Limited şirketi anonime çevirmek isteyen ortakların en sık sorduğu şey, sözleşmelerin, ruhsatların ve alacakların ne olacağıdır. Türk Ticaret Kanunu buna tek cümleyle cevap verir:
"Bir şirket hukuki şeklini değiştirebilir. Yeni türe dönüştürülen şirket eskisinin devamıdır." (m.180)
Yani tür değiştirme bir tasfiye ve yeniden kuruluş değildir. Şirketin kimliği devam eder; malvarlığı, sözleşmeler ve borçlar yeni türde aynen sürer. Bu, birleşmedeki külli halefiyetten farklı bir mekanizmadır — orada iki tüzel kişilik birleşir, burada tek tüzel kişilik kabuk değiştirir.
Karar aşamasında ise iş değişir: nisaplar türe göre farklıdır ve bazılarında oybirliği aranır.
Hangi tür hangi türe dönüşebilir
m.181 geçerli tür değiştirmeleri sayar. Liste kapalıdır:
- (a) Bir sermaye şirketi: başka türde bir sermaye şirketine veya bir kooperatife,
- (b) Bir kollektif şirket: bir sermaye şirketine, bir kooperatife veya bir komandit şirkete,
- (c) Bir komandit şirket: bir sermaye şirketine, bir kooperatife veya bir kollektif şirkete,
- (d) Bir kooperatif: bir sermaye şirketine
dönüşebilir.
⚠ Kooperatif yalnız sermaye şirketine dönüşebilir; sermaye şirketleri ise hem birbirlerine hem kooperatife dönüşebilir.
Ortakların hakları korunur
m.183/1: "Tür değiştirmede ortakların şirket payları ve hakları korunur." Ve fıkra özel durumları da düzenler: oydan yoksun paylar için sahiplerine eşit değerde paylar veya oy hakkını haiz paylar verilir.
m.183/2 — imtiyazlı paylar: karşılığında aynı değerde paylar verilir veya uygun bir tazminat ödenir.
m.183/3 — intifa senetleri: karşılığında aynı değerde haklar verilir veya tür değiştirme planının düzenlendiği tarihte gerçek değer ödenir.
Üç fıkra da aynı mantığı taşır: tür değişikliği, ortağın konumunu kendiliğinden zayıflatamaz; zayıflıyorsa karşılığı verilir.
Plan ve rapor
m.185/1: yönetim organı bir tür değiştirme planı düzenler. Plan yazılı şekle ve m.189 uyarınca genel kurulun onayına tabidir. Plan; şirketin tür değiştirmeden önceki ve sonraki ticaret unvanını, merkezini ve yeni türe ilişkin ibareyi, ve yeni türün şirket sözleşmesini içerir.
m.186/1: yönetim organı tür değiştirme hakkında yazılı bir rapor hazırlar.
Nisaplar: türe göre beş ayrı eşik
m.189/1 tür değiştirme kararının nisaplarını sayar ve bunlar birbirinden belirgin biçimde farklıdır:
| Şirket türü | Nisap |
|---|---|
| Anonim ve sermayesi paylara bölünmüş komandit | Esas veya çıkarılmış sermayenin üçte ikisini karşılaması şartıyla, genel kurulda mevcut oyların üçte ikisi (m.421/5-b saklı) |
| Sermaye şirketinin kooperatife dönüşmesi | Tüm ortakların onayı |
| Limited | Sermayenin en az dörtte üçüne sahip bulunmaları şartıyla, ortakların dörtte üçünün kararı |
| Kooperatif | Ortakların en az üçte ikisinin temsil edilmesi şartıyla, genel kurulda mevcut oyların çoğunluğu |
| Kollektif ve komandit | Oybirliği; şirket sözleşmesinde ortakların tümünün üçte ikisi öngörülebilir |
⚠ İki nokta dikkat ister:
- Anonim şirkette nisap iki ayaklıdır: yalnız "mevcut oyların üçte ikisi" yetmez; bu oyların ayrıca sermayenin üçte ikisini karşılaması gerekir.
