Tahsil edilemeyen bir ticari alacakta ilk karar, dilekçe yazmak değil hangi takip yolunun size açık olduğunu belirlemektir. Aynı borç için dört farklı yol vardır ve bunlar arasındaki fark, işlem hızından itiraz sonuçlarına kadar her şeyi değiştirir. Bir yol seçilirken yapılan hata, aylar sonra dosya kesinleşmediğinde ortaya çıkar.
Bu sayfa, alacaklı şirketin bakış açısıyla yazılmıştır: hangi belge hangi yolu açar, ödeme emrinden sonra ne olur, itiraz gelirse takip durur mu ve hangi süreler dosyayı sessizce düşürür. Aşağıdaki her dayanak kanun adı ve madde numarasıyla verilmiştir; mevzuat kontrol tarihi 27 Ağustos 2026'dır. Karadağ tarafındaki alacaklarınız ayrı bir yargı düzenine tabidir; onları Karadağ ticari uyuşmazlık ve alacak takibi sayfamızda ele alıyoruz.
Dört yol, tek soru: alacağınız neye dayanıyor?
Cebri icra, takip talebiyle başlar ve haciz, rehnin paraya çevrilmesi ya da iflas yoluyla yürür (İİK m.42). Hangi yolun açık olduğunu elinizdeki belge belirler.
| Elinizdeki | Yol | Borçluya tanınan süre | İtiraz takibi durdurur mu? |
|---|---|---|---|
| Fatura, sözleşme, cari hesap ekstresi | İlamsız takip (İİK m.42 vd.) | 7 gün ödeme, 7 gün itiraz (m.60, m.62) | Evet, durur (m.66) |
| Abonelik sözleşmesinden doğan fatura alacağı | Merkezî Takip Sistemi (7155 s.K.) | 7 gün ödeme ve itiraz (m.5, m.7) | Evet, durur (m.7/3) |
| Çek, bono, poliçe | Kambiyo senetlerine özgü takip (İİK m.167-176) | 10 gün ödeme, 5 gün itiraz (m.168) | Hayır — satış dışında durmaz (m.169) |
| Mahkeme kararı veya ilam niteliğinde belge | İlamlı takip (İİK m.24 vd.) | 7 gün (m.32) | İtiraz yolu yoktur; icranın geri bırakılması istenir |
Tablodaki son iki satır, ticari hayatta neden çek ve senedin bu kadar önemsendiğini açıklar: kambiyo takibinde borçlunun itirazı takibi durdurmaz, ilamsız takipte ise durdurur.
İlamsız takip: varsayılan yol
Elinizde mahkeme kararı yoksa ve alacak bir kambiyo senedine bağlanmamışsa, yol ilamsız takiptir. Fatura, sözleşme veya cari hesap ekstresi gibi belgeler takibe dayanak yapılabilir; hatta kanun belge şartı dahi aramaz — belge, itiraz sonrası aşamada işinize yarar.
Ödeme emri tebliğ edildikten sonra borçlunun yedi günlük itiraz süresi başlar (İİK m.62). Borcun bir kısmına itiraz eden borçlu, itiraz ettiği kısmın cihet ve miktarını açıkça göstermek zorundadır; aksi hâlde itiraz edilmemiş sayılır (m.62/son). Bu ayrıntı alacaklı lehine işleyen ender kurallardan biridir ve gelen itiraz dilekçesinde ilk kontrol edilecek noktadır.
İki sınır bilinmelidir: yabancı devlet aleyhine ilamsız takip yoluna başvurulamaz ve idari yargının görev alanına giren konularda ilamsız takip yapılamaz (İİK m.42, ek fıkralar).
