Enerji verimliliği: 15 milyonluk destek ve 2026 cezaları

Türkiye'de üretim tesisi ya da büyük bir ticarî bina işleten bir yatırımcı için enerji verimliliği, gönüllü bir sürdürülebilirlik başlığı değil kanunî bir yükümlülüktür. 18/4/2007 tarihli ve 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu, belirli eşikleri aşan işletmelere enerji yöneticisi ve enerji yönetim birimi zorunluluğu getirir; buna karşılık 2/5/2024 tarihli ve 7501 sayılı Kanun ile yenilenen destek rejimi, proje bedellerinin bir bölümünü hibe veya faiz desteğiyle karşılar.

Aşağıdaki çerçeve 7 Eylül 2026 tarihinde mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel 5627 sayılı Kanun metninden doğrulanmıştır.

Enerji yöneticisi ve yönetim birimi eşikleri

7 nci madde, yükümlülüğü dört eşiğe bağlar ve eşikler TEP (ton eşdeğer petrol) ile metrekare üzerinden ölçülür.

Endüstriyel işletmeler. "Endüstriyel işletmeler, çalışanları arasından enerji yöneticisi görevlendirir." Yükümlülük, işletmenin büyüklüğünden bağımsız olarak sayılmıştır; kadro dışarıdan değil çalışanlar arasından oluşturulur.

Organize sanayi bölgeleri. "Organize sanayi bölgelerinde, bölgedeki bin TEP'ten daha az enerji tüketimi bulunan endüstriyel işletmelere hizmet vermek üzere enerji yönetim birimi kurulur." Küçük tüketicilerin yükümlülüğü, bölge düzeyinde ortak bir birimle karşılanır.

Ticarî ve hizmet binaları. "Toplam inşaat alanı en az yirmi bin metrekare veya yıllık enerji tüketimi beş yüz TEP ve üzeri olan ticarî binaların, hizmet binalarının ve kamu kesimi binalarının yönetimleri, yönetimlerin bulunmadığı hâllerde bina sahipleri, enerji yöneticisi görevlendirir veya enerji yöneticilerinden hizmet alır." İki ölçüt arasındaki bağlaç "veya" olduğundan, birinin aşılması yeterlidir. Ayrıca bu grupta hizmet dışarıdan alınabilir.

Büyük endüstriyel işletmeler. "Kamu kesimi dışında kalan ve yıllık toplam enerji tüketimleri elli bin TEP ve üzeri olan endüstriyel işletmelerde, enerji yöneticisinin sorumluluğunda enerji yönetim birimi kurulur." Bir kolaylık da vardır: "Organizasyonlarında kalite yönetim birimi bulunan endüstriyel işletmeler, bu birimlerini enerji yönetim birimi olarak da görevlendirebilir."

Kanun ayrıca bir izleme ve raporlama düzeni kurar: ülke genelinde endüstriyel işletmeler ve binalardaki enerji verimliliğinin gelişimini bölge ve sektör bazında ortaya koyan envanter ve projeksiyonlar, yetkilendirilmiş kurumların iş birliğiyle Genel Müdürlükçe hazırlanır ve yayımlanır.

Destekler: on beş milyon ve on milyon tavanı

Destek rejimi 2/5/2024 tarihli ve 7501 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesiyle yeniden yazılan 8 inci maddededir ve iki ayrı destek türü içerir.

Proje desteği. "Başvuru sahibi tarafından enerji verimliliğini artırmak amacıyla hazırlanan projeler, Bakanlık tarafından on beş milyon Türk lirasını geçmemek kaydıyla bedellerinin en fazla yüzde otuzu oranında desteklenir. Bu kapsamdaki destekler hibe veya faiz desteği şeklinde verilir."

Yoğunluk azaltma desteği. "Enerji ve/veya karbon yoğunluğunu veya spesifik enerji tüketimini Bakanlığın belirlediği kriterler çerçevesinde azaltan başvuru sahiplerine, ödenek imkânları göz önüne alınmak ve on milyon Türk lirasını geçmemek kaydıyla, kriterlerde belirlenen yıla ait enerji giderinin en fazla yüzde otuzu oranında destek ödemesi yapılır."

🔑 İki tavan da sabit değildir. Her iki bentte de aynı cümle yer alır: destek bedeli her yıl, bir önceki yıla ilişkin olarak 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında, takvim yılı başından geçerli olmak üzere artırılır. Yani 15.000.000 ve 10.000.000 TL rakamları 2024 tarihli taban tutarlardır ve cari yılda uygulanacak tavan bunların üzerindedir; bütçeleme yapılırken güncellenmiş tutar esas alınmalıdır.

Bu, Türk mevzuatında sık görülmeyen bir tekniktir: idarî para cezalarında yaygın olan yeniden değerleme, burada destek tavanına uygulanmaktadır. Uygulama usul ve esasları Bakanlık yönetmeliğine bırakılmıştır.

Yetkilendirme: beş yıl, ticarî sır ve otuz gün

5 inci madde, enerji verimliliği hizmetlerinin kimler tarafından verilebileceğini düzenler ve iki katmanlı bir yetkilendirme kurar.