- Limited şirkete dönüştürme hâlinde, ek ödeme veya kişisel edim yükümlülüğü doğacaksa nisap ağırlaşır ve tüm ortakların iradesi aranır.
🔑 Birleşmeyle karşılaştırıldığında anonim şirket nisabı farklıdır: birleşmede sermayenin çoğunluğu + oyların dörtte üçü (m.151/1-a), tür değiştirmede sermayenin üçte ikisi + oyların üçte ikisi (m.189/1-a). İki işlem karıştırılmamalıdır. Birleşme rejimi için şirket birleşmesi yazımıza bakınız.
Tescil: geçerlilik anı
m.189/2: yönetim organı tür değiştirmeyi ve yeni şirketin sözleşmesini tescil ettirir.
🔑 "Tür değiştirme tescil ile hukuki geçerlilik kazanır." Karar ayrıca Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilir.
Geçerlilik anının tescil olması, genel kurul kararı ile tescil arasındaki dönemde şirketin eski türde işlem görmeye devam ettiği anlamına gelir.
Sorumluluk ve iş sözleşmeleri: iki atıf
m.190/1 iki ayrı meseleyi başka maddelere havale eder:
- Ortakların kişisel sorumlulukları hakkında m.158,
- İş sözleşmelerinden doğan borçlar hakkında m.178 uygulanır.
Birinci atıf pratikte önemlidir: m.158 uyarınca, tür değiştirmeden önce şirket borçlarından şahsen sorumlu olan ortakların sorumluluğu devam eder — borçların ilandan önce doğmuş veya sebeplerinin o tarihten önce oluşmuş olması şartıyla. Ve bu sorumluluğa ilişkin istemler, ilan tarihinden itibaren üç yıl geçince zamanaşımına uğrar.
Yani kollektif veya komandit şirketten anonim şirkete geçiş, şahsen sorumlu ortağın geçmiş borçlardan doğan sorumluluğunu anında bitirmez; yalnız üç yıllık bir pencere açar.
Kararın iptali
Tür değiştirme kararı bir genel kurul kararıdır ve genel kurul kararlarının iptali rejimine tabidir: karar tarihinden itibaren üç ay içinde, şirket merkezinin bulunduğu asliye ticaret mahkemesinde. Nisabın sağlanmadığı iddiası bu yoldan ileri sürülür; ayrıntısı için genel kurul kararının iptali ve butlanı yazımıza bakınız.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: mevcut şirket türü ve esas sözleşme, ortaklık yapısı ve pay oranları, hedeflenen yeni tür, imtiyazlı pay, oydan yoksun pay veya intifa senedi bulunup bulunmadığı, şahsen sorumlu ortak varsa buna ilişkin bilgi, ve varsa hazırlanmış tür değiştirme planı taslağı.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: hedeflenen dönüşümün m.181'deki kapalı listede yer alıp almadığı, m.189'daki hangi bendin uygulanacağı ve mevcut ortaklık yapısıyla nisabın sağlanıp sağlanmadığı, limited şirkete dönüşülüyorsa ek ödeme veya kişisel edim yükümlülüğü doğup doğmadığı ve bunun nisaba etkisi, imtiyazlı pay ve intifa senetleri için m.183 uyarınca ne verilmesi gerektiği, şahsen sorumlu ortak varsa m.190 atfıyla m.158'deki üç yıllık sorumluluk penceresi, ve tescile kadar geçecek dönemde şirketin hangi türde işlem göreceği.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil nisap hesabıdır; nisabı sağlanmayan bir tür değiştirme kararı sonradan iptal riski taşır.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Kanun, tür değiştirmenin tescil ile hukuki geçerlilik kazandığını ve şahsen sorumlu ortakların sorumluluğu bakımından m.158'in uygulanacağını açıkça yazmaktadır.
