvuru yapmak için, üç ay ise başvurudan sonra rüçhan belgesini sunmak içindir. İkinci süre kaçırıldığında rüçhan talebi hiç yapılmamış sayılır ve başvuru, kendi tarihiyle sıraya girer.
m.13/2, sonuçların doğduğu anı belirler: "Rüçhan hakkının hüküm ve sonuçları, 12 nci maddede belirtilen tarihler itibarıyla doğar." m.13/3, birden çok rüçhan talebinde hangisinin esas alınacağını söyler: "rüçhan hakkı, geçerli olan ilk rüçhan tarihi itibarıyla başlar."
Madrid Protokolü: saat ve dakika esaslı öncelik
m.14/1, uluslararası başvuruyu ulusal başvuruyla eşitler: 5/8/1997 tarihli Bakanlar Kurulu Kararı ile katılmamız kararlaştırılan Markaların Uluslararası Tescili Konusundaki Madrid Sözleşmesi ile İlgili Protokol kapsamında yapılan bir uluslararası başvuru, "Kuruma doğrudan yapılan bir başvuruyla aynı sonuçları doğurur."
Zamanlama kuralı ise ayrıntılıdır ve rekabet hâlindeki başvurularda belirleyicidir: "Bu başvuru, uluslararası başvuru tarihinin ilk saat ve dakikasında yapılmış sayılır. Aynı tarihli birden çok uluslararası başvurunun bulunması hâlinde uluslararası tescil numarası küçük olan başvuru önce yapılmış sayılır."
Karşılaştırma için: doğrudan Kuruma yapılan başvurularda m.15/1 uyarınca başvuru, şeklî eksiklik bulunmaması hâlinde "başvurunun alındığı tarih, saat ve dakika itibarıyla" kesinleşir. Yani Madrid yolundan gelen bir başvuru, aynı gün Kuruma doğrudan yapılan bir başvuruya karşı günün ilk saat ve dakikası avantajına sahiptir.
m.14/2 bir koruma daha getirir: "Uluslararası başvuru, başvuru veya varsa rüçhan tarihinden sonraki tarihte yapılmış olan ancak kendisinden daha önceki tarihte Kuruma sunulmuş marka başvurusu veya tescilli marka nedeniyle reddedilemez." Bu durumda sonraki tarihli marka başvurusu, önceki tarihli uluslararası başvuru dikkate alınarak m.16/1 hükmüne göre yeniden değerlendirilir.
m.14/3, ücret tarafını tebliğe bırakır: Madrid Protokolü kapsamında Kurum tarafından yapılan işlemler için alınan ücretler tebliğle belirlenir; dolayısıyla güncel tutarlar kanundan değil, yürürlükteki tebliğden okunur.
| Konu | Doğrudan başvuru | Madrid Protokolü başvurusu |
|---|---|---|
| Hukuki sonuç | Ulusal başvuru | Aynı sonuçları doğurur (m.14/1) |
| Tarihin kesinleşmesi | Alındığı tarih, saat ve dakika (m.15/1) | Uluslararası başvuru tarihinin ilk saat ve dakikası (m.14/1) |
| Aynı tarihli çakışma | Saat-dakika sırası | Uluslararası tescil numarası küçük olan (m.14/1) |
| Sonraki ulusal başvuruya karşı | Genel hükümler | Daha sonra sunulmuş ulusal başvuru nedeniyle reddedilemez (m.14/2) |
| Şeklî eksiklik | İki ay süre; bazı eksikliklerde tarih kayar (m.15) | — |
| Ücretler | Tebliğ | Tebliğ (m.14/3) |
Şeklî inceleme ve tarihin kayması
Başvuru tarihinin korunması, şeklî eksikliklere de bağlıdır. m.15/1: Kurum başvurunun m.3 ve m.11'e uygunluğunu şeklî bakımdan inceler; eksiklik yoksa başvuru alındığı tarih, saat ve dakika itibarıyla kesinleşir. Eksiklik varsa başvuru sahibine iki ay süre verilir.
Eksikliğin türü sonucu değiştirir. m.15/2: m.11/1'in (a), (b), (c) ve (ç) bentlerine ilişkin eksiklik varsa başvuru tarihi, eksikliğin giderildiği tarih, saat ve dakika itibarıyla kesinleşir; buna karşılık (d), (e) ve (f) bentlerine ilişkin eksiklikler başvuru tarihinin kesinleşmesini etkilemez.
Bunun rüçhanla birlikte okunması gerekir: altı aylık rüçhan süresinin son gününde yapılan ve ilk gruptaki bir eksikliği bulunan bir başvuruda, tarih eksikliğin giderildiği güne kayacağı için rüçhan süresi kaçırılmış olabilir. m.15/3 ayrıca süresinde eksiklikleri giderilmeyen başvurunun işlemden kaldırılacağını düzenler.
Yayımdan sonra: iki ay ve beş yıllık kullanım savunması
Rüçhan ve başvuru tarihi güvence altına alındıktan sonra süreç yayıma geçer ve orada iki süre daha devreye girer.