Birinci katman. Üniversitelere ve meslek odalarına, "uygulamalı eğitim yapabilmeleri ve şirketleri yetkilendirebilmeleri için Kurul onayı ile Genel Müdürlük tarafından yetki belgesi verilir." Bu belgeler, aykırı bir durum olmadıkça "her beş yılda bir yenilenir."

İkinci katman. Şirketlere "eğitim, etüt, danışmanlık ve uygulama faaliyetlerini yürütmek üzere Genel Müdürlük ve/veya yetkilendirilmiş kurumlar tarafından yetki belgesi verilir"; bunlar da her beş yılda bir yenilenir. Belge bedeli bakımından 14/2/2019 tarihli ve 7164 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle şirketler, "Bakanlık tarafından belirlenen yetki belgesi bedelini yetkilendirme anlaşması yaptıkları kurum veya kuruluşa öder." Aynı Kanun'la yenileme süresi üç yıldan beş yıla çıkarılmıştır — 2019 öncesi kaynaklar hâlâ üç yıl diyebilir.

Yetki belgesi yenilenmeyen kurumların şirketlere verdikleri belgelerle ilgili işlemler, "süreleri doluncaya kadar Genel Müdürlük tarafından yürütülür." Yetkilendirilmiş kurumlar ve şirketler Genel Müdürlükçe kamuoyuna duyurulur.

🔑 Ticarî sır yükümlülüğü doğrudan müşteri tarafını korur: Genel Müdürlük, yetkilendirilmiş kurumlar, şirketler ve bunlar adına hareket eden görevliler, "enerji verimliliği ile ilgili çalışmaları sırasında elde ettikleri ve müşterilerinin ticarî ilişkilerine zarar verecek ticarî sırları gizli tutmakla yükümlüdür." Yükümlülük görev sonrasına da uzanır: bu kişiler "görevlerinden ayrılmış olsalar dahi bu sırları kendi menfaatlerine ve başkalarının lehine kullanamaz." Etüt ve danışmanlık sözleşmelerinde gizlilik hükmü yazılmasa dahi kanunî bir yükümlülük mevcuttur.

Denetim zinciri de maddededir: yetkilendirilmiş kurumlar, yetki belgesi verdikleri şirketlerin faaliyetlerini izler ve Kanuna ya da yönetmeliğe aykırılıkları otuz gün içerisinde Genel Müdürlüğe bildirir.

🔴 Bu maddede bir Anayasa Mahkemesi kararı da vardır ve etkisi alışılmışın tersidir: Anayasa Mahkemesinin 7/12/2023 tarihli ve E.:2018/117, K.:2023/212 sayılı Kararı ile bir fıkranın "yürürlükten kaldırılması" iptal edilmiştir. Yani iptal edilen, hükmün kendisi değil onu yürürlükten kaldıran düzenlemedir; sonuç olarak ilgili fıkra yürürlüktedir. Kaldırılmış varsayılarak yapılan bir değerlendirme yanlış olur.

Yaptırım: yetki iptali, beş yıl ve 2026 tutarları

10 uncu madde, idarî yaptırımları düzenler ve ilk sırada bir belge iptali yer alır: 5 inci madde kapsamındaki yetkilendirmelerle ilgili yönetmelik hükümlerine aykırı hareket edilmesi hâlinde, yetkilendirilmiş kurumların yetki belgesi Kurul onayı ile Genel Müdürlük tarafından, şirketlerin yetki belgeleri ise anlaşma yaptıkları kurum tarafından iptal edilir. Sonuç kalıcıdır: "Yetki belgesi iptal edilen yetkilendirilmiş kurumlara veya şirketlere en az beş yıl süre ile yetki belgesi verilmez."

🔴 Maddedeki idarî para cezalarının kanun metnindeki rakamları taban tutarlardır. Kanunun sonundaki tabloya göre, 10 uncu maddede düzenlenen idarî para cezaları için 1/1/2026 tarihinden itibaren uygulanacak miktarlar, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının 2026/1 sıra numaralı, 31/12/2025 tarihli ve 33124 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tebliği ile belirlenmiştir:

Bu tablo, enerji mevzuatında tekrar eden bir kalıbı bir kez daha gösterir: kanun metnindeki rakam ile fiilen uygulanan tutar aynı değildir ve gerçek rakam, Kanun metninin sonuna eklenen tebliğ tablosundadır. Aynı yapı doğal gaz ve LPG piyasası kanunlarında da bulunur; risk hesabı yapılırken cari yılın tebliği esas alınmalıdır.

İki ayrı teşvik kapısı: yatırım teşviki ve KOBİ desteği

8 inci maddedeki doğrudan destek, Kanundaki tek imkân değildir. 9 uncu madde iki ayrı kanaldan daha yararlanma imkânı tanır ve bunlar farklı kurumlar üzerinden yürür.

