Birleşme dosyalarında tartışma çoğu zaman değerleme üzerinde başlar, ama dosyayı fiilen belirleyen şey eşiklerdir. Genel kurulda hangi nisabın arandığı, azınlığın payını nakde çevirip çeviremeyeceğiniz, ve birleşmeden sonra ortakların sorumluluğunun ne kadar süreceği — üçü de Türk Ticaret Kanunu'nda sayısal olarak yazılıdır.
Ve bir dördüncüsü vardır ki TTK onu kendi dışına havale eder: rekabet izni.
Birleşme ne zaman geçerli olur
m.153/1: "Birleşme, birleşmenin ticaret siciline tescili ile geçerlilik kazanır. Tescil anında, devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifi kendiliğinden devralan şirkete geçer."
İki sonuç birden doğar: geçerlilik tescille başlar ve malvarlığı kendiliğinden — ayrı devir işlemlerine gerek olmaksızın — geçer. Bu, tek tek alacak temliki veya borç nakli yapılmadığı anlamına gelir; ancak pasifin de aynı anda geçtiği anlamına gelir.
m.153/2: devrolunan şirketin ortakları devralan şirketin ortağı olur. Bu sonuç, devralan şirketin kendi adına fakat bu şirket hesabına hareket eden kişinin elindeki paylar ile devrolunan şirketin aynı konumdaki paylar bakımından doğmaz.
🔑 m.153/3: "7/12/1994 tarihli ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun hükümleri saklıdır."
TTK'nın kendi usulünü tamamlamış olmak yeterli değildir. Eşikleri aşan birleşmelerde Rekabet Kurumu izni ayrı bir kapıdır ve TTK bu kapıyı kendi düzenlemesinin dışında tutar. Takvim kurulurken bu izin süreci ayrıca hesaba katılmalıdır.
Genel kurul nisapları: şirket türüne göre değişir
m.151/1 her tür için ayrı nisap belirler:
| Şirket türü | Nisap |
|---|---|
| Anonim ve sermayesi paylara bölünmüş komandit | Esas veya çıkarılmış sermayenin çoğunluğunu temsil etmesi şartıyla, genel kurulda mevcut bulunan oyların dörtte üçü (m.421/5-b saklı) |
| Kooperatif tarafından devralınacak sermaye şirketleri | Aynı: sermayenin çoğunluğu + mevcut oyların dörtte üçü |
| Limited | Sermayenin en az dörtte üçünü temsil eden paylara sahip olmaları şartıyla, tüm ortakların dörtte üçünün oyları |
| Kooperatif | Verilen oyların üçte ikisi; ek ödeme, başka edim veya sınırsız sorumluluk varsa kayıtlı tüm ortakların dörtte üçü |
| Kollektif ve komandit | Oybirliği (şirket sözleşmesinde dörtte üç öngörülebilir — m.151/2) |
⚠ İki ek kural nisabı ağırlaştırır:
- m.151/3: sermayesi paylara bölünmüş bir komandit şirket başka bir şirketi devralıyorsa, (a) bendindeki nisaba ek olarak komanditelerin tamamının birleşmeyi yazılı olarak onaylaması gerekir.
- m.151/4: bir limited şirket tarafından devralınan anonim veya sermayesi paylara bölünmüş komandit şirkette, devralmayla ek yükümlülük ve kişisel edim yükümlülükleri öngörülüyorsa veya mevcut olup genişletiliyorsa bütün ortakların oybirliği gerekir.
Anonim şirket nisabının iki ayaklı olduğuna dikkat edilmelidir: yalnız "mevcut oyların dörtte üçü" yetmez; bu oyların aynı zamanda sermayenin çoğunluğunu temsil etmesi de şarttır.
Genel kurul kararına karşı gidilecek yol ve süreler ayrı bir konudur; bunun için genel kurul kararının iptali ve butlanı yazımıza bakınız.
Otuz günlük inceleme penceresi
m.149/1: birleşmeye katılan şirketlerden her biri, merkezleriyle şubelerinde — halka açık anonim şirketler ise Sermaye Piyasası Kurulunun öngöreceği yerlerde — genel kurul kararından önceki otuz gün içinde şunları inceleme için hazır bulundurur:
- birleşme sözleşmesini,
- birleşme raporunu,
- son üç yılın yılsonu finansal tablolarıyla yıllık faaliyet raporlarını, gereğinde ara bilançolarını.