İki aylık itiraz süresi. m.18/1: "Bültende yayımlanmış bir marka başvurusunun, 5 inci veya 6 ncı maddelere göre tescil edilmemesi gerektiğine ilişkin itirazlar ilgili kişiler tarafından marka başvurusunun yayımından itibaren iki ay içinde yapılır."
Şekil şartları m.18/2'de üç katmanlıdır: itiraz yazılı ve gerekçeli olarak Kuruma yapılır; "İtiraz gerekçelerinin birinci fıkrada belirtilen süre içinde sunulmaması hâlinde itiraz yapılmamış sayılır"; ve incelemenin yapılabilmesi için itiraz süresi içinde ücretin ödenmesi ve aynı süre içinde ödendiğine ilişkin bilginin Kuruma sunulması zorunludur. Üçünden birinin eksikliği itirazı düşürür.
Kullanım ispatı savunması. Yabancı marka sahipleri için en kritik hüküm m.19/2'dir. m.6/1 kapsamında yapılan itirazlarda, "itiraz gerekçesi markanın itiraza konu başvurunun başvuru veya rüçhan tarihinde Türkiye'de en az beş yıldır tescilli olması şartıyla", başvuru sahibinin talebi üzerine itiraz sahibinden, başvuru veya rüçhan tarihinden önceki beş yıllık süre içinde itiraz gerekçesi markasını dayanak gösterdiği mal veya hizmetler bakımından Türkiye'de ciddi biçimde kullanmakta olduğuna ya da kullanmamaya dair haklı sebepleri olduğuna ilişkin delil sunması talep edilir.
Sonuç serttir: "İtiraz sahibi tarafından bu hususların ispatlanamaması durumunda itiraz reddedilir." Kısmi kullanım hâlinde ise itiraz, "sadece kullanımı ispatlanan mal veya hizmetler esas alınarak" incelenir.
Bu hüküm iki yönlü çalışır. Türkiye'de beş yıldır tescilli ama fiilen kullanılmayan bir markaya dayanarak yapılan itiraz, kullanım ispat edilemezse düşer. Buna karşılık Türkiye'ye yeni giren bir marka sahibi, kendisine karşı yapılan itirazda bu savunmayı talep etmedikçe kullanım ispatı istenmez; savunma re'sen incelenmez.
Bu nedenle Türkiye'de marka portföyü tutan gruplar için iki ayrı disiplin doğar: itiraz edecekse kullanım delillerini hazır tutmak, itirazla karşılaşırsa kullanım ispatı talebini süresinde ileri sürmek.
İtirazın incelenmesinde usul de belirleyicidir. m.19/1'e göre Kurum, başvuru sahibinden itirazlara ilişkin görüşlerini süresi içinde bildirmesini ister ve gerekli gördüğünde taraflardan ek bilgi ve belge isteyebilir. Aynı fıkranın son cümlesi bir varsayım kurar: "Görüşlerin veya istenilen ek bilgi ve belgelerin süresinde Kuruma sunulmaması hâlinde itiraz, mevcut bilgi ve belgeler kapsamında değerlendirilir." Yani sessiz kalmak, dosyanın karşı tarafın sunduğu delillerle karara bağlanması sonucunu doğurur.
Aynı Kanun'un tasarım ve patent başlıkları farklı süre mimarilerine sahiptir; tasarımda hükümsüzlük ve kamuya sunma rejimi için tasarım hükümsüzlüğü: on iki ay ve kamuya sunma yazımıza bakılabilir.
Sonuç
Türkiye'ye marka ile giren bir yabancı şirket için üç tarih vardır ve üçü de kaçırıldığında telafisi yoktur. Birincisi altı aydır: ilk başvurunun yapıldığı devletteki tarihten itibaren Türkiye'de başvuru yapılmalıdır; sergi rüçhanında bu süre teşhir tarihinden işler. İkincisi üç aydır: rüçhan hakkı belgesi, Türkiye'deki başvuru tarihinden itibaren bu süre içinde sunulmalıdır; sunulmazsa rüçhan talebi hiç yapılmamış sayılır. Üçüncüsü, doğrudan başvurularda saat ve dakika düzeyinde işleyen ve şeklî eksikliklerin bir kısmında kayabilen başvuru tarihidir. Madrid Protokolü yolu ise ulusal başvuruyla aynı sonucu doğurur ve zamanlama bakımından bir avantaj taşır: uluslararası başvuru, tarihin ilk saat ve dakikasında yapılmış sayılır; aynı tarihli çakışmada ise uluslararası tescil numarası küçük olan öne geçer. Marka hakkının ihlali hâlinde açılacak talepler ve tazminat rejimi için marka hakkına tecavüz: talepler ve tazminat, sınai mülkiyetin diğer başlıkları için patent, faydalı model, tasarım ve coğrafi işaret yazılarımıza bakılabilir.
