Bölünme planı hazırlanırken en çok emek harcanan iş, aktif ve pasifin bölümlere dağıtılmasıdır. Ancak alacaklı bakımından bu dağıtım, sorumluluğu ortadan kaldırmaz; yalnız sıraya koyar.
m.176/1: bölünme sözleşmesi veya planıyla kendisine borç tahsis edilen şirket, bu suretle birinci derecede sorumlu bulunan şirket, alacaklıların alacaklarını ifa etmezse; bölünmeye katılan diğer şirketler, ikinci derecede sorumlu şirketler, müteselsilen sorumlu olurlar.
Yani bölünmeyle borçtan kurtulan bir şirket yoktur. Bölünmeye katılan her şirket, kendisine tahsis edilmemiş borçlardan da — şartları gerçekleştiğinde — sorumludur.
Tam bölünme ile kısmi bölünme
m.159/1-a — tam bölünme: şirketin tüm malvarlığı bölümlere ayrılır ve diğer şirketlere devrolunur. Bölünen şirketin ortakları, devralan şirketlerin paylarını ve haklarını iktisap ederler. ⚠ "Tam bölünüp devrolunan şirket sona erer ve unvanı ticaret sicilinden silinir."
m.159/1-b — kısmi bölünme: bir şirketin malvarlığının bir veya birden fazla bölümü diğer şirketlere devrolunur. Burada iki alternatif vardır:
- bölünen şirketin ortakları devralan şirketlerin paylarını ve haklarını iktisap eder, veya
- 🔑 bölünen şirket, devredilen malvarlığı bölümlerinin karşılığında devralan şirketlerdeki payları ve hakları elde ederek yavru şirketini oluşturur.
İkinci alternatif, grup yapılandırmalarında kullanılan mekanizmadır: paylar ortaklara değil, bölünen şirketin kendisine gider ve ana şirket–yavru şirket ilişkisi doğar.
m.160: sermaye şirketleri ve kooperatifler, sermaye şirketlerine ve kooperatiflere bölünebilirler.
| Tam bölünme | Kısmi bölünme | |
|---|---|---|
| Kapsam | Tüm malvarlığı | Bir veya birden fazla bölüm |
| Bölünen şirket | Sona erer, unvanı silinir | Varlığını sürdürür |
| Payları kim alır | Ortaklar | Ortaklar veya bölünen şirketin kendisi (yavru şirket) |
| Tescil etkisi | Tescil ile infisah (m.179/3) | Sermaye azaltımı gerekiyorsa esas sözleşme değişikliği de tescil (m.179/2) |
Payların korunması ve oran meselesi
m.161/1: tam ve kısmi bölünmede şirket payları ve hakları m.140 uyarınca korunur.
m.161/2: devreden şirketin ortaklarına;
- (a) bölünmeye katılan tüm şirketlerde, mevcut payları oranında şirket payları, veya
- (b) bölünmeye katılan bazı veya tüm şirketlerde, mevcut paylarının oranına göre değişik oranda şirket payları
verilir. Birincisi oranın korunduğu, ikincisi oranın korunmadığı bölünmedir — ve bu ayrım, aşağıda görüleceği gibi nisabı değiştirir.
Bölünme sözleşmesi: envanter şartı
m.167, bölünme sözleşmesi ve planının içeriğini sayar. Bunlar arasında ilk sırada gelenler:
- Bölünmeye katılan şirketlerin ticaret unvanları, merkezleri ve türleri,
- 🔑 Aktif ve pasif malvarlığı konularının devir amacıyla bölümlere ayrılması ve tahsisi; açık tanımlamayla bu bölümlere ilişkin envanter; taşınmazları, kıymetli evrakı ve maddi olmayan malvarlığını teker teker gösteren liste,
- Payların değişim oranı ve gereğinde ödenecek denkleştirme tutarı ile devreden şirket ortaklarının devralan şirketteki ortaklık haklarına ilişkin açıklamalar.
İkinci kalem, bölünme dosyalarının en emek yoğun kısmıdır: taşınmazlar, kıymetli evrak ve maddi olmayan malvarlığı teker teker listelenmelidir; toplu ifadeler yeterli değildir.
🔑 Sıra: önce teminat, sonra genel kurul
Bölünmeyi birleşmeden ayıran en önemli usul kuralı budur.
m.173/1: "175 inci maddede öngörülen teminatın sağlanmasından sonra, bölünmeye katılan şirketlerin yönetim organları, bölünme sözleşmesini veya bölünme planını genel kurula sunar."
