Üçüncü kişiye gönderilen haciz ihbarnamesinde sessiz kalmanın sonucu, kanunda doğrudan yazılıdır:
"Üçüncü şahıs, haciz ihbarnamesinin kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz etmezse, mal yedinde veya borç zimmetinde sayılır ve kendisine gönderilen haciz ihbarnamesine süresinde itiraz etmediği, bu nedenle de malın yedinde veya borcun zimmetinde sayıldığı ikinci bir ihbarname ile bildirilir." (İİK m.89/3, 4949/2003 değişik)
🔑 Yani takiple hiç ilgisi olmayan bir şirket ya da kişi, yalnızca süresinde cevap vermediği için borcu üstlenmiş sayılabilir. Bu, İcra ve İflâs Kanunu'nun en sert sessizlik sonuçlarından biridir.
Birinci ihbarname neyi bildirir
İİK m.89/1 ihbarnamenin gönderileceği hâlleri sayar: hamiline ait olmayan veya cirosu kabil bir senede dayanmayan alacak ya da sair bir talep hakkı, veya borçlunun üçüncü şahıs elindeki taşınır bir malı haczedilirse icra memuru;
- borçlu olan gerçek veya tüzel kişiye, bundan böyle borcunu ancak icra dairesine ödeyebileceğini ve takip borçlusuna yapılan ödemenin muteber olmadığını,
- malı elinde bulunduran üçüncü şahsa, taşınır malı ancak icra dairesine teslim edebileceğini, malı takip borçlusuna vermemesini, aksi takdirde malın bedelini icra dairesine ödemek zorunda kalacağını
bildirir. Aynı ihbarnamede 2, 3 ve 4 üncü fıkra hükümleri de üçüncü şahsa bildirilir.
İtirazın kapsamı: kanunun saydığı iddialar
m.89/2: üçüncü şahıs;
- borcu olmadığı,
- malın yedinde bulunmadığı,
- ihbarnamenin tebliğinden önce borcun ödenmiş olduğu,
- malın istihlak edilmiş veya kusuru olmaksızın telef olmuş olduğu,
- malın borçluya ait olmadığı,
- malın kendisine rehnedilmiş olduğu,
- alacağın borçluya veya emrettiği yere verilmiş olduğu
gibi bir iddiadaysa, keyfiyeti tebliğden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yazılı veya sözlü olarak bildirmeye mecburdur.
⚠ Süre yedi gündür ve sözlü bildirim de kabul edilir; ancak ispat bakımından yazılı bildirim tercih edilir.
| Aşama | Süre | Sonuç |
|---|---|---|
| 1. haciz ihbarnamesi | 7 gün itiraz | İtiraz yoksa mal yedinde / borç zimmette sayılır |
| 2. ihbarname | 7 gün itiraz | İtiraz yoksa ve ödenmezse üçüncü bildirim gönderilir |
| 3. bildirim | 15 gün | Öde/teslim et veya menfi tespit davası aç |
| Dava belgesinin ibrazı | 20 gün | Cebri icra kararın kesinleşmesine kadar durur |
| Davanın kaybı | — | %20'den az olmamak üzere tazminat |
🔴 Üçüncü bildirim: on beş gün ve menfi tespit
m.89/3'ün devamı: ikinci ihbarnameye süresi içinde itiraz etmeyen ve zimmetinde sayılan borcu ödemeyen veya yedinde sayılan malı teslim etmeyen üçüncü şahsa, "on beş gün içinde parayı icra dairesine ödemesi veya yedinde sayılan malı teslim etmesi yahut bu süre içinde menfi tespit davası açması, aksi takdirde zimmetinde sayılan borcu ödemeye veya yedinde sayılan malı teslime zorlanacağı bildirilir."
🔑 Durma mekanizması: bu bildirimi alan üçüncü şahıs, icra takibinin yapıldığı veya yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesinde süresi içinde menfi tespit davası açtığına dair belgeyi, "bildirimin yapıldığı tarihten itibaren yirmi gün içinde" icra dairesine teslim ederse, hakkında yürütülen cebri icra işlemleri, menfi tespit davası sonunda verilen kararın kesinleşmesine kadar durur.
⚠ İki ayrı süre birlikte işler: davanın on beş gün içinde açılması ve açıldığına dair belgenin yirmi gün içinde icra dairesine teslim edilmesi. İkincisi yapılmazsa icra işlemleri durmaz.
Aynı fıkra iki sonuç daha bağlar:
- Durma süresince "106 ncı maddede belirtilen süreler işlemez."
- 🔴 İspat yükü terstir: "Bu davada üçüncü şahıs, takip borçlusuna borçlu olmadığını veya malın takip borçlusuna ait olmadığını ispat etmeye mecburdur."
- Üçüncü şahıs davayı kaybederse "dava konusu şeyin yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere bir tazminata mahkûm edilir."
- Bu fıkraya göre açılacak menfi tespit davaları maktu harca tabidir.