Abonelik alacağınız varsa seçim hakkınız yok: Merkezî Takip Sistemi
Alacaklı şirketlerin en sık gözden kaçırdığı kural budur. 7155 sayılı Kanun (RG 19.12.2018-30630), abonelik sözleşmelerinden ve bu sözleşmelerin ifası amacıyla tüketiciye sunulup bedeli faturaya yansıtılan mal veya hizmetten kaynaklanan ve avukatla takip edilen para alacaklarında, haciz yoluyla ilamsız takibin UYAP bünyesindeki Merkezî Takip Sistemi (MTS) üzerinden başlatılmasını öngörür (m.1, m.2/1).
Kural emredicidir: "Birinci fıkra kapsamındaki icra takipleri ancak bu Kanunda belirlenen yöntemle başlatılabilir. Aksi hâlde icra dairesi takip talebini reddeder" (m.2/2). Yani kapsamdaki bir alacak için klasik ilamsız takip açarsanız dosya baştan reddedilir; kaybedilen yalnız zaman değil, harç ve masraftır.
İşleyiş şöyledir:
- Takip talebi MTS üzerinden alacaklının avukatı tarafından doldurulur; fatura veya benzeri belgeler sisteme yüklenir, harç ve masraflar elektronik ödenir, talep güvenli elektronik imzayla onaylanır ve takip Merkezî Takip Numarası alarak başlar (m.4).
- Ödeme emri sistem tarafından düzenlenir; borç ile harç ve masrafların tebliğden itibaren yedi gün içinde ödenmesi istenir (m.5/1-a). Tebligatı PTT yapar (m.6/1).
- Harç avantajı: bu takiplerde MTS harcı alınır; ayrıca icraya başvurma harcı ile tahsil harcı alınmaz (m.5/2). Tutarlar 492 sayılı Harçlar Kanunu tarifesine tabidir ve yıldan yıla değişir.
- İtiraz yedi gün içinde herhangi bir icra dairesine yapılabilir ya da MTS üzerinden e-imzayla gönderilir; borçluya ücretsiz alındı belgesi verilir (m.7/1-2).
- Süresinde borca itiraz edilirse takip durur ve duran takip hakkında İİK hükümleri uygulanır (m.7/3) — yani dosya, itirazın iptali veya kaldırılması rejimine geçer.
⚠ Alacaklı açısından kritik ayrıntı m.7/4'tedir: itiraz, sisteme yüklendiği tarihi izleyen beşinci günün sonunda alacaklı avukatına tebliğ edilmiş sayılır. İtirazın iptali ve kaldırılması sürelerini işleten saat bu varsayımsal tebliğ tarihiyle başlar; fiilî öğrenme tarihine güvenmek süre kaybettirir.
Borçluya tebligat yapılamaz veya yerleşim yeri yurt dışında çıkarsa, harçlar ikmal edilerek takibe icra dairesinde devam edilir ve sistemdeki takip kapatılır (m.6/5).
Elinizde çek veya senet varsa: kambiyo takibi
Çek, bono ve poliçe için kambiyo senetlerine özgü haciz yolu işler (İİK m.167-176). Ödeme emrinde borcun ve masrafların on gün içinde ödenmesi ihtar edilir; senedin kambiyo vasfını taşımadığı şikâyeti ve imzanın kendisine ait olmadığı iddiası beş gün içinde icra mahkemesine bildirilir (m.168/2, 3, 4).
Bu yolun alacaklı için asıl değeri m.169'dadır: borçlunun borca itirazı, satış dışındaki icra takip muamelelerini durdurmaz. İlamsız takipte itiraz takibi durdururken, kambiyoda haciz aşaması yürümeye devam eder. Kambiyo dosyalarının ayrıntısını, zamanaşımı matrisini ve karşılıksız çekin cezai boyutunu karşılıksız çek ve protestolu senet sayfamızda ele alıyoruz.
Mahkeme kararınız varsa: ilamlı takip
Para borcuna ilişkin bir ilam icra dairesine verildiğinde borçluya icra emri tebliğ edilir ve yedi gün içinde ödeme istenir; bu süre içinde icranın geri bırakılmasına dair karar getirilmezse cebri icra yapılır (İİK m.32). İlamlı takipte borçlunun itiraz hakkı yoktur; itiraza benzer sonuç ancak icranın geri bırakılması yoluyla alınır.
