Anonim şirket kuruluşu: yüzde yirmi beş ve üç ay

Anonim şirket kuruluşunda en çok yanılgıya düşülen nokta, sakat bir kuruluşun şirketi yok hükmünde kılacağı sanısıdır. Kanun bunu açıkça reddeder:

"Anonim şirketin butlanına veya yokluğuna karar verilemez. Ancak, şirketin kurulmasında kanun hükümlerine aykırı hareket edilmek suretiyle, alacaklıların, pay sahiplerinin veya kamunun menfaatleri önemli bir şekilde tehlikeye düşürülmüş veya ihlal edilmiş olursa... şirketin feshine karar verilir." (TTK m.353/1)

🔴 m.353/4: "Davanın, şirketin tescil ve ilanından itibaren üç aylık hak düşürücü süre içinde açılması şarttır."

⚠ m.353/3 bu davaya özel bir usul kurar: "Dava dilekçesine deliller ile gerekli bütün bilgiler eklenir. Yargılama aşamasında delil sunulamayacağı gibi bir davanın beklenilmesi ve bilgi getirtmesi de mahkemeden istenemez." Somut olay haklı gösterirse mahkeme kesin süreye bağlayarak delil sunma istemini kabul edebilir. "Dava, acele işlere ilişkin usule tâbîdir."

🔑 m.353/2: mahkeme, "eksikliklerin giderilebilmesi, esas sözleşmeye veya kanuna aykırı hususların düzeltilebilmesi için süre verebilir."

Kuruluş anı ve kurucular

TTK m.335/1: şirket, kurucuların "kanuna uygun olarak düzenlenmiş bulunan, sermayenin tamamını ödemeyi, şartsız taahhüt ettikleri, imzalarının noterce onaylandığı veya ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda imzaladığı esas sözleşmede, anonim şirket kurma iradelerini açıklamalarıyla kurulur."

m.337/1: "Pay taahhüt edip esas sözleşmeyi imzalayan gerçek ve tüzel kişiler kurucudur." /2: kurucular bu işlemi üçüncü bir kişi hesabına yaparsa, "bu kişi de kuruluştan doğan sorumluluk bakımından kurucu sayılır" ve "kendisi hesabına iş gören kimsenin bildiği veya bilmesi gereken bir hususu kendisinin bilmediğini ileri süremez."

🔑 m.338/1: "Anonim şirketin kurulabilmesi için pay sahibi olan bir veya daha fazla kurucunun varlığı şarttır."

🔴 m.338/2 — tek pay sahibine düşme: pay sahibi sayısı bire düşerse durum, "bu sonucu doğuran işlem tarihinden itibaren yedi gün içinde yönetim kuruluna yazılı olarak bildirilir." Yönetim kurulu da "bildirimi aldığı tarihten itibaren yedi gün içinde" şirketin tek pay sahipli olduğunu tescil ve ilan ettirir; tek pay sahibinin adı, yerleşim yeri ve vatandaşlığı da tescil ve ilan edilir. "Aksi hâlde doğacak zarardan, bildirimde bulunmayan pay sahibi ve tescil ve ilanı yaptırmayan yönetim kurulu sorumludur."

m.338/3: "Şirket, tek pay sahibi olacak şekilde kendi payını iktisap edemez; ettiremez." Şirketin kendi paylarını iktisabının genel sınırları için şirketin kendi paylarını iktisabı (TTK 379) yazımıza bakabilirsiniz.

Esas sözleşme: şekil ve zorunlu içerik

TTK m.339/1: "Esas sözleşmenin yazılı şekilde yapılması ve bütün kurucuların imzalarının noterce onaylanması veya esas sözleşmenin ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda imzalanması şarttır."

m.339/2 esas sözleşmeye yazılacakları sayar: ticaret unvanı ve merkez, "esaslı noktaları belirtilmiş ve tanımlanmış bir şekilde" işletme konusu, sermaye ve her payın itibarî değeri ile ödeme şekil ve şartları, pay senetlerinin türü, imtiyazlar ve devir sınırlamaları, ayni sermaye ve devralınan işletme/ayınların değerleri, kuruculara ve yönetim kurulu üyelerine kârdan sağlanacak menfaatler, yönetim kurulu üye sayısı ve imzaya yetkililer, genel kurulun toplantıya çağrılma usulü ve oy hakları, varsa süre, ilanların nasıl yapılacağı, taahhüt edilen sermaye paylarının tür ve miktarları ve hesap dönemi.

