Hasar dosyalarında sigortalının en sık duyduğu cevap "bu riziko teminat dışında"dır. Türk Ticaret Kanunu bu savunmanın kime ispatlatılacağını açıkça yazar:
"Sözleşmede öngörülen rizikolardan herhangi birinin veya bazılarının sigorta teminatı dışında kaldığını ispat yükü sigortacıya aittir." (m.1409/2)
İkinci kural ise beklemeyi maliyetli hâle getirir: araştırma uzarsa sigortacı avans ödemek zorundadır.
Sorumluluğun başlangıcı ve kapsamı
m.1409/1: sigortacı, sözleşmede öngörülen rizikonun gerçekleşmesinden doğan zarardan veya bedelden sorumludur.
m.1421/1 — teminat ne zaman başlar: aksine sözleşme yoksa sigortacının sorumluluğu primin veya ilk taksidinin ödenmesi ile başlar. ⚠ İstisna: kara ve denizde eşya taşıma işlerine ilişkin sigortalarda sigortacı, sözleşmenin yapılmasıyla sorumlu olur.
Bu ayrım, nakliyat sigortalarında poliçe düzenlendiği anda korumanın başladığı anlamına gelir; diğer branşlarda ise prim ödemesi beklenir.
Rizikonun bildirimi: geç bildirim reddi değil, indirimi getirir
m.1446/1: sigorta ettiren, rizikonun gerçekleştiğini öğrenince durumu gecikmeksizin sigortacıya bildirir.
🔑 m.1446/2 — yaptırım orantılıdır: "Rizikonun gerçekleştiğine ilişkin bildirimin yapılmaması veya geç yapılması, ödenecek tazminatta veya bedelde artışa neden olmuşsa, kusurun ağırlığına göre, tazminattan veya bedelden indirim yoluna gidilir."
İki şart birlikte aranır: bildirim eksikliği tazminatta artışa neden olmuş olmalı ve indirim kusurun ağırlığına göre yapılmalıdır. Yani geç bildirim, tek başına talebi ortadan kaldırmaz; indirim sebebidir.
⚠ m.1446/3: sigortacı rizikonun gerçekleştiğini daha önce fiilen öğrenmişse, ikinci fıkra hükmünden — yani indirimden — yararlanamaz.
Ödeme ne zaman muaccel olur
m.1427/1: aynen tazmine ilişkin sözleşme yoksa sigorta tazminatı nakden ödenir.
🔴 m.1427/2: sigorta tazminatı veya bedeli; rizikonun gerçekleşmesini müteakip ve rizikoyla ilgili belgelerin sigortacıya verilmesinden sonra sigortacının edimine ilişkin araştırmaları bitince ve her hâlde m.1446'ya göre yapılacak ihbardan kırk beş gün sonra muaccel olur. Can sigortaları için bu süre on beş gündür.
⚠ Sigortacıya yüklenemeyen bir kusurdan dolayı inceleme gecikmişse süre işlemez.
m.1427/4: "Borç muaccel olunca, sigortacı ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşer." Temerrüt için ayrıca ihtar çekilmesi gerekmez.
| Aşama | Süre |
|---|---|
| Riziko bildirimi | Gecikmeksizin (m.1446/1) |
| Muacceliyet — genel | Her hâlde ihbardan 45 gün sonra (m.1427/2) |
| Muacceliyet — can sigortaları | 15 gün (m.1427/2) |
| Araştırma tamamlanmazsa avans | İhbardan 3 ay sonra (m.1427/3) |
| Temerrüt | Muacceliyetle kendiliğinden (m.1427/4) |
🔑 Üç ay geçerse: yüzde elli avans
m.1427/3: "Araştırmalar, 1446 ncı maddeye göre yapılacak ihbardan başlayarak üç ay içinde tamamlanamamışsa; sigortacı, tazminattan veya bedelden mahsup edilmek üzere, tarafların mutabakatı veya anlaşmazlık hâlinde mahkemece yaptırılacak ön ekspertiz sonucuna göre süratle tespit edilecek hasar miktarının veya bedelin en az yüzde ellisini avans olarak öder."