Süre tarafında ilamlı takip en rahat yoldur: ilama müstenit takip, son muamele üzerinden on sene geçmekle zamanaşımına uğrar (m.39).
Yetkili icra dairesi ve masraflar
Yetki bakımından HMK'nın yetkiye ilişkin hükümleri kıyasen uygulanır; buna ek olarak takibe esas olan akdin yapıldığı yer icra dairesi de yetkilidir (İİK m.50). Bu ek yetki kuralı, sözleşmenin imzalandığı ili takip yeri olarak kullanmanıza imkân verir. Yetki itirazı esas hakkındaki itirazla birlikte yapılır ve icra mahkemesi önce yetki meselesini kesin olarak karara bağlar.
Masraf sorusunun cevabı nettir: takip masrafları borçluya aittir; ancak alacaklı, talep ettiği işlemin masrafını ve borçlunun yapabileceği itirazın kendisine tebliğ masrafını avans olarak peşin öder ve ilk ödenen paradan masraflarını alabilir (İİK m.59). Harç kalemleri 492 sayılı Harçlar Kanunu tarifesine tabidir; tutarlar her yıl değiştiği için burada rakam verilmemektedir.
Borçlunun mal beyanı: az kullanılan kaldıraç
Mal beyanı, borçlunun kendisinde ve üçüncü kişilerde bulunan mal, alacak ve haklarından borcuna yetecek miktarın nevi ve niteliğini, her türlü kazanç ve gelirini, yaşayış tarzına göre geçim kaynaklarını ve borcunu ne şekilde ödeyebileceğini icra dairesine yazılı ya da sözlü bildirmesidir (İİK m.74). İlamlı takipte icra emri, yedi günlük ödeme süresiyle birlikte mal beyanında bulunma yükümlülüğünü de hatırlatır (m.32).
Yaptırımı ciddidir ve alacaklının talebine bağlıdır: mal beyanında bulunmayan borçlu, alacaklının talebi üzerine beyanda bulununcaya kadar icra mahkemesi hâkimi tarafından bir defaya mahsus olmak üzere hapisle tazyik olunur; bu hapis üç ayı geçemez (m.76). Beyanda malı olmadığını bildiren borçlu, sonradan kazandığı malları ve gelirindeki artışı yedi gün içinde icra dairesine bildirmek zorundadır (m.77).
Takipten önce: ihtiyati hacizle alacağı dondurmak
Borçlunun mal kaçırma ihtimali varsa, ödeme emrinin tebliğini beklemek çoğu zaman geç kalmak demektir. İhtiyati haciz, takip veya dava açılmadan önce borçlunun malvarlığını dondurmaya yarayan tedbirdir.
Kural olarak rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun kendisinde veya üçüncü kişide bulunan taşınır ve taşınmazlarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir (İİK m.257/1). Vadesi gelmemiş borçta ise yalnız iki hâlde mümkündür: borçlunun muayyen bir yerleşim yeri yoksa, ya da borçlu taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya veya kaçmaya hazırlanıyorsa yahut alacaklının haklarını ihlâl eden hileli işlemlerde bulunuyorsa (m.257/2).
Karar, İİK m.50'ye göre yetkili mahkemeden istenir. Alacaklı, alacağı ve gerekiyorsa haciz sebepleri hakkında mahkemeye kanaat getirecek deliller göstermek zorundadır; mahkeme iki tarafı dinleyip dinlememekte serbesttir (m.258). Talebin reddi kararı gerekçeli verilir ve istinaf yolu açıktır; bölge adliye mahkemesinin bu konudaki kararı kesindir. Haksız çıkma ihtimaline karşı alacaklıdan teminat alınır (m.259).