Süresinde itiraz edilirse ne olur
m.89/4: üçüncü şahıs ihbarnameye müddeti içinde itiraz ederse, alacaklı, "üçüncü şahsın verdiği cevabın aksini icra mahkemesinde ispat ederek" üçüncü şahsın İİK m.338/1 hükmüne göre cezalandırılmasını ve ayrıca tazminata mahkûm edilmesini isteyebilir. İcra mahkemesi, tazminat hakkındaki davayı genel hükümlere göre çözer.
🔑 Yani itiraz dosyayı bitirmez; ispat yükü bu kez alacaklıya geçer.
m.89/5 — kusursuz engel: üçüncü şahıs, kusuru olmaksızın bir mani sebebiyle süresinde itiraz etmemişse İİK m.65 hükmü uygulanır. (Değişik son cümle: 17/7/2003-4949/22 md.) "Her hâlde üçüncü şahıs, borçlu ile kötü niyetli alacaklıya karşı dava açarak ödemek zorunda kaldığı paranın veya teslim ettiği malın iadesini isteyebilir."
m.89/6: malın teslimi mümkün olmazsa alacaklı, icra mahkemesine başvurarak değerini üçüncü şahsa ödetmek hakkına sahiptir.
🔴 Şubeler ve merkez: tek tebliğ, tüm şubeler
m.89/7 (Değişik: 2/7/2012-6352/18 md.): haciz ihbarnamesi, borçlunun hak ve alacaklarının bulunabileceği bir tüzel kişinin veya müessesenin şubesine veya tüm şubelerini kapsayacak şekilde merkezine tebliğ edilir. "Haciz ihbarnamesinin tebliğ edildiği merkez, tüm şubeleri veya birimlerini kapsayacak şekilde beyanda bulunmakla yükümlüdür."
⚠ Bu fıkra bankalar, sigorta şirketleri ve çok şubeli işletmeler için belirleyicidir: merkeze yapılan tebliğ, tüm şubeleri kapsayan bir cevap yükümlülüğü doğurur; "ilgili şubede kayıt yok" biçimindeki cevaplar bu yükümlülüğü karşılamaz.
m.89/8: "Üçüncü şahsın beyanı hiçbir harç ve resme tabi değildir."
m.89/9: bu madde hükmü, memuriyeti hasebiyle hakikate muhalif beyanda bulunan memurlar hakkında da uygulanır.
🔑 m.89 son fıkra (Ek: 6/12/2018-7155/12 md.): haciz ihbarnamelerinin bildirimi ve bunlara verilecek cevaplar, "güvenli elektronik imza kullanılmak suretiyle Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi ve bu sisteme entegre bilişim sistemleri üzerinden de yapılabilir. Bu usulle yapılan bildirim tebliğ yerine geçer."
⚠ Son cümle sürelerin başlangıcı bakımından kritiktir: UYAP üzerinden yapılan bildirim tebliğ sayıldığından, yedi günlük süre bu tarihten işler.
İlgili yollarla ilişkisi
Haczedilen malın üçüncü kişiye ait olduğu iddiası, ayrı bir usul olan istihkak prosedürüne tabidir — istihkak davası: elde bulundurma ve ispat yükü. Takibin kendisine yapılan itiraz ve itirazın iptali rejimi için icra takibine itiraz ve itirazın iptali; şirket alacaklarında hangi takip yolunun seçileceği için şirketler için icra takibi yazımıza bakınız.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: haciz ihbarnamesinin bir örneği ve tebliğ tarihi (UYAP bildirimi ise bildirim tarihi), kaçıncı ihbarname olduğu, varsa daha önce yapılmış itiraz ve tarihi, takip borçlusu ile aranızdaki ilişkiyi gösteren belgeler (sözleşme, cari hesap, fatura, ödeme dekontları), borcun ihbarnameden önce ödendiği iddiası varsa ödeme belgeleri, mal iddiası varsa malın kime ait olduğunu gösteren kayıtlar, çok şubeli bir işletme iseniz tebliğin şubeye mi merkeze mi yapıldığı, ve varsa açılmış menfi tespit dosyası.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: hangi aşamada olduğunuz (birinci, ikinci ihbarname veya üçüncü bildirim) ve buna bağlı olarak yedi mi on beş günlük sürenin işlediği, itirazın m.89/2'de sayılan sebeplerden hangisine dayandırılacağı, süre kaçırılmışsa m.89/5 uyarınca kusursuz engel ve m.65 yolunun kullanılabilirliği, üçüncü bildirim gelmişse menfi tespit davasının hangi mahkemede açılacağı ve yirmi günlük belge ibrazının cebri icrayı durdurması, davada ispat yükünün üçüncü şahısta olmasının strateji üzerindeki etkisi ve yüzde yirmilik tazminat riski, alacaklı itirazın aksini ispat ederse m.338/1 ve tazminat sonucunun değerlendirilmesi, ve çok şubeli işletmelerde m.89/7 uyarınca merkezin tüm şubeleri kapsayan beyan yükümlülüğü.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil tebliğ tarihinin ve kaçıncı ihbarname olduğunun tespitidir; birinci ihbarnamede yedi gün geçtiğinde borç zimmette sayılır.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun, üçüncü bildirim üzerine açılacak menfi tespit davasında ispat yükünü üçüncü şahsa yüklemiş ve kaybedilmesi hâlinde asgari yüzde yirmi tazminat öngörmüştür.
