Elektrik mevzuatında kaçak ile usulsüz tüketim iki ayrı kategoridir ve sonuçları birbirine benzemez. Usulsüz tüketimde sayaçtan geçmeyen bir enerji yoktur; ihlal, abonelik düzenine aykırılıktır. Bu nedenle yaptırım geriye dönük bir tüketim tahakkuku değil, 15 günlük düzeltme süresi ve sonunda kesme-bağlama bedelinin beş katıdır. Kaynak, Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği (RG 30/5/2018, sayı 30436); sayaç hükümleri 20 Şubat 2021 ve 14 Ocak 2025 değişiklikleriyle güncellenmiştir. Bu yazıdaki tarih damgası 9 Eylül 2026'dır.
Kaçak tüketimin hesap yöntemi ve süre tavanları için kaçak elektrikte hesap: günlük saat ve gün tavanı okunmalıdır.
🔴 Usulsüz sayılan beş hâl
| Bent | Hâl |
|---|---|
| (a) | İlgili tüzel kişilere başvuru olmaksızın, bulunduğu tüketici grubunun kapsamı dışında elektrik tüketmek |
| (b) | Kendi adına sözleşme veya ikili anlaşma olmadan, daha önceki tüketici adına düzenlenen ödeme bildirimlerini ödeyerek tüketmek |
| (c) | Ölçme noktasından sonraki kendi tesisatından üçüncü şahıslara elektrik vermek (m.6/6 hükmü dışında) |
| (ç) | Güç trafosunu değiştirdiği hâlde durumu ilgili tüzel kişilere 15 gün içinde yazılı olarak bildirmemek |
| (d) | Mesken grubu hariç, tesisteki bağlantı gücünün yüzde yirmiden fazla artması hâlinde ilgili lisans sahibine başvurmamak veya başvurup yükümlülüklerini yerine getirmemek |
(b) bendi uygulamada en sık rastlananıdır: taşınılan yerde eski abonenin faturalarını ödemeye devam etmek, aboneliği devralmak anlamına gelmez ve usulsüz tüketim sayılır.
(d) bendindeki %20 eşiği sanayi ve ticarethaneler için kritik bir bildirim yükümlülüğüdür: yeni makine, klima veya şarj ünitesi eklenerek bağlantı gücü beşte birden fazla artmışsa başvuru zorunludur. Eşiğin mesken grubunu kapsam dışı bırakması da bilinçlidir; ev kullanımında güç artışı bildirim yükümlülüğü doğurmaz.
(c) bendindeki "üçüncü şahıslara elektrik verme" yasağı ise sitelerde ve iş hanlarında sık karşılaşılan bir uygulamayı hedefler: kendi sayacından komşuya, kiracıya veya bitişik dükkâna hat çekmek, ölçüm noktasından sonraki tesisattan enerji verme sayılır ve usulsüz tüketimdir. Güç artışı ve bağlantı değişikliklerinin ruhsat tarafındaki karşılığı için ruhsat ve iskân takvimi: iki yıl, beş yıl, otuz gün okunmalıdır.
🔑 Tespitten önce başvuru koruması
| Kural | | --- | | (a), (b) ve (c) bentlerinde tanımlanan hâllerde, usulsüz tüketim tespitinden önce ilgili tüzel kişilere başvuruda bulunulmuş olması ve bunun belgelenmesi durumunda usulsüz tüketime ilişkin hükümler uygulanmaz |
Koruma belgeye bağlıdır ve yalnız ilk üç bent için geçerlidir. Trafo değişikliği (ç) ve güç artışı (d) bentlerinde bu kurtarıcı hüküm yoktur — orada zaten yükümlülüğün kendisi bildirimdir.
On beş günlük kesme ihbarı ve beş kat bedel
| Aşama | Kural |
|---|---|
| İhbar | Tüketiciye yükümlülüklerini yerine getirmesi için 15 gün süre verildiğini belirten kesme ihbarı bırakılır |
| Kim bırakır | (b) bendinde tedarikçiler, (a) bendinde görevli tedarik şirketi; (c), (ç) ve (d) bentlerinde dağıtım şirketi |
| 🔴 Yaptırım | Yükümlülüğünü yerine getirmeyen tüketiciden, dahil olduğu tüketici grubu için o yıla ilişkin Kurul Kararıyla belirlenen kesme-bağlama bedelinin 5 katı ücret tahsil edilir |
| Kesme | (b) bendinde doğrudan, (a) bendinde görevli tedarik şirketinin bildirimi üzerine dağıtım şirketince elektrik kesilir |
| Bildirim | Bu kapsamdaki kesintiler hakkında dağıtım şirketi ilgili tedarikçiye 2 gün içinde bilgi verir |
Beş kat bedel bir ceza değil, kesme-bağlama ücretinin katlanmış hâlidir; geriye dönük bir tüketim tahakkuku doğurmaz. Usulsüz ile kaçak arasındaki en büyük mali fark budur: kaçakta 180 güne kadar geriye giden bir tüketim faturası çıkar, usulsüzde çıkmaz.