İhtiyati haczin asıl riski alacaklı tarafındadır ve üç ayrı yedi günlük saatte toplanır:
- İnfaz: karar tarihinden itibaren on gün içinde icra dairesinden kararın infazı istenmezse ihtiyati haciz kendiliğinden kalkar (İİK m.261).
- Takibe veya davaya geçiş: dava açılmadan ya da takibe başlanmadan önce ihtiyati haciz yaptıran alacaklı, haczin tatbikinden — haciz gıyapta yapılmışsa tutanağın kendisine tebliğinden — itibaren yedi gün içinde ya takip talebinde bulunmaya ya da dava açmaya mecburdur (m.264/1).
- İtiraz gelirse: takipte borçlu ödeme emrine itiraz ederse itiraz hemen alacaklıya tebliğ olunur ve alacaklı, tebliğden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemeye veya mahkemede dava açmaya mecburdur (m.264/2).
Borçlu tarafında da simetrik bir hak vardır: kendisi dinlenmeden verilen ihtiyati hacze, haczin tatbiki veya tutanağın tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde, haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı itiraz edilebilir; menfaati ihlâl edilen üçüncü kişiler için de aynı süre işler (m.265).
Pratik sonuç şudur: ihtiyati haciz güçlü bir araçtır ama takvimi dar bir araçtır. Kararı almak yetmez; on günlük infaz ve yedi günlük geçiş süreleri kaçırıldığında tedbirin kendisi ortadan kalkar ve borçlu bu arada malvarlığını serbestçe elden çıkarabilir.
Sessizce kaybetmenin iki yolu: bir yıl ve beş yıl
Alacaklı şirketlerin dosya kaybetmesi çoğu zaman itirazdan değil, süre kaçırmaktan olur.
Bir yıl (İİK m.78). Haciz istemek hakkı, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren bir sene geçmekle düşer. İtiraz veya dava hâlinde bunların vukuundan hükmün kesinleşmesine kadar geçen zaman, taksit sözleşmesi varsa sözleşmenin ihlaline kadar geçen zaman hesaba katılmaz. Haciz talebi süresinde yapılmazsa dosya muameleden kaldırılır; yeniden haciz istemek yenileme talebinin borçluya tebliğine bağlıdır ve ilama dayanmayan takiplerde yeniden harç alınır.
Beş yıl (7155 s.K. m.8/4). MTS üzerinden yürüyen takiplerde, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş yıl içinde haciz talep edilmezse takip düşer; itirazın hükümden düşürülmesine ilişkin dava açılmışsa davanın açıldığı tarihten hükmün kesinleşmesine kadar geçen süre hesaba katılmaz.
Bir de alacaklının lehine işleyen bir imkân vardır: alacaklı, haciz talebinde bulunmaksızın UYAP üzerinden, sisteme entegre bilişim sistemleri aracılığıyla borçlunun mal, hak veya alacağı olup olmadığını sorgulayabilir (İİK m.78; MTS dosyalarında 7155 s.K. m.8/3). Portföy yöneten şirketler için bu, haciz masrafı yapmadan hangi dosyanın tahsil kabiliyeti olduğunu ölçmenin yoludur.
İtirazla karşılaşıldığında izlenecek yol — itirazın kaldırılması mı, itirazın iptali mi — ayrı bir karardır ve belgenizin niteliğine bağlıdır; iki yolun süre ve merci farkını icra ve iflas hukuku sayfamızda künyeleriyle bulabilirsiniz. Alacak portföyünüzün hangi yollara dağıldığını ve hangi dosyada hangi sürenin işlediğini birlikte çıkarmak için ekibimizle iletişime geçebilirsiniz. Sözleşme aşamasında yetki kaydı, teminat ve kambiyo senedi kullanımı gibi tercihler tahsil aşamasını baştan kolaylaştırır; bu tarafı şirketler hukuku ve kurumsal danışmanlık sayfamızda ele alıyoruz. Her iki tarafın sürelerini tek tabloda icra takibine itiraz ve itirazın iptali sayfamızda karşılaştırdık.