🔑 m.339/3: "İlk yönetim kurulu üyeleri esas sözleşme ile atanır."

🔴 m.340 — emredicilik: "Esas sözleşme, bu Kanunun anonim şirketlere ilişkin hükümlerinden ancak Kanunda buna açıkça izin verilmişse sapabilir."

⚠ Bu, esas sözleşme yazımının temel sınırıdır: TTK'da açık izin yoksa sapma geçersizdir.

🔴 Ayni sermaye: neler konulabilir, neler konulamaz

TTK m.342/1: "Üzerlerinde sınırlı ayni bir hak, haciz ve tedbir bulunmayan, nakden değerlendirilebilen ve devrolunabilen, fikrî mülkiyet hakları ile sanal ortamlar da dâhil, malvarlığı unsurları ayni sermaye olarak konulabilir."

🔴 Aynı fıkranın ikinci cümlesi bir yasak listesidir: "Hizmet edimleri, kişisel emek, ticari itibar ve vadesi gelmemiş alacaklar sermaye olamaz."

m.343 — değer biçme: ayni sermaye ile devralınacak işletme ve ayınlara "şirket merkezinin bulunacağı yerdeki asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişilerce" değer biçilir. Raporda, uygulanan yöntemin "herkes için en adil ve uygun seçim olduğu", alacakların gerçekliği, geçerliği ve m.342'ye uygunluğu, tahsil edilebilirlikleri ile tam değerleri ve her varlık karşılığında tahsis edilecek pay miktarı ile Türk Lirası karşılığı açıklanır.

🔑 "Bu rapora kurucular ve menfaat sahipleri itiraz edebilir. Mahkemenin onayladığı bilirkişi kararı kesindir."

Bilirkişi raporuna itirazın genel usulü için bilirkişi raporuna itiraz: iki hafta ve üç ay yazımıza bakabilirsiniz.

🔴 Nakdî sermaye: %25 tescilden önce, gerisi yirmi dört ayda

TTK m.344/1: "Nakden taahhüt edilen payların itibarî değerlerinin en az yüzde yirmibeşi tescilden önce, gerisi de şirketin tescilini izleyen yirmidört ay içinde ödenir. Payların çıkarma primlerinin tamamı tescilden önce ödenir."

m.345/1 — ödeme yeri: nakdî ödemeler "Bankacılık Kanununa bağlı bir bankada, kurulmakta olan şirket adına açılacak özel bir hesaba, sadece şirketin kullanabileceği şekilde yatırılır." Ödendiği "ticaret siciline yöneltilecek bir banka mektubu ile ispatlanır." Banka bu tutarı "şirketin tüzel kişilik kazandığını bildiren bir sicil müdürlüğü yazısının sunulması üzerine, sadece şirkete öder."

🔴 m.345/2 — üç ay: şirket, noter onayı veya sicil müdürü huzurunda imzalama tarihinden itibaren "üç ay içinde tüzel kişilik kazanamadığı takdirde", bunu doğrulayan sicil müdürlüğü yazısı üzerine "bedeller banka tarafından sahiplerine geri verilir."

⚠ İki ayrı üç aylık süre birbirine karıştırılmamalıdır: m.345/2 sermayenin iadesi için, m.353/4 fesih davası için.

Primli paylar ve kurucu menfaatleri

TTK m.347: "İtibarî değerinden aşağı bedelle pay çıkarılamaz. Payların itibarî değerinden yüksek bir bedelle çıkarılabilmeleri için esas sözleşmede hüküm veya genel kurul kararı bulunmalıdır."

🔴 m.348/1 — kurucu menfaatleri: kuruluş sırasında harcadıkları emeğe karşılık kuruculara "para ve bedelsiz pay senedi vermek gibi şirket sermayesinin azalması sonucunu doğurabilecek bir menfaat tanınamaz. Bu hükme aykırı esas sözleşme hükümleri geçersizdir."

🔑 Sınırlı istisna: dağıtılabilir kârdan m.519/1'deki yedek akçe ile "pay sahipleri için yüzde beş kâr payı ayrıldıktan sonra kalanın en çok onda biri" intifa senetleri bağlamında kuruculara ödenir.

m.348/2: Kanun'un yürürlüğünden sonra kurulan anonim şirketler, "pay senetlerini halka arz etmeden önce kurucu intifa senetlerini, herhangi bir bedel ödemeden iptal ederler; aksi hâlde intifa senetleri kendiliğinden geçersiz sayılır."

m.348/3: dağıtılabilecek kâr varsa, "şirket kârın dağıtılmamasını kararlaştırmış olsa bile kurucu intifa sahipleri esas sözleşmede öngörülen kâr paylarını alırlar."