On beş günlük süre de gerçek bir düzeltme penceresidir. İhbarın bırakıldığı tarih, sürenin başlangıcını gösterdiği için tutanağın tarihini kaydetmek gerekir.
İhbarı kimin bırakacağının bende göre ayrılması da usul bakımından önemlidir: grup dışı tüketimde görevli tedarik şirketi, önceki abone adına ödemede tedarikçiler, kalan üç bentte ise dağıtım şirketi yetkilidir. Yetkisiz taraf eliyle bırakılmış bir ihbara dayanan kesme, usule aykırıdır. Kesme sonrası tedarikçiye iki gün içinde bilgi verilmesi de faturalamanın doğru dönemde durmasını sağlar.
Yeraltısuyu kullanımında özel rejim
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Aşım | DSİ'nin verdiği Yeraltısuyu Kullanma Belgesinde belirtilen azami su için gerekli yıllık elektrik tüketim miktarını aşan tüketicinin elektriği, DSİ'nin bildirimi üzerine en geç yedi gün içinde kesilir |
| Yeni bağlantı | 167 sayılı Kanun uyarınca Yeraltısuyu Kullanma Belgesi alınmadan elektrik bağlanamaz |
| Mevcut kullanıcı | Ölçüm sistemi kurulması için öngörülen süre sonuna kadar belgeyi ibraz edemeyenlerin elektriği, DSİ bildiriminden sonra yedi gün içinde kesilir |
| 🔑 Sorumluluk | DSİ'nin bildirimi üzerine yapılan kesmede doğabilecek ihtilaflarda sorumluluk DSİ'ye aittir |
Tarımsal sulamada elektrik aboneliği, su kullanma belgesine bağlanmıştır. Sorumluluğun açıkça DSİ'ye verilmesi, kesmeye itiraz edecek çiftçi bakımından muhatabı belirler: uyuşmazlık dağıtım şirketiyle değil, bildirimi yapan idareyle yürütülür.
Rejimin mantığı, elektrik tüketimini su çekiminin dolaylı ölçüsü saymaktır: belgede yazılı azami su miktarı için gereken yıllık elektrik aşılmışsa, fazla su çekildiği varsayılır. Bu nedenle kesme kararının dayanağı elektrik mevzuatı değil, yeraltısuyu rejimidir ve itirazın da orada kurulması gerekir. Yeni bağlantıda belgenin önceden aranması da aynı mantığın uzantısıdır.
Sayaca müdahale ve erişim
| Kural | | --- | | Tüketici, kullanım yerine ait sayaç ve/veya ölçüm sistemlerine müdahale etmemek ve dağıtım şirketinin bunlara erişimini engellememekle mükelleftir | | 🔑 2025 eki | Sayaca erişimin engellenmesi hâlinde, dağıtım şirketi tarafından sayaç ve/veya ölçüm sisteminin yeri değiştirilebilir |
Yer değiştirme yetkisi 14/1/2025'te eklendi ve erişim engelini fiilen anlamsız kılar: sayaç, erişilebilir bir noktaya taşınabilir. Hüküm bir yaptırım değil, bir çözüm yetkisidir; erişim engeli ayrıca kaçak tespit sürecinde uzaktan okuma verilerinin kullanılmasına da kapı açar. Kesme ve yeniden bağlama usulünün bütünü için elektrik kesme saatleri: Pazartesi-Perşembe 08-15 okunmalıdır.