Bu otuz gün, genel kurul takviminin geriye doğru kurulmasını zorunlu kılar: karar tarihi belirlenmeden önce belgelerin hazır olması gerekir.
Ayrılma akçesi: seçim hakkı, ya da tek seçenek
m.141/1: birleşmeye katılan şirketler, birleşme sözleşmesinde ortaklara; devralan şirkette pay ve ortaklık haklarının iktisabı ile iktisap olunacak şirket paylarının gerçek değerine denk gelen bir ayrılma akçesi arasında seçim yapma hakkı tanıyabilirler.
🔴 m.141/2: "Birleşmeye katılan şirketler birleşme sözleşmesinde, sadece ayrılma akçesinin verilmesini öngörebilirler."
İkinci fıkra, birinci fıkradan çok daha güçlüdür: ortağa seçim hakkı tanımak yerine, birleşme sözleşmesiyle yalnızca nakit çıkış öngörülebilir. Yani ortak, devralan şirkette pay almak yerine payının karşılığını almak durumunda kalabilir.
Azınlık pay sahibi bakımından bu, birleşme sözleşmesinin ilk okunacak hükmüdür: seçim hakkı mı tanınmış, yoksa doğrudan ayrılma akçesi mi öngörülmüş.
Kolaylaştırılmış birleşme: iki kapı
m.155/1 — tam sahiplik. Sermaye şirketleri kolaylaştırılmış düzene göre birleşebilir; şu hâllerde:
- (a) Devralan sermaye şirketi, devrolunan sermaye şirketinin oy hakkı veren bütün paylarına sahipse, veya
- (b) Bir şirket ya da bir gerçek kişi veya kanun yahut sözleşme dolayısıyla bağlı bulunan kişi grupları, birleşmeye katılan sermaye şirketlerinin oy hakkı veren tüm paylarına sahipse.
m.155/2 — yüzde doksan eşiği. Devralan sermaye şirketi, devrolunanın tüm paylarına değil de oy hakkı veren paylarının en az yüzde doksanına sahipse; azınlıkta kalan pay sahipleri için
- (a) devralan şirkette bu payların denk karşılığı olan paylar verilmesi, şirket payları yanında m.141'e göre payların gerçek değerinin tam dengi olan nakdî bir karşılık verilmesinin önerilmiş olması, ve
- (b) birleşme dolayısıyla ek ödeme borcunun veya herhangi bir kişisel edim yükümlülüğünün yahut kişisel sorumluluğun doğmaması
hâlinde birleşme kolaylaştırılmış usulde gerçekleşebilir.
Kolaylaştırılmış usul ne kazandırır (m.156): bu şartlara uyan şirketler,
- m.147'deki birleşme raporunu düzenlemeye yükümlü değildir,
- m.149'daki inceleme hakkını sağlamakla yükümlü değildir (m.155/1 hâlinde),
- ve birleşme sözleşmesini m.151 uyarınca genel kurulun onayına sunmayabilirler.
Birleşme sözleşmesinde de yalnızca m.146'nın (veya m.155/2 hâlinde m.147/2'nin) sayılan bentlerindeki kayıtlara yer verilir.
Grup içi yeniden yapılandırmalarda süreyi ve maliyeti belirleyen asıl kalem budur: rapor, inceleme penceresi ve genel kurul aşaması devre dışı kalabilir. Hâkimiyet ilişkisinin kurulması ve bildirim yükümlülükleri için şirketler topluluğunda hâkimiyet ve bildirim yazımız ilgilidir.
Alacaklıların korunması: üç ay ve üç ilan
m.157/1: birleşmeye katılan şirketlerin alacaklıları, birleşmenin hukuken geçerlilik kazanmasından itibaren üç ay içinde istemde bulunurlarsa, devralan şirket bunların alacaklarını teminat altına alır.
m.157/2 (6335/2012 ile değiştirilmiştir): birleşmeye katılan şirketler alacaklılarına haklarını, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yedişer gün aralıklarla üç defa yapacakları ilanla ve ayrıca internet sitelerine konulacak ilanla bildirirler.
m.157/4: diğer alacaklıların zarara uğramayacaklarının anlaşılması hâlinde, yükümlü şirket teminat göstermek yerine borcu ödeyebilir.