🔴 Mülga hükümler: kurucular beyanı artık yok

Uygulamada hâlâ sorulan üç belge, kanundan çıkarılmıştır:

• m.341 — taahhüdün onaylanması: Mülga: 26/6/2012-6335/43 md.
• 🔴 m.349 — kurucular beyanı: Mülga: 15/7/2016-6728/73 md.
• m.351 — işlem denetçisi raporu: Mülga: 26/6/2012-6335/43 md.

⚠ Yani bugün kuruluşta kurucular beyanı ve işlem denetçisi raporu aranmaz. Buna karşılık m.343'teki bilirkişi değerleme raporu yürürlüktedir ve ayni sermaye konulan her kuruluşta gereklidir.

m.352: "Pay taahhüdünün, şirketin tescilinden önce devri, şirkete karşı geçersizdir."

Tescil: otuz gün

TTK m.354/1: esas sözleşmenin tamamı, Bakanlık izniyle kurulacak şirketlerde izin alınmasını, diğerlerinde kuruluşu izleyen otuz gün içinde ticaret siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan olunur. Tescil ve ilan edilecek hususlar arasında esas sözleşmenin tarihi, unvan ve merkez, varsa süre, sermaye ve payların itibarî değerleri ile imtiyazlar, pay senedi türleri, temsil şekli ve yönetim kurulu üyeleri ile temsile yetkililerin bilgileri sayılmıştır.

m.353/5: fesih davasının açıldığı ve kesinleşen karar "mahkemenin bildirimi üzerine, derhâl ve resen ticaret siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan olunur"; yönetim kurulu bunu internet sitesine koyar.

Sermaye taahhüdünün ödenmemesi hâlindeki temerrüt ve ıskat rejimi için sermaye koyma borcu, temerrüt ve ıskat (TTK 480) yazımıza; asgari sermaye tutarına ilişkin geçiş için asgari sermaye artırımı: 31 Aralık 2026 son tarih yazımıza bakabilirsiniz.

Bu dosyayı nasıl açıyoruz

İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: esas sözleşme taslağı veya imzalanmış metni ve imza onay biçimi (noter ya da sicil müdürü huzuru), kuruluş belgeleri (m.336), ayni sermaye konulacaksa konulacak malvarlığı unsurlarının listesi ile üzerlerindeki sınırlı ayni hak, haciz veya tedbir kayıtları, alınmışsa bilirkişi değerleme raporu ve mahkeme onayı, nakdî sermaye için banka bloke yazısı, kuruculara tanınacak menfaatlere ilişkin esas sözleşme kayıtları, tescil ve ilan tarihleri, ve pay sahibi sayısı bire düşmüşse buna ilişkin bildirim ve tescil belgeleri.

Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: esas sözleşmenin m.339/2'deki zorunlu içeriği taşıyıp taşımadığı ve m.340 uyarınca kanundan sapan kayıtların geçerliliği; ayni sermaye olarak konulacak unsurların m.342 ölçütlerini karşılayıp karşılamadığı ve hizmet edimi, kişisel emek, ticari itibar, vadesi gelmemiş alacak yasağına takılıp takılmadığı; m.343 uyarınca bilirkişi raporunun zorunlu içeriği ve itiraz imkânı; m.344 uyarınca %25'in tescilden önce ödenmesi, kalanın yirmi dört ay içinde ödenmesi ve primlerin tamamının tescilden önce ödenmesi; m.345/2'deki üç aylık tüzel kişilik kazanma süresi ve iade sonucu; kuruculara menfaat tanınacaksa m.348'deki geçersizlik kuralı ile yüzde beş kâr payı sonrası onda bir sınırı; kuruluşta artık aranmayan kurucular beyanı (m.349 mülga) ve işlem denetçisi raporu (m.351 mülga); m.354 uyarınca otuz günlük tescil süresi; ve sakat kuruluş iddiasında m.353'teki üç aylık hak düşürücü süre ile delillerin dilekçeye eklenmesi zorunluluğu.

Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil ayni sermaye unsurlarının m.342 karşısında elenmesidir; değerleme ve tescil sonuçları bu elemeye bağlıdır.

Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. m.353/1 uyarınca anonim şirketin butlanına veya yokluğuna karar verilemez; sakat kuruluşun yaptırımı fesihtir ve üç aylık hak düşürücü süreye bağlıdır.