Yatırım teşvikleri. Endüstriyel işletmelerin mevcut sistemlerinde enerji verimliliğinin artırılmasına yönelik olarak hazırlanan, Kurul tarafından onaylanan ve "asgarî yatırım büyüklükleri Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen miktarın üzerinde olan projeler" ile "kullandıkları yakıt türleri ve teknolojilerine bağlı olarak Bakanlıkça yürürlüğe konulacak yönetmelikte tanımlanan yıllık ortalama verim değerlerini sağlayan kojenerasyon yatırımları", yatırım teşviklerinden yararlandırılır.

İki şart birlikte aranır: projenin Kurul onayından geçmesi ve asgarî yatırım büyüklüğü eşiğinin aşılması. Kojenerasyon yatırımlarında ise ölçüt farklıdır — proje büyüklüğü değil, yönetmelikte tanımlanan yıllık ortalama verim değerinin sağlanması aranır. Bu, aynı tesiste iki ayrı başvuru yolunun bulunabileceği anlamına gelir.

KOBİ desteği. Küçük ve orta ölçekli işletmelerin "enerji verimliliğine yönelik alacakları eğitim, etüt ve danışmanlık hizmetleri", 3624 sayılı Kanun'da tanımlanan işletmeler bakımından ilgili İdare tarafından desteklenir. Yani destek doğrudan yatırıma değil, hizmet alımına yöneliktir ve yetkilendirilmiş şirketlerden alınacak etüt ve danışmanlık maliyetini hedefler.

Eğitim ve laboratuvar desteği

6 ncı madde, yetkilendirme zincirinin eğitim ayağını düzenler. Şirketler için Genel Müdürlük ve/veya yetkilendirilmiş kurumlar tarafından; enerji yöneticileri için ise Genel Müdürlük, yetkilendirilmiş kurumlar ve şirketler tarafından "teorik ve uygulamalı eğitim programları düzenlenir."

Maddede ayrıca bir altyapı desteği vardır: "Genel Müdürlük veya yetkilendirilmiş kurumlar, yetkilendirme anlaşması yaptıkları şirketlerin eğitim programlarına laboratuvar kullanım desteği sağlar." Enerji verimliliği hizmeti vermek üzere Türkiye'de şirket kuracak bir yatırımcı için bu, eğitim altyapısının tamamının kendi yatırımıyla karşılanması gerekmediği anlamına gelir.

Kanun, bilinçlendirme tarafında da yükümlülükler öngörür: ulusal ve/veya bölgesel yayın yapan televizyon ve radyo kanalları, Genel Müdürlükçe hazırlanan veya hazırlattırılan enerjinin verimli kullanılmasına ilişkin eğitim programlarına yer verir; örgün ve yaygın eğitim kurumlarının ders programları ile kamu kurumlarının hizmet içi eğitimlerinde de gerekli düzenlemeler yapılır.

Sonuç

Türkiye'de enerji yoğun bir tesis veya büyük bir bina portföyü işleten yatırımcı için 5627 sayılı Kanun üç yükümlülük ve iki imkân üretir.

Yükümlülükler eşiklidir: her endüstriyel işletme çalışanları arasından enerji yöneticisi görevlendirir; toplam inşaat alanı 20.000 m² veya yıllık tüketimi 500 TEP ve üzeri olan ticarî, hizmet ve kamu binalarında enerji yöneticisi görevlendirilir ya da dışarıdan hizmet alınır; kamu dışında yıllık tüketimi 50.000 TEP ve üzeri olan endüstriyel işletmelerde enerji yönetim birimi kurulur — mevcut kalite yönetim birimi bu görevle de yetkilendirilebilir.

İmkânlar 2024'te yenilenmiştir: enerji verimliliği projeleri, on beş milyon Türk lirasını geçmemek üzere bedellerinin en fazla %30'u oranında hibe veya faiz desteğiyle; enerji veya karbon yoğunluğunu azaltanlar ise on milyon Türk lirasını geçmemek üzere ilgili yıl enerji giderinin en fazla %30'u oranında desteklenir. Her iki tavan da her yıl yeniden değerleme oranında artar.

Hizmet alırken iki noktaya dikkat edilmelidir: etüt, danışmanlık ve uygulama hizmeti veren şirketlerin yetki belgesi beş yılda bir yenilenir ve belge iptal edilirse ilgili şirkete en az beş yıl yeni belge verilmez; ayrıca bu şirketler ve görevlileri, görevden ayrıldıktan sonra dahi müşterinin ticarî sırlarını kullanamaz.

Yenilenebilir enerji tarafındaki destek ve izin rejimi için RES ve GES'te orman izni ve YEK desteği yazımıza, organize sanayi bölgelerindeki parsel ve işletme rejimi için OSB'de parsel yazımıza, aynı ceza-tebliğ kalıbının doğal gazdaki görünümü için doğal gaz piyasasında cezalar yazımıza bakılabilir.

Bu çerçeve genel bilgilendirme amaçlıdır; cari yıl destek tavanları ile uygulanacak idarî para cezası tutarları ilgili yılın tebliğinden doğrulanmalıdır.