Alacaklı tarafındaysanız üç aylık pencere birleşmenin geçerlilik kazanmasından işler — yani tescilden. İlanlar bu pencerenin başladığını duyuran mekanizmadır.
Ortakların kişisel sorumluluğu: üç yıl
m.158/1: devrolunan şirketin borçlarından birleşmeden önce sorumlu olan ortakların sorumlulukları birleşmeden sonra da devam eder. Şu şartla ki, bu borçlar birleşme kararının ilanından önce doğmuş olmalı veya borçları doğuran sebepler bu tarihten önce oluşmuş bulunmalıdır.
🔴 m.158/2: devrolunan şirketin borçlarından doğan, ortakların kişisel sorumluluğuna ilişkin istemler, birleşme kararının ilanı tarihinden itibaren üç yıl geçince zamanaşımına uğrar. ⚠ Alacak ilan tarihinden sonra muaccel olursa, zamanaşımı süresi muacceliyet tarihinden başlar. Bu sınırlama, devralan şirketin borçları dolayısıyla şahsen sorumlu olan ortakların sorumluluklarına uygulanmaz.
m.158/3: kamuya arz edilmiş olan tahvil ve diğer borç senetlerinde sorumluluk itfa tarihine kadar devam eder; meğerki izahname başka bir düzenleme içersin.
Şahsen sorumlu ortak bulunan şirket türlerinde (kollektif, komandit) birleşme, sorumluluğu kendiliğinden bitirmez; yalnızca üç yıllık bir zamanaşımı penceresi açar ve o pencere ilan tarihinden işlemeye başlar.
| Eşik | Ne belirler | Dayanak |
|---|---|---|
| Dörtte üç | Genel kurul nisabı (AŞ'de + sermaye çoğunluğu) | m.151/1 |
| Otuz gün | Genel kurul öncesi inceleme penceresi | m.149/1 |
| Yüzde doksan | Kolaylaştırılmış usulün alt eşiği | m.155/2 |
| Üç ay | Alacaklının teminat isteme süresi | m.157/1 |
| Üç yıl | Ortakların kişisel sorumluluğunda zamanaşımı | m.158/2 |
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: birleşmeye katılacak şirketlerin türleri ve ortaklık yapıları (oy hakkı veren pay oranlarıyla birlikte), esas sözleşmeler, son üç yılın finansal tabloları ve yıllık faaliyet raporları, varsa birleşme sözleşmesi taslağı, ek ödeme veya kişisel edim yükümlülüğü doğuran hükümler, ve tarafların ciro büyüklükleri.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: her şirket için m.151'de aranan nisabın hangi bent üzerinden hesaplanacağı ve mevcut ortaklık yapısıyla sağlanıp sağlanmadığı, m.155'teki tam sahiplik veya yüzde doksan eşiğine ulaşılıp ulaşılmadığı ve kolaylaştırılmış usulün rapor, inceleme ve genel kurul aşamalarını devre dışı bırakıp bırakamayacağı, birleşme sözleşmesinde ayrılma akçesi rejiminin nasıl kurulacağı (seçim hakkı mı, yalnız nakit mi), otuz günlük inceleme penceresine göre genel kurul takvimi, m.157 uyarınca alacaklı ilanlarının takvimi, şahsen sorumlu ortak varsa üç yıllık sorumluluk penceresi, ve m.153/3 uyarınca 4054 sayılı Kanun kapsamında izin gerekip gerekmediği.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil eşik ve takvim analizidir; nisap sağlanamayan bir birleşme kararı, sonradan iptal riski taşır.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz ve TTK usulünün tamamlanması tek başına yeterli değildir. Kanun, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun hükümlerini açıkça saklı tutmaktadır (m.153/3); rekabet izni ayrı bir süreçtir ve kendi takvimi vardır.