Yani alacaklıların korunması aşaması genel kurul onayından önce tamamlanır. Birleşmede ise alacaklıların teminat isteme süresi birleşmenin geçerlilik kazanmasından sonra işler. Takvim kurulurken bu fark gözden kaçırılmamalıdır. Birleşme rejimi için şirket birleşmesi yazımıza bakınız.
m.174: bölünmeye katılan şirketlerin alacaklıları, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yedişer gün aralıklarla üç defa yapılacak ilanla ve sermaye şirketlerinde ayrıca internet sitesine konulacak ilanla, alacaklarını bildirmeye ve teminat verilmesi için istemde bulunmaya çağrılırlar.
m.175/1: bölünmeye katılan şirketler, ilanların yayımı tarihinden itibaren üç ay içinde, istemde bulunan alacaklıların alacaklarını teminat altına almak zorundadırlar.
⚠ m.175/2: bölünme ile alacaklıların alacaklarının tehlikeye düşmediğinin ispatı hâlinde, teminat altına alma yükümü ortadan kalkar. m.175/3: diğer alacaklıların zarara uğramayacaklarının anlaşılması hâlinde şirket, teminat göstermek yerine borcu ödeyebilir.
Nisap: ve yüzde doksanlık istisna
m.173/2: onama kararı, m.151'in birinci, üçüncü, dördüncü ve altıncı fıkralarında öngörülen nisaplara uyularak alınır. Yani birleşmedeki nisap rejimi bölünmeye de taşınır: anonim şirkette sermayenin çoğunluğunu temsil etmesi şartıyla mevcut oyların dörtte üçü, limitedde sermayenin dörtte üçünü temsil eden paylara sahip ortakların dörtte üçü ve diğerleri.
🔴 m.173/3 — oranın korunmadığı bölünme: "Oranın korunmadığı bölünmede onama kararı, devreden şirkette oy hakkını haiz ortakların en az yüzde doksanıyla alınır."
Bu, olağan nisaplardan çok daha ağır bir eşiktir ve doğrudan m.161/2-b'deki seçime bağlıdır: ortaklara mevcut payları oranında değil, değişik oranda pay verilecekse yüzde doksan aranır.
İkinci derece sorumluluk nasıl işler
m.176/2, ikinci derecede sorumlu şirketlerin ne zaman takip edilebileceğini şarta bağlar. Bunun için alacağın teminat altına alınmamış olması ve birinci derecede sorumlu şirketin;
- (a) iflas etmiş,
- (b) konkordato süresi almış,
- (c) aleyhinde yapılan bir icra takibinde kesin aciz vesikası** alınmasının şartları doğmuş
olması gerekir.
Yani ikinci derece sorumluluk kendiliğinden işlemez; birinci derecedeki şirketin ödeme güçsüzlüğünün bu üç hâlden biriyle ortaya çıkması aranır. Alacaklı bakımından pratik sonuç şudur: m.175'teki teminat istemi ihmal edilirse, geriye yalnız bu üç şartın gerçekleşmesini beklemek kalır.
Konkordato mühleti ve aciz vesikası kavramları için konkordato yazımıza bakınız.
Tescil ve infisah
m.179/1: bölünme onaylanınca yönetim organı bölünmenin tescilini ister.
m.179/2: kısmi bölünme sebebiyle devreden şirketin sermayesinin azaltılması gerekiyorsa, buna ilişkin esas sözleşme değişikliği de tescil ettirilir.
m.179/3: tam bölünme hâlinde devreden şirket ticaret siciline tescil ile birlikte infisah eder.
Şirketin türünü değiştirmek isteyenler için rejim tamamen farklıdır ve şirket eskisinin devamı sayılır; bunun için tür değiştirme yazımıza bakınız.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: bölünecek şirketin türü, esas sözleşmesi ve ortaklık yapısı, hedeflenen yapı (tam mı kısmi mi, yavru şirket kurulacak mı), devredilecek malvarlığı bölümlerinin envanteri — özellikle taşınmazlar, kıymetli evrak ve maddi olmayan malvarlığı, mevcut borç ve teminat durumu ile alacaklı listesi, ve ortaklara verilecek payların oranı korunacak mı bilgisi.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: yapının m.159'daki tam veya kısmi bölünmeden hangisine oturduğu ve kısmi bölünmede payların ortaklara mı bölünen şirkete mi verileceği, oranın korunup korunmadığı ve korunmuyorsa yüzde doksanlık nisabın sağlanabilirliği, m.167 uyarınca hazırlanacak envanter ve teker teker listelerin kapsamı, m.173/1'deki sıra gereği teminat aşamasının genel kurul takvimine göre ne zaman başlaması gerektiği, m.174-175 uyarınca ilan ve üç aylık teminat takvimi, ve m.176'daki ikinci derece sorumluluğun bölünmeye katılan her şirket bakımından doğuracağı risk.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil yapı ve takvim kurgusudur; teminat aşaması tamamlanmadan genel kurula gidilmesi usulü sakatlar.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun, borcun tahsis edilmesine rağmen bölünmeye katılan diğer şirketlerin ikinci derecede müteselsilen sorumlu olduğunu açıkça yazmaktadır; bölünme planıyla bu sorumluluk bertaraf edilemez.
