Miras dosyalarında en sık yapılan hata, elde bulunan vasiyetnamenin "zaten geçersiz" düşünülerek bekletilmesidir. Kanun bu değerlendirmeyi baştan yasaklar:
"Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetnamesinin, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmesi zorunludur." (TMK m.595/1)
🔑 Geçerlilik denetimi bu aşamanın konusu değildir; o, ayrı bir davanın konusudur.
🔴 Teslim yükümlüsü kim, gecikirse ne olur
TMK m.595/2 yükümlüleri sayar: "Vasiyetnameyi düzenleyen veya muhafaza eden görevli ya da mirasbırakanın arzusu üzerine saklayan veya başka surette ele geçiren ya da ölenin eşyası arasında bulan kimse, ölümü öğrenir öğrenmez teslim görevini yerine getirmekle yükümlüdür."
⚠ Aynı fıkranın son cümlesi yaptırımı koyar: "aksi takdirde bu yüzden doğacak zarardan sorumludur."
🔑 Yükümlülük "mirasçı olma" şartına bağlanmamıştır: vasiyetnameyi eşyalar arasında bulan üçüncü kişi de bu yükümlülük altındadır.
m.595/3 — hâkimin ilk işlemleri: sulh hâkimi teslim edilen vasiyetnameyi "derhâl inceler, gerekli koruma önlemlerini alır; olanak varsa ilgilileri dinleyerek terekenin yasal mirasçılara geçici olarak teslimine veya resmen yönetilmesine karar verir."
Açılma: teslimden itibaren bir ay
TMK m.596/1: "Vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur."
m.596/2: "Bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer vasiyetnamenin açılması sırasında diledikleri takdirde hazır bulunmak üzere çağrılır."
⚠ Çağrı bir zorunluluk değil, bir imkân yaratır: hazır bulunmamak açılmayı engellemez.
m.596/3: "Mirasbırakanın sonradan ortaya çıkan vasiyetnameleri için de aynı işlemler yapılır."
🔑 Yani ikinci veya üçüncü bir vasiyetname sonradan çıkarsa, süreç yeniden işletilir — bu, tarih sırası tartışmalarında belirleyici olur.
| Aşama | Süre / ölçüt | Dayanak |
|---|---|---|
| Teslim | Ölümü öğrenir öğrenmez | m.595/2 |
| Açılma ve okunma | Teslimden itibaren bir ay | m.596/1 |
| Yetkili merci | Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi | m.596/1 |
| İlgililere tebliğ | Gideri terekeye ait, onaylı örnek | m.597/1 |
| Atanmış mirasçı belgesine itiraz | 🔴 Bildirimden itibaren bir ay | m.598/2 |
Tebligat: yalnız kendisine ilişkin kısım
TMK m.597/1: "Mirasta hak sahibi olanların her birine gideri terekeye ait olmak üzere, vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı bir örneği hâkim tarafından tebliğ edilir."
🔑 İki ayrıntı sonuç doğurur: tebliğ edilen, vasiyetnamenin tamamı değil kendilerine ilişkin kısımlarıdır; giderler ise terekeye aittir, ilgililere değil.
m.597/2: "Nerede olduğu bilinmeyenlere vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımları ilân yolu ile tebliğ olunur."
🔴 İki farklı belge, iki farklı rejim
TMK m.598/1 — yasal mirasçılık belgesi: "Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir."
m.598/2 — atanmış mirasçı ve vasiyet alacaklısı belgesi: "Mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarrufa mirasçılar veya başka vasiyet alacaklıları tarafından kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmedikçe, lehine tasarrufta bulunulan kimseye, sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verilir."
⚠ Fark önemlidir: yasal mirasçılık belgesi noterden de alınabilir; atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı belgesi ise sulh mahkemesinden alınır ve bir aylık itiraz süresinin geçmesine bağlıdır.
🔑 İtiraz süresi, açılma tarihinden değil "kendilerine bildirilmesinden" itibaren işler.
m.598/3-4: "Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir." ve "Ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı saklıdır."
⚠ Bu iki fıkra, belgeyi kesin bir hak kaynağı olmaktan çıkarır: belge alınmış olması, ne geçersizlik iddiasını ne de iptal davasını kapatır. İptal davasının sebep ve süreleri için vasiyetnamenin iptali: sebep ve süreler yazımıza bakınız. Mirasçılık belgesinin alınma yolları için veraset ilamı (mirasçılık belgesi) 2026 yazımıza bakabilirsiniz.