Bu hüküm, uzayan ekspertiz süreçlerinde sigortalının elindeki en somut araçtır: üç ay dolduğunda, hasarın en az yarısı avans olarak istenebilir ve anlaşmazlık hâlinde ön ekspertiz mahkemece yaptırılır.
Halefiyet: ödeyen sigortacı sigortalının yerine geçer
🔴 m.1472/1: "Sigortacı, sigorta tazminatını ödediğinde, hukuken sigortalının yerine geçer. Sigortalının, gerçekleşen zarardan dolayı sorumlulara karşı dava hakkı varsa bu hak, tazmin ettiği bedel kadar, sigortacıya intikal eder."
Devir kendiliğinden ve ödeme anında gerçekleşir; ayrı bir temlik işlemine gerek yoktur. Ve madde usul kolaylığı da sağlar: sorumlulara karşı bir dava veya takip başlatılmışsa sigortacı, mahkemenin veya diğer tarafın onayı gerekmeksizin, halefiyet kuralı uyarınca sigortalısına yaptığı ödemeyi ispat ederek sürece dâhil olabilir.
m.1472/2 — iki yönlü sonuç:
- Sigortalı, sigortacıya geçen hakları ihlal edici şekilde davranırsa — örneğin sorumluyu ibra ederse — sigortacıya karşı sorumlu olur.
- Sigortacı zararı kısmen tazmin etmişse, sigortalı kalan kısımdan dolayı sorumlulara karşı sahip olduğu başvurma hakkını korur.
🔑 Birinci sonuç pratikte önemlidir: tazminatı aldıktan sonra karşı tarafla sulh olup sorumluyu ibra eden sigortalı, sigortacıya karşı sorumluluk altına girer.
Zamanaşımı: on yıl
m.1482: "Sigortacıya yöneltilecek tazminat istemleri, sigorta konusu olaydan itibaren on yılda zamanaşımına uğrar."
Süre, ödeme talebinden veya reddinden değil sigorta konusu olaydan işler.
Hangi dosyalarda birlikte okunur
Trafik kazalarında hem sigortacıya başvuru hem sorumluya karşı talep gündeme gelir ve zorunlu başvuru yolu ayrıca düzenlenmiştir; bunun için trafik kazasında tazminat ve değer kaybı yazımıza bakınız.
Taşıma sırasında oluşan zıya ve hasarda taşıyıcının sorumluluğu kendi sınırına tabidir ve sigortacının halefiyet yoluyla yöneleceği kişi çoğu zaman taşıyıcıdır; taşıyıcının sorumluluğu yazımıza bakınız.
İş kazalarında sosyal güvenlik ödemeleri ile tazminat ilişkisi ayrı bir katmandır; iş kazası tazminat davası yazımız ilgilidir.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: poliçe ve genel şartlar, prim ödeme belgeleri, rizikonun gerçekleştiğine ilişkin ihbar ve tarihi, sigortacıya sunulan belgelerin listesi ve sunulma tarihleri, varsa ekspertiz raporu ve sigortacının ret veya indirim yazısı, ve zarardan sorumlu üçüncü kişi varsa buna ilişkin bilgi.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: teminat dışılık savunulmuşsa m.1409/2 uyarınca ispat yükünün sigortacıda olmasının doğurduğu sonuç, ihbar geç yapılmışsa m.1446/2'nin ret değil indirim öngördüğü ve indirimin artışa neden olma şartına bağlı olduğu, ödemenin m.1427/2 uyarınca hangi tarihte muaccel olduğu (genel kırk beş gün, can sigortalarında on beş gün), araştırma üç ayı aşmışsa yüzde elli avans talebinin dayanağı, temerrüdün ihtarsız doğduğu, ve sigortacı ödeme yapmışsa m.1472 halefiyetinin kapsamı ile sigortalının ibra riski.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil tarih ve belge zincirinin kurulmasıdır; muacceliyet ve avans hakları ihbar tarihine bağlanmıştır.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun, sigortacıya yüklenemeyen bir kusurdan dolayı incelemenin gecikmesi hâlinde sürenin işlemeyeceğini açıkça öngörmektedir.