🔑 Sayaç kontrolü: on iş günü ve bedelin kime ait olduğu
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Talep | Sayacın arızalanması veya ölçme hassasiyetinden şüphe edilmesi hâlinde, ilgili tüzel kişi veya tüketici kontrolü talep edebilir |
| Dayanak | Talep, 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu çerçevesinde karşılanır |
| 🔴 Bedel | Sayacın doğru tüketim kaydettiğinin tespiti hâlinde sayaç kontrol bedeli talep sahibince karşılanır |
| Süre | Tüketicinin kontrol talebinden itibaren 10 iş günü içinde sayaç dağıtım şirketince sökülerek değiştirilir |
| Belge (2021) | Sayaç değiştirme tutanağının bir örneği kullanım yerine bırakılır; iletişim bilgisi varsa kısa mesajla bilgilendirme yapılır |
Bedel kuralı simetriktir: sayaç yanlış ölçüyorsa masraf tüketiciye kalmaz, doğru ölçüyorsa talep eden öder. Bu, dayanaksız kontrol taleplerini caydırırken haklı talebi ücretsiz kılar. Talep hakkının ilgili tüzel kişiye de tanınmış olması dikkat çeker: kontrolü yalnız tüketici değil, şirket de isteyebilir ve o hâlde bedel talep eden şirkete ait olur.
On iş günlük süre talebe bağlıdır ve tüketici lehine bir takvim koyar: şirket, sayacı değiştirmek için belirsiz bir süre bekletemez.
Sayaç değişiminde bedel yasağı
| Kural | | --- | | Periyodik muayene nedeniyle değiştirilmesi gereken tüketici mülkiyetindeki sayaç, dağıtım şirketince kendi mülkiyetindeki standart bir sayaçla değiştirilir | | Arızalanan, hasar gören veya mevzuat gereği değiştirilmesi gereken sayaç yerine yine dağıtım şirketi mülkiyetinde bir sayaç takılır | | 🔴 Bedel | Kontrol bedeli dışında, sayaç değişimi ve diğer işlemler için tüketiciden herhangi bir ad altında bedel talep edilemez; tüm maliyetler dağıtım şirketince karşılanır | | Kesme-bağlama | Bu madde çerçevesindeki işlemlerde kesme-bağlama bedeli alınmaz | | Yerine takılan | Sökülen sayacın yerine asgari sökülen sayacın fonksiyonlarını yerine getirecek nitelikte sayaç takılır; EK-6 bilgilerini içeren sayaç değiştirme tutanağı düzenlenir | | 🔑 Eski sayaç | Tüketici mülkiyetindeki sayaç değiştirilirse, eski sayaç dağıtım şirketince işletme ve bakım hizmetleri karşılığında iz bedelle devralınır |
Bedel yasağı geniş yazılmıştır: "herhangi bir ad altında" ifadesi, montaj, nakliye, mühürleme gibi kalemleri de kapsar. Sayaç değişimi faturasına yansıyan her ek kalem bu hükme aykırıdır. İz bedelle devralma kuralı ise mülkiyet değişimini düzenler: eski sayaç tüketiciye ait olsa bile, işletme ve bakım hizmetleri karşılığında dağıtım şirketine geçer.
| Kontrol | Ne bakılmalı |
|---|---|
| Nitelendirme | Fiil kaçak mı usulsüz mü — sayaçtan geçmeyen enerji var mı |
| Bent | Hangi bende giriyor; (a), (b) veya (c) ise tespitten önce başvuru belgesi var mı |
| İhbar | 15 gün süreli kesme ihbarı bırakıldı mı; tarihi kayıtlı mı |
| Bedel | Kesme-bağlama bedelinin beş katı doğru yıl tarifesinden mi hesaplandı |
| Geriye dönük | Usulsüzlükte geriye dönük tüketim faturası çıkarılmış mı — çıkarılmamalı |
| Güç artışı | Mesken dışı tesiste bağlantı gücü %20'den fazla arttı mı; başvuru yapıldı mı |
| Trafo | Güç trafosu değişikliği 15 gün içinde yazılı bildirildi mi |
| Sayaç | Kontrol talebinden itibaren 10 iş günü içinde değiştirildi mi |
| Masraf | Sayaç değişiminde kontrol bedeli dışında bir kalem tahakkuk ettirildi mi |
İki kategorinin ayrımı, itirazın de yönünü belirler. Kaçak iddiasında tartışma hesap üzerinden yürür: kurulu güç, günlük saat, gün sayısı. Usulsüz iddiasında ise tartışma usul üzerinden yürür: hangi bent, ihbar bırakıldı mı, süre verildi mi, başvuru belgesi var mı. Usulsüz tüketimde geriye dönük bir tüketim tahakkuku doğmadığı için, çıkarılan faturada böyle bir kalem varsa bu tek başına itiraz sebebidir.