Miras ne zaman kazanılır: belge beklenmez
TMK m.599/1: "Mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanırlar."
m.599/2: kanunda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasçılar "mirasbırakanın aynî haklarını, alacaklarını, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanırlar ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olurlar."
🔑 Kazanma belgenin alınmasına değil ölüme bağlıdır; belge yalnızca ispat aracıdır.
m.599/3: "Atanmış mirasçılar da mirası, mirasbırakanın ölümü ile kazanırlar. Yasal mirasçılar, atanmış mirasçılara düşen mirası onlara zilyetlik hükümleri uyarınca teslim etmekle yükümlüdürler."
Vasiyet alacaklısının konumu farklıdır
🔴 TMK m.600/1: "Vasiyet alacaklısı, vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa ona; yoksa yasal veya atanmış mirasçılara karşı kişisel bir istem hakkına sahip olur."
⚠ Vasiyet alacaklısı, mirasçı gibi terekeyi doğrudan kazanmaz; elinde kişisel (nispî) bir talep hakkı vardır. Bu ayrım, tapu ve icra aşamasında doğrudan sonuç doğurur.
m.600/2 — muacceliyet: "Bu alacak, tasarruftan aksi anlaşılmıyorsa vasiyet yükümlüsünün mirası kabul etmesi veya ret hakkının düşmesiyle muaccel olur."
m.600/3 — dava: vasiyet alacaklısı, yükümlülüğünü yerine getirmeyen vasiyet yükümlüsüne karşı "vasiyet edilen malın teslimini veya hakkın devrini; vasiyet konusu bir davranış ise, bunun yerine getirilmemesinden doğan zararın giderilmesini" dava edebilir.
m.601: kendisine intifa hakkı, irat hakkı ya da "belli aralıklarla tekrarlanan diğer bir edim" vasiyet edilen kimsenin istem hakkı, "tasarrufta başka bir esas öngörülmüş olmadıkça, eşya hukuku ve borçlar hukuku kurallarına tâbidir."
Saklı paylı mirasçıların tasarrufa karşı elindeki yol ayrıdır; bunun için tenkis davası: saklı pay, bir yıl ve on yıl yazımıza bakabilirsiniz.
Bu dosyayı nasıl açıyoruz
İlk çıktımız bir görüşme değil, yazılı bir hukuki değerlendirmedir. Bize şunları gönderirsiniz: vasiyetname (elde varsa aslı veya sureti; noterde düzenlenmişse noter bilgileri), mirasbırakanın ölüm tarihi ve yerleşim yeri, vasiyetnamenin kimde bulunduğu ve ne zaman ele geçtiği, sulh hâkimliğine teslim edildiğine dair belge, açılma tutanağı ve size yapılan tebligat ile tebliğ tarihi, varsa başka bir vasiyetname veya sonradan ortaya çıkan tasarruf, alınmış mirasçılık belgesi ya da atanmış mirasçı/vasiyet alacaklısı belgesi, ve terekeye ilişkin taşınmaz, banka ve şirket payı kayıtları.
Karşılığında kapsamı önceden belirlenmiş bir çalışma alırsınız: vasiyetnamenin m.595 uyarınca teslim yükümlülüğünün kimde olduğu ve gecikmeden doğan zarar sorumluluğu, m.596'daki bir aylık açılma süresinin işleyip işlemediği ve yetkili sulh hâkimliğinin yerleşim yerine göre belirlenmesi, m.597 uyarınca size yapılan tebligatın kendinize ilişkin kısımları kapsayıp kapsamadığı, konumunuza göre m.598/1 (yasal mirasçılık, noter de mümkün) ile m.598/2 (atanmış mirasçı/vasiyet alacaklısı, sulh mahkemesi ve bir aylık itiraz) rejimlerinden hangisinin uygulanacağı, itiraz düşünülüyorsa bildirim tarihinin tespiti, m.599 uyarınca kazanmanın ölüm anında gerçekleştiği ve belgenin yalnız ispat aracı olduğu, vasiyet alacaklısıysanız m.600'deki kişisel istem hakkının kime yöneltileceği ve muacceliyet anı, ve m.598/3-4 uyarınca geçersizlik iddiası ile iptal davası hakkının saklı kaldığı.
Ücretsiz danışma vermiyoruz. Bu dosya türünde ilk saat satış değil tebliğ ve bildirim tarihlerinin tespitidir; m.598/2'deki bir aylık itiraz süresi bu tarihten işler.
Sınırımızı açıkça yazalım: sonucu önceden taahhüt etmiyoruz. Vasiyetnamenin geçerliliği açılma aşamasının konusu değildir; bu ayrı bir davada değerlendirilir